એતસ્ય તદ્રથાનીકં કથયન્તિ રણપ્રિયાઃ । બહુત્વાત્સાગરપ્રખ્યં દેવાનામિવ સંયુગે
યુદ્ધપ્રેમી લોકો કહે છે કે ધૃષ્ટદ્યુમ્નની રથસેના દરિયાની જેમ વિશાળ છે, જેમ દેવતાઓની યુદ્ધમાં હોય છે.
ક્ષત્રધર્મા તુ રાજેન્દ્ર મતો મેઽર્ધરથો નૃપ। ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય તનયો બાલ્યાન્નાતિકૃતશ્રમઃ
રાજા, ધૃષ્ટદ્યુમ્નનો પુત્ર પણ ક્ષત્રિય ધર્મમાં સ્થિર છે, પણ એ હજી યુવાન હોવાથી મહાન પરાક્રમમાં અડધો રથિયો ગણાય છે.
શિશુપાલસુતો વીરશ્ચેદિરાજો મહારથઃ। ધૃષ્ટકેતુર્મહેષ્વાસઃ સંબન્ધી પાણ્ડવસ્ય હ
શિશુપાલનો પુત્ર, ચેદિ દેશનો રાજા ધૃષ્ટકેતુ, મહાન ધનુર્ધારી અને પાંડવોનો સહયોગી છે.
એષ ચેદિપતિઃ શૂરઃ સહ પુત્રેણ ભારત । મહારથાનાં સુકરં મહત્કર્મ કરિષ્યતિ
ભારત, આ ચેદિ દેશનો શૂરવીર રાજા પોતાના પુત્ર સાથે મહાન રથીઓમાં મોટી વિજયી કૃત્યો કરશે.
ક્ષત્રધર્મરતો મહ્યં મતઃ પરપુરંજયઃ । ક્ષત્રદેવસ્તુ રાજેન્દ્ર પાણ્ડવેષુ રથોત્તમઃ
રાજા, ક્ષત્રધર્મમાં રત રહેનારો અને દુશ્મનના શહેરો જીતનારો ક્ષત્રદેવ પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠ રથિયો છે.
જયન્તશ્ચામિતૌજાશ્ચ સત્યજિચ્ચ મહારથઃ । મહારથા મહાત્માનઃ સર્વે પાઞ્ચાલસત્તમાઃ
જયંત, અમિતૌજસ અને સત્યજિત — આ બધા મહાન રથીઓ છે અને પાંચાલોમાં શ્રેષ્ઠ તથા મહાન હૃદયવાળા છે.
યોત્સ્યન્તે સમરે તાત સંરબ્ધા ઇવ કુઞ્જરાઃ । અજો ભોજશ્ચ વિક્રાન્તૌ પાણ્ડવાર્થે મહારથૌ
પિતા, એ બધા યુદ્ધમાં ઉગ્ર હાથીઓ જેવી ઉત્સાહથી લડશે. અજ અને ભોજ, બંને પાંડવો માટે મહાન રથીઓ છે.
યોત્સ્યેતે બલિનૌ શૂરૌ પરં શક્ત્યા યતિષ્યતઃ। શીઘ્રાસ્ત્રાશ્ચિત્રયોદ્ધારઃ કૃતિનો દૃઢવિક્રમાઃ
આ બંને બળવાન અને શૂરવીર છે, એ પોતાની સંપૂર્ણ શક્તિથી લડશે. એ ઝડપથી શસ્ત્ર ચલાવે છે, વિવિધ યુદ્ધકૌશલ્યમાં નિપુણ છે અને દૃઢ પરાક્રમી છે.
કેકયાઃ પઞ્ચ રાજેન્દ્ર ભ્રાતરો દૃઢવિક્રમાઃ । સર્વે ચૈવ રથોદારાઃ સર્વે લોહિતકધ્વજાઃ
રાજા, પાંચ કેકય ભાઈઓ દૃઢ પરાક્રમી છે. બધા રથોમાં શ્રેષ્ઠ છે અને બધા લાલ ધ્વજ ધરાવે છે.
કાશિકઃ સુકુમારશ્ચ નીલો યશ્ચાપરો નૃપ । સૂર્યદત્તશ્ચ શઙ્ખશ્ચ મદિરાશ્વશ્ચ નામતઃ
કાશિક, સુકુમાર, નીલ અને એક બીજો રાજા, તેમજ સૂર્યદત્ત, શંખ અને મદિરાશ્વ નામે પણ છે.
સર્વ એવ રથોદારાઃ સર્વે ચાહવલક્ષણાઃ । સર્વાસ્ત્રવિદુષઃ સર્વે મહાત્માનો મતા મમ
આ બધા રથોમાં શ્રેષ્ઠ છે, બધા પરાક્રમના ચિહ્ન ધરાવે છે, બધા શસ્ત્રવિદ્યા જાણે છે અને બધા મહાન હૃદયવાળા છે — એમ મારું માનવું છે.
વાર્ધક્ષેમિર્મહારાજ મતો મમ મહારથઃ । ચિત્રાયુઘશ્ચ નૃપતિર્મતો મે રથસત્તમઃ
મહારાજા, વાર્ધક્ષેમિ મારા મતે મહાન રથિયો છે અને ચિત્રાયુધ રાજા પણ શ્રેષ્ઠ રથિયો ગણાય છે.
સ હિ સઙ્ગ્રામશોભી ચ ભક્તશ્ચાપિ કિરીટિનઃ । ચેકિતાનઃ સત્યધૃતિઃ પાણ્ડવાનાં મહારથૌ । દ્વાવિમૌ પુરુષવ્યાઘ્રૌ રથોદારૌ મતૌ મમ
યુદ્ધમાં તેજ ધરાવનારો અને કિરિટધારીનો ભક્ત ચેકિતાન તથા સત્યધૃતિ પાંડવોના મહાન રથીઓ છે. આ બંને પુરુષસિંહો મારા મતે શ્રેષ્ઠ રથીઓ છે.
વ્યાઘ્રદત્તશ્ચ રાજેન્દ્ર ચન્દ્રસેનશ્ચ ભારત। મતૌ મમ રથોદારૌ પાણ્ડવાનાં ન સંશયઃ
રાજા, વ્યાઘ્રદત્ત અને ચંદરસેન પણ મારા મતે પાંડવોના શ્રેષ્ઠ રથીઓ છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
સેનાબિન્દુશ્ચ રાજેન્દ્ર ક્રોધહન્તા ચ નામતઃ । યઃ સમો વાસુદેવેન ભીમસેનેન વા વિભો
રાજે, સેનાબિંદુ અને ક્રોધહંતા નામે રથિયો છે, જે વાસુદેવ કે ભીમસેન જેટલા પરાક્રમી છે.
સ યોત્સ્યતિ હિ વિક્રમ્ય સમરે તવ સૈનિકૈઃ । માં ચ દ્રોણં કૃપં ચૈવ યથા સંમન્યતે ભવાન્
એ યુદ્ધમાં તારા સૈનિકો સામે પરાક્રમપૂર્વક લડશે, જેમ તું મને, દ્રોણ અને કૃપાને માન આપે છે તેમ.
તથા સ સમરશ્લાઘી મન્તવ્યો રથસત્તમઃ । કાશ્યઃ પરમશીઘ્રાસ્ત્રઃ શ્લાઘનીયો નરોત્તમઃ
એવી જ રીતે, યુદ્ધમાં પ્રશંસા પામવા યોગ્ય અને ઝડપી શસ્ત્રો ચલાવવામાં નિપુણ એવા કાશ્ય પણ શ્રેષ્ઠ રથીઓમાં ગણાય છે, હે પુરુષોત્તમ.
રથ એકગુણો મહ્યં જ્ઞેયઃ પરપુરંજયઃ । અયં ચ યુધિ વિક્રાન્તો મન્તવ્યોષ્ટગુણો રથઃ
જે શત્રુઓના નગરો જીતે છે, તે એક ગુણવાળો રથિયો કહેવાય છે; પણ યુદ્ધમાં પરાક્રમી આ રથિયો તો આઠ ગુણ ધરાવે છે.
સત્યજિત્સમરશ્લાઘી દ્રુપદસ્યાત્મજો યુવા । ગતઃ સોઽતિરથત્વં હિ ધૃષ્ટદ્યુમ્નેન સંમિતઃ
યુદ્ધમાં પ્રસિદ્ધ અને યુવાન દ્રુપદપુત્ર સત્યજિત, ધૃષ્ટદ્યુમ્નના મત પ્રમાણે, અતિરથ બન્યો છે.
પાણ્ડવાનાં યશસ્કામઃ પરં કર્મ કરિષ્યતિ । અનુરક્તાશ્ચ શૂરશ્ચ રથોઽયમપરો મહાન્
પાંડવોનું યશ મેળવવા ઇચ્છે છે અને મહાન કાર્યો કરશે; એ પ્રેમાળ અને શૂરવીર છે, આ પણ એક મહાન રથિયો છે.
પાણ્ડ્યરાજો મહાવીર્યઃ પાણ્ડવાનાં ધુરંધરઃ । દૃઢધન્વા મહેષ્વાસઃ પાણ્ડવાનાં મહારથઃ
પાંડ્ય દેશના રાજા મહાવીર્યવાન છે, પાંડવોના આધાર છે; મજબૂત ધનુષ્યવાળા અને મહાન ધનુર્ધર, પાંડવોમાં મહારથ ગણાય છે.
શ્રેણિમાન્કૌરવશ્રેષ્ઠ વસુદાનશ્ચ પાર્થિવઃ । ઉભાવેતાવતિરથૌ મતૌ પરપુરંજયૌ
કૌરવોમાં શ્રેષ્ઠ શ્રેણિમાન અને રાજા વસુદાન—બન્ને પરશત્રુઓને જીતનારા અતિરથ તરીકે ગણાય છે.
રોચમાનો મહારાજ પાણ્ડવાનાં મહારથઃ। યોત્સ્યતેઽમરવત્સંખ્યે પરસૈન્યેષુ ભારત
હે મહારાજ, પાંડવોના મહારથ રોચમાનો તેજસ્વી દેખાય છે અને યુદ્ધમાં દેવ સમાન પરશૈન્ય સામે લડશે, હે ભારત.
પુરુજિત્કૃન્તિભોજશ્ચ મહેષ્વાસો મહાબલઃ । માતુલો ભીમસેનસ્ય સ ચ મેઽતિરથો મતઃ
પુરુજિત અને કૃંતિભોજ, ભીમસેનના મામા, મહાન ધનુર્ધર અને બળવાન છે; એમને હું અતિરથ માનું છું.
એષ વીરો મહેષ્વાસઃ કૃતી ચ નિપુણશ્ચ હ । ચિત્રયોધી ચ શક્તશ્ચ મતો મે રથપુઙ્ગવઃ
આ વીર મહાન ધનુર્ધર છે, કુશળ અને નિપુણ છે, વિવિધ શસ્ત્રો ચલાવવામાં પારંગત અને સક્ષમ છે; મારા મત પ્રમાણે એ શ્રેષ્ઠ રથિયો છે.
સ યોત્સ્યતિ હિ વિક્રમ્ય મઘવાનિવ દાનવૈઃ । યોધા યે ચાસ્ય વિખ્યાતાઃ સર્વે યુદ્ધવિશારદાઃ
એ યુદ્ધમાં પરાક્રમથી લડશે, જેમ મેઘવંત દાનવો સામે લડ્યા હતા; અને એના બધા પ્રસિદ્ધ યોદ્ધાઓ પણ યુદ્ધકૌશલ્યમાં નિપુણ છે.
ભાગિનેયકૃતે વીરઃ સ કરિષ્યતિ સંગરે । સુમહત્કર્મ પાણ્ડૂનાં સ્થિતઃ પ્રિયહિતે રતઃ
પાંડવોના ભાણેજ માટે આ વીર યુદ્ધમાં ખૂબ મોટું કાર્ય કરશે, કારણ કે એ પાંડવોના કલ્યાણ અને હિતમાં તત્પર છે.
ભૈમસેનિર્મહારાજ હૈડિમ્બો રાક્ષસેશ્વરઃ । મતો મે બહુમાયાવી રથયૂથપયૂથપઃ
હે મહારાજ, ભીમસેનપુત્ર હિડિમ્બ, રાક્ષસોના સ્વામી, અનેક માયાઓમાં પારંગત અને રથયુથપોમાં મુખ્ય છે, એમ હું માનું છું.
યોત્સ્યતે સમરે તાત માયાવી સમરપ્રિયઃ । યે ચાસ્ય રાક્ષસા વીરાઃ સચિવા વશવર્તિનઃ
હે પિતા, એ માયાવાન અને યુદ્ધપ્રેમી છે, યુદ્ધમાં લડશે; અને એના બધા રાક્ષસ વીર અને વફાદાર સાથીઓ પણ એ સાથે લડશે.
એતે ચાન્યે ચ બહવો નાનાજનપદેશ્વરાઃ । સમેતાઃ પાણ્ડવસ્યાર્થે વાસુદેવપુરોગમાઃ
આ ઉપરાંત અનેક અન્ય વિવિધ પ્રદેશોના રાજાઓ પણ પાંડવના હિત માટે, વાસુદેવને આગેવાન બનાવી, અહીં એકઠા થયા છે.