પાણ્ડ્યરાજો મહાવીર્યઃ પાણ્ડવાનાં ધુરંધરઃ । દૃઢધન્વા મહેષ્વાસઃ પાણ્ડવાનાં મહારથઃ
પાંડ્ય દેશના રાજા મહાવીર્યવાન છે, પાંડવોના આધાર છે; મજબૂત ધનુષ્યવાળા અને મહાન ધનુર્ધર, પાંડવોમાં મહારથ ગણાય છે.
શ્રેણિમાન્કૌરવશ્રેષ્ઠ વસુદાનશ્ચ પાર્થિવઃ । ઉભાવેતાવતિરથૌ મતૌ પરપુરંજયૌ
કૌરવોમાં શ્રેષ્ઠ શ્રેણિમાન અને રાજા વસુદાન—બન્ને પરશત્રુઓને જીતનારા અતિરથ તરીકે ગણાય છે.
રોચમાનો મહારાજ પાણ્ડવાનાં મહારથઃ। યોત્સ્યતેઽમરવત્સંખ્યે પરસૈન્યેષુ ભારત
હે મહારાજ, પાંડવોના મહારથ રોચમાનો તેજસ્વી દેખાય છે અને યુદ્ધમાં દેવ સમાન પરશૈન્ય સામે લડશે, હે ભારત.
પુરુજિત્કૃન્તિભોજશ્ચ મહેષ્વાસો મહાબલઃ । માતુલો ભીમસેનસ્ય સ ચ મેઽતિરથો મતઃ
પુરુજિત અને કૃંતિભોજ, ભીમસેનના મામા, મહાન ધનુર્ધર અને બળવાન છે; એમને હું અતિરથ માનું છું.
એષ વીરો મહેષ્વાસઃ કૃતી ચ નિપુણશ્ચ હ । ચિત્રયોધી ચ શક્તશ્ચ મતો મે રથપુઙ્ગવઃ
આ વીર મહાન ધનુર્ધર છે, કુશળ અને નિપુણ છે, વિવિધ શસ્ત્રો ચલાવવામાં પારંગત અને સક્ષમ છે; મારા મત પ્રમાણે એ શ્રેષ્ઠ રથિયો છે.
સ યોત્સ્યતિ હિ વિક્રમ્ય મઘવાનિવ દાનવૈઃ । યોધા યે ચાસ્ય વિખ્યાતાઃ સર્વે યુદ્ધવિશારદાઃ
એ યુદ્ધમાં પરાક્રમથી લડશે, જેમ મેઘવંત દાનવો સામે લડ્યા હતા; અને એના બધા પ્રસિદ્ધ યોદ્ધાઓ પણ યુદ્ધકૌશલ્યમાં નિપુણ છે.
ભાગિનેયકૃતે વીરઃ સ કરિષ્યતિ સંગરે । સુમહત્કર્મ પાણ્ડૂનાં સ્થિતઃ પ્રિયહિતે રતઃ
પાંડવોના ભાણેજ માટે આ વીર યુદ્ધમાં ખૂબ મોટું કાર્ય કરશે, કારણ કે એ પાંડવોના કલ્યાણ અને હિતમાં તત્પર છે.
ભૈમસેનિર્મહારાજ હૈડિમ્બો રાક્ષસેશ્વરઃ । મતો મે બહુમાયાવી રથયૂથપયૂથપઃ
હે મહારાજ, ભીમસેનપુત્ર હિડિમ્બ, રાક્ષસોના સ્વામી, અનેક માયાઓમાં પારંગત અને રથયુથપોમાં મુખ્ય છે, એમ હું માનું છું.
યોત્સ્યતે સમરે તાત માયાવી સમરપ્રિયઃ । યે ચાસ્ય રાક્ષસા વીરાઃ સચિવા વશવર્તિનઃ
હે પિતા, એ માયાવાન અને યુદ્ધપ્રેમી છે, યુદ્ધમાં લડશે; અને એના બધા રાક્ષસ વીર અને વફાદાર સાથીઓ પણ એ સાથે લડશે.
એતે ચાન્યે ચ બહવો નાનાજનપદેશ્વરાઃ । સમેતાઃ પાણ્ડવસ્યાર્થે વાસુદેવપુરોગમાઃ
આ ઉપરાંત અનેક અન્ય વિવિધ પ્રદેશોના રાજાઓ પણ પાંડવના હિત માટે, વાસુદેવને આગેવાન બનાવી, અહીં એકઠા થયા છે.
એતે પ્રાધાન્યતો રાજન્પાણ્ડવસ્ય મહાત્મનઃ । રથાશ્ચાતિરથાશ્ચૈવ યે ચાન્યેઽર્ધંરથા નૃપ
હે રાજન, આ મહાત્મા પાંડવના મુખ્ય રથીઓ અને અતિરથો છે, અને બીજા ઘણા અર્ધરથ પણ છે, હે નૃપ.
નેષ્યન્તિ સમરે સેનાં ભીમાં યૌધિષ્ઠિરીં નૃપ । મહેન્દ્રેણેવ વીરેણ પાલ્યમાનાં કિરીટિના
આ બધા યુદ્ધમાં ભયાનક યૌધિષ્ઠિર સેના નેતૃત્વ કરશે, જેમ મહેન્દ્રે પોતાના પરાક્રમથી રક્ષા કરે છે, તેમ કિરીટધારી એનું રક્ષણ કરશે.
તૈરહં સમરે વીર માયાવિદ્ભિર્જયૈષિભિઃ । યોત્સ્યામિ જયમાકાઙ્ક્ષન્નથ વા નિધનં રણે
હું પણ આ માયાવાન અને વિજયની ઇચ્છા ધરાવતાં વીર યોદ્ધાઓ સાથે યુદ્ધમાં ઉતરીશ, વિજય કે યુદ્ધમાં મૃત્યુ, જે પણ મળે તે સ્વીકારું છું.
વાસુદેવં ચ પાર્થં ચ ચક્રગાણ્ડીવધારિણૌ । સન્ધ્યાગતાવિવાર્કેન્દૂ સભેષ્યેતે રથોત્તમૌ
વાસુદેવ અને પાર્થ, ચક્ર અને ગાંડીવ ધારણ કરનાર, એ મહાન રથીઓ સંધ્યાકાળે સૂર્ય-ચંદ્રની જેમ સભામાં દેખાશે.
યં ચૈવ તે રથોદારાઃ પાણ્ડુપુત્રસ્ય સૈનિકાઃ । સહ સૈન્યાનહં તાંશ્ચ પ્રતીયાં રણમૂર્ધનિ
પાંડુના પુત્રના શૂરવીર રથીઓ અને તેમની આખી સેના સાથે, હું યુદ્ધના મેદાનમાં સામનો કરીશ.
એતે રથાશ્ચાતિરથાશ્ચ તુભ્યં યથાપ્રધાનં નૃપ કીર્તિતા મયા। તથા પરે યેઽર્ધરથાશ્ચ કેચિ- ત્તથૈંવ તેષામપિ કૌરવેન્દ્ર
મહારાજ, મેં તમારી માટે જે રથીઓ અને મહાન યોદ્ધાઓના નામ તેમનાં સ્થાન પ્રમાણે લીધાં છે, એ જ રીતે બીજા પક્ષના અર્ધરથીઓના નામ પણ, હે કૌરવોના રાજા, મેં જણાવ્યા છે.
અર્જુનં વાસુદેવં ચ યે ચાન્યે તત્ર પાર્થિવાઃ। સર્વાંસ્તાન્વારયિષ્યામિ યાવદ્દ્રક્ષ્યામિ ભારત
અર્જુન, વાસુદેવ અને ત્યાં હાજર બીજા રાજાઓ—હે ભારત, હું બધાને રોકીશ, જેટલું સુધી હું જોઈ શકું.
પાઞ્ચાલ્યં તુ મહાબાહો નાહં હન્યાં શિખણ્ડિનમ્ । ઉદ્યતેષમથો દૃષ્ટ્વા પ્રતિયુધ્યન્તમાહવે
પણ મહાબળવાન પાંચાલ શિખંડીને, ભલે તે શસ્ત્ર ઉઠાવીને યુદ્ધમાં સામે આવે, હું મારતો નથી.
લોકસ્તં વેદ યદહં પિતુઃ પ્રિયચિકીર્ષયા । પ્રાપ્તં રાજ્યં પરિત્યજ્ય બ્રહ્મચર્યવ્રતે સ્થિતઃ
જગત જાણે છે કે પિતાને પ્રસન્ન કરવા માટે મેં મળેલું રાજ્ય છોડી દીધું અને બ્રહ્મચર્યનું વ્રત પાળ્યું.
ચિત્રાઙ્ગદં કૌરવાણામાધિપત્યેઽભ્યષેચયમ્। વિચિત્રવીર્યં ચ શિશું યૌવરાજ્યેઽભ્યષેચયમ્
મેં કૌરવોના રાજપદે ચિત્રાંગદને બેસાડ્યો અને બાળ વિચિત્રવીર્યને યુવરાજ બનાવ્યો.
દેવવ્રતત્વં વિજ્ઞાપ્ય પૃથિવીં સર્વરાજસુ । નૈવ હન્યાં સ્ત્રિયં જાતુ ન સ્ત્રીપૂર્વં કદાચન
હું સર્વ રાજાઓ સામે દેવવ્રતનું વ્રત જાહેર કર્યું છે—હું કદી સ્ત્રીને કે જે પહેલા સ્ત્રી રહી હોય તેને કદી નહિ મારું.
સ હિ સ્ત્રીપૂર્વકો રાજઞ્શિખણ્ડી યદિ તે શ્રુતઃ । કન્યા ભૂત્વા પુમાઞ્ચાતો ન યોત્સ્યે તેન ભારત
હે રાજા, શિખંડી સ્ત્રીથી પુરુષ થયો છે, જેમ તમે સાંભળ્યું હશે; પહેલાં કન્યા હતો અને પછી પુરુષ બન્યો, તેથી હું તેના સાથે યુદ્ધ કરતો નથી, હે ભારત.
સર્વાંસ્ત્વન્યાન્હનિષ્યામિ પાર્થિવાન્ભરતર્ષભ । યાન્સમેષ્યામિ સમરે ન તુ કુન્તીસુતાન્નૃપ
હે ભારતમાં શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં જે બીજા રાજાઓ મળશે તેમને હું મારું, પણ કુંતીના પુત્રોને, હે રાજા, હું નહિ મારું.
કિમર્થં ભરતશ્રેષ્ઠ નૈવ હન્યાઃ શિખણ્ડિનમ્ । ઉદ્યતેષુમથો દૃષ્ટ્વા સમરેષ્વાતતાયિનમ્
હે ભારત શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં શસ્ત્રો ઉઠાવનાર અને સામે લડનાર શિખંડીને તમે કેમ નહિ મારો છો?
પૂર્વમુક્ત્વા મહાબાહો પાઞ્ચાલાન્સહ સોમકૈઃ । હનિષ્યામીતિ ગાઙ્ગેય તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ
હે મહાબાહુ, પહેલાં તો તમે પાંચાલો અને સોમકોને મારવાની વાત કરી હતી; હે ગાંગેય, પિતામહ, એનું કારણ મને કહો.
શ્રૃણુ દુર્યોધન કથાં સહૈભિર્વસુધાધિપૈઃ । યદર્થં યુધિ સંપ્રેક્ષ્ય નાહં હન્યાં શિખણ્ડિનમ્
હે દુર્યોધન, આ રાજાઓ સાથે સાંભળો કે કેમ હું યુદ્ધમાં શિખંડીને જોઈને પણ તેને નહિ મારું, એની વાર્તા શું છે.
મહારાજો મમ પિતા શાન્તનુર્લોકવિશ્રુતઃ । દિષ્ટાન્તમાપ ધર્માત્મા સમયે ભરતર્ષભ
મારા પિતા મહારાજ શાંતનુ, જે જગતમાં પ્રસિદ્ધ હતા, ધર્મનિષ્ઠ અને વચનપાલક હતા, તેમણે અંત સમય પ્રાપ્ત કર્યો.
તતોઽહં ભરતશ્રેષ્ઠ પ્રતિજ્ઞાં પરિપાલયન્ । ચિત્રાઙ્ગદં ભ્રાતરં વૈ મહારાજ્યેઽભ્યપેચયમ્
હે ભારત શ્રેષ્ઠ, પછી મેં મારી પ્રતિજ્ઞા પાળીને મારા ભાઈ ચિત્રાંગદને મહારાજ્ય પર બેસાડ્યો.
તસ્મિંશ્ચ નિધનં પ્રાપ્તે સત્યવત્યા મતે સ્થિતઃ । વિચિત્રવીર્યં રાજાનમભ્યષિઞ્ચં યથાવિધિ
જ્યારે તે અવસાન પામ્યા, ત્યારે મેં સત્યવતીની ઈચ્છા પ્રમાણે વિચિત્રવીર્યને રાજપદે બેસાડ્યો, જેમ નિયમ છે તેમ.
મયાઽભિષિક્તો રાજેન્દ્ર યવીયાનપિ ધર્મતઃ । વિચિત્રવીર્યો ધર્માત્મા મામેવ સમુદૈક્ષત
હું જેઓની ઉંમરે નાનો હતો, પણ ધર્મ પ્રમાણે મેં વિચિત્રવીર્યને રાજા બનાવ્યો અને તે પૂરેપૂરો મારો આધાર રાખતો હતો.