પ્રાદેશેનાધિકાઃ પુંભિરન્યૈસ્તે ચ પ્રમાણતઃ। સિંહસંહનનાઃ સર્વે પાણ્ડુપુત્રા મહાબલાઃ
દેખાવ અને માપમાં એ બીજા પુરુષોથી વધારે છે; બધા પાંડુપુત્ર સિંહ જેવી કાયાં ધરાવે છે અને બહુ બળવાન છે.
ચરિતબ્રહ્મચર્યાશ્ચ સર્વે તાત તપસ્વિનઃ। હ્રીમન્તઃ પુરુષવ્યાઘ્રા વ્યાઘ્રા ઇવ બલોત્કટાઃ
બધા બ્રહ્મચર્યમાં સ્થિર, તપસ્વી, લજ્જાશીલ અને પુરુષોમાં વાઘ જેવા છે; બળમાં પણ વાઘ જેવાં ભયાનક છે.
જવે પ્રહારે સંમર્દે સર્વ એવાતિમાનુષાઃ । સર્વૈર્જિતા મહીપાલા દિગ્જયે ભરતર્ષભ
યુદ્ધના જોર, પ્રહાર અને ગભરાટમાં, એ બધા માનવ શક્તિથી પણ ઉપર છે; દિશાઓ જીતવામાં બધા રાજાઓએ એમની સામે હાર માની છે, હે ભરતવંશી.
ન ચૈષાં પુરુષાઃ કેચિદાયુધાનિ ગદાઃ શરાન્। વિષહન્તિ સદા કર્તુમધિજ્યાન્યપિ કૌરવ
હે કૌરવ, એ લોકોમાં કોઈ પણ માણસ હંમેશા શસ્ત્રો, ગદા કે બાણો ચલાવી શકે એવો નથી, ધનુષ્ય પણ ચઢાવી શકે એવો નથી.
ઉદ્યન્તું વા ગદા ગુર્વીઃ શરાન્વા ક્ષેપ્તુમાહવે । જવે લક્ષ્યસ્ય હરણે ભોજ્યે પાંસુવિકર્ષણે
યુદ્ધમાં ભારે ગદા ઉઠાવવી હોય કે બાણ ચલાવવો હોય, ઝડપમાં, નિશાન ભેદવામાં, ખાવામાં કે રેત ખેંચવામાં પણ એ બધા આગળ છે.
બાલૈરપિ ભવન્તસ્તૈઃ સર્વ એવ વિશેષિતાઃ। એતત્સૈન્યં સમાસાદ્ય સર્વ એવ બલોત્કટાઃ
એ બાળકો દ્વારા પણ તમે બધા પાછળ પડી જાઓ છો; આ સેના સામે આવે ત્યારે બધા જ અતિશય બળવાન છે.
વિધ્વંસયિષ્યન્તિ રણે મા સ્મ તૈઃ સહ સંગમઃ । એકૈકશસ્ત સંમર્દે હન્યુઃ સર્વાન્મહીક્ષિતઃ
યુદ્ધમાં એ લોકો વિનાશ લાવશે; એમની સામે ટકાવું નહીં. ગભરાટમાં, એમાંથી દરેક જણ બધાં રાજાઓને મારી શકે.
પ્રત્યક્ષં તવ રાજેન્દ્ર રાજસૂયે યથાભવત્ । દ્રૌપદ્યાશ્ચ પરિક્લેશં દ્યૂતે ચ પરુષા ગિરઃ
હે રાજેન્દ્ર, રાજસૂય યજ્ઞમાં જે થયું, તું પોતે જોઈ ચૂક્યો છે; દ્રૌપદી પર થયેલા દુઃખ અને જુગારમાં બોલાયેલી કઠોર વાતો યાદ છે.
તે સ્મરન્તશ્ચ સઙ્ગ્રામે ચરિષ્યન્તિ ચ રુદ્રવત્ । લોહિતાક્ષો ગુડાકેશો નારાયણસહાયવાન્
એ બધું યાદ રાખીને, એ લોકો યુદ્ધમાં રુદ્ર જેવો લડશે; લાલ આંખોવાળો ગુડાકેશ, નારાયણની મદદથી.
ઉભોયોઃ સેનયોર્વીરો રથો નાસ્તીતિ તાદૃશઃ । ન હિ દેવેષુ વા પૂર્વં મનુષ્યેષૂરગેષુ ચ
બન્ને સેના વચ્ચે એવો રથ કોઈ પાસે નથી; દેવોમાં, મનુષ્યોમાં કે સાપોમાં પણ એવો રથ ક્યારેય નહોતો.
રાક્ષસેષ્વથ યક્ષેષુ નરેષુ કુત એવ તુ । ભૂતોથ વા ભવિષ્યો વા રથઃ કશ્ચિન્મયા શ્રુતઃ
રાક્ષસો, યક્ષો કે મનુષ્યોમાં તો ક્યાંથી હોય, ભૂતકાળ કે ભવિષ્યમાં પણ એવો રથ મેં ક્યારેય સાંભળ્યો નથી.
સમાયુક્તો મહારાજ રથઃ પાર્થસ્ય ધીમતઃ। વાસુદેવશ્ચ સંયન્તા યોદ્ધા ચૈવ ધનઞ્જયઃ
હે મહારાજ, પૃથાના પુત્રનો એ રથ સજ્જ છે; વાસુદેવ એનો સારથી છે અને ધનંજય એ રથ પર લડનાર છે.
ગાણ્ડીવં ચ ધનુર્દિવ્યં તે ચાશ્વા વાતરંહસઃ । અભેદ્યં કવચં દિવ્યમક્ષય્યૌ ચ મહેષુધી
એના પાસે દિવ્ય ગાંડીવ ધનુષ્ય છે, પવન જેવી ઝડપી ઘોડાઓ છે, અખંડિત દિવ્ય કવચ છે અને અક્ષય તીરોની તૂણીઓ છે.
અસ્ત્રગ્રામશ્ચ માહેન્દ્રો રૌદ્રઃ કૌબેર એવચ । યામ્યશ્ચ વારુણશ્ચૈવ ગદાશ્ચોગ્રપ્રદર્શનાઃ
એને ઇન્દ્ર, રુદ્ર, કુબેર, યમ અને વરુણના શસ્ત્રો છે, તથા ભયાનક દેખાવવાળી ગદાઓ છે.
વજ્રાદીનિ ચ મુખ્યાનિ નાનાપ્રહરણાનિ ચ । દાનવાનાં સહસ્રાણિ હિરણ્યપુરવાસિનામ્
વજ્ર જેવા મુખ્ય શસ્ત્રો અને અનેક પ્રકારના હથિયારો છે; હિરણ્યપુરમાં રહેતા દાનવોના હજારો પણ—
હતાન્યેકરથેનાજૌ કસ્તસ્ય સદૃશો રથઃ। એષ હન્યાદ્ધિ સંરમ્ભી બલવાન્સત્યવિક્રમઃ
યુદ્ધમાં એના એક જ રથથી માર્યા ગયા; એના જેવો રથ કોના પાસે છે? ક્રોધમાં, બળવાન અને વચન પાળનાર એ બધાને મારી શકે.
તવ સેનાં મહાબાહુઃ સ્વાં ચૈવ પરિપાલયન્। અહં ચૈનં પ્રત્યુદિયામાચાર્યો વા ધનઞ્જયમ્
એ મહાબાહુ, તારી અને પોતાની સેના બચાવતો, એના સામે હું અથવા આચાર્ય જ જઈ શકીએ.
ન તૃતીયોઽસ્તિ રાજેન્દ્ર સેનયોરુભયોરપિ । ય એનં શરવર્ષાણિ વર્ષન્તમુદિયાદ્રથી
હે રાજેન્દ્ર, બન્ને સેના વચ્ચે ત્રીજો કોઈ નથી, જે એના બાણોના વરસાદ સામે રથ લઈને જઈ શકે.
જીમૂત ઇવ ઘર્માન્તે મહાવાતસમીરિતઃ । સમાયુક્તસ્તુ કૌન્તેયો વાસુદેવસહાયવાન્ । તરુણશ્ચ કૃતી ચૈવ જીર્ણાવાવામુભાવપિ
ઉનાળાની ઋતુના અંતે પવનથી દોડતો મેઘ જેવો, પૃથાના પુત્ર વાસુદેવની મદદથી યુવાન અને કુશળ છે, જ્યારે અમે બંને વૃદ્ધ છીએ.
એતચ્છ્રુત્વા તુ ભીષ્મસ્ય રાજ્ઞાં દધ્વંસિરે તદા। કાઞ્ચનાઙ્ગદિનઃ પીના ભુજાશ્ચન્દનરૂષિતાઃ
ભીષ્મના આ વચન સાંભળીને, રાજાઓના મનમાં નિરાશા છવાઈ ગઈ; એમના મજબૂત હાથો પર સોનાની કડીઓ અને ચંદનનો સુગંધ હતો.
મનોભિઃ સહ સંવેગૈઃ સંસ્મૃત્ય ચ પુરાતનમ્ । સામર્થ્યં પાણ્ડવેયાનાં યથા પ્રત્યક્ષદર્શનાત્
પાંડુપુત્રોની જૂની શક્તિ અને શૌર્યને મનથી અને ભાવનાથી યાદ કરતાં, એવું લાગતું હતું જાણે એ બધું આંખે જોઈ રહ્યા હોઈએ.
દ્રૌપદેયા મહારાજ સર્વે પઞ્ચ મહારથાઃ । વૈરાટિરુત્તરશ્ચૈવ રથોદારો મતો મમ
રાજા, દ્રૌપદીના બધા પાંચ પુત્રો મહાન રથીઓ છે અને વૈરાટનો પુત્ર ઉત્તર પણ મારા મત પ્રમાણે મહાન રથવીર છે.
અભિમન્યુર્મહાબાહૂ રથયૂથમયૂથપઃ । સમઃ પાર્થેન સમરે વાસુદેવેન ચારિહા
અભિમન્યુ બલવાન અને રથસેનાનો નેતા છે; યુદ્ધમાં તે પાર્થ અને દુશ્મનવિનાશક વાસુદેવ જેટલો જ સમાન છે.
લઘ્વસ્ત્રશ્ચિત્રયોધી ચ મનસ્વી ચ દૃઢવ્રતઃ । સંસ્મરન્વૈ પરિક્લેશં સ્વપિતુર્વિક્રમિષ્યતિ
તે હલકા શસ્ત્રોમાં નિપુણ, ચતુર યુદ્ધવીર અને દૃઢ પ્રતિજ્ઞા ધરાવનાર છે; તે પોતાના પિતાના દુઃખોને યાદ કરીને, પિતાને સમાન બનવા પ્રયત્ન કરશે.
સાત્યકિર્માધવઃ શૂરો રથયૂથપયૂથપઃ। એષ વૃષ્ણિપ્રવીરાણામમર્ષી જિતસાધ્વસઃ
સાત્યકી, યાદવવંશી અને શૂરવીર છે, રથસેનાનો નેતા છે; વૃષ્ણિઓમાં શ્રેષ્ઠ, ઉગ્ર અને નિર્ભય છે.
ઉત્તમૌજાસ્તથા રાજન્રથોદારો મતો મમ । યુધામન્યુશ્ચ વિક્રાન્તો રથોદારો મતો મમ
રાજા, ઉત્તમૌજાસ પણ મારા મત પ્રમાણે મહાન રથવીર છે અને યુધામન્યુ પણ પરાક્રમી અને મહાન રથવીર તરીકે મને માન્ય છે.
એતેષાં બહુસાહસ્રા રથા નાગા હયાસ્તથા । યોત્સ્યન્તે તે તનૂસ્ત્યક્ત્વા કુન્તીપુત્રપ્રિયેપ્સયા
આ બધાના માટે હજારો રથો, હાથીઓ અને ઘોડાઓ યુદ્ધમાં ઉતરશે, અને કુંતીપુત્રોની પ્રીતિ માટે પોતાનું જીવન પણ અર્પણ કરશે.
પાણ્ડવૈઃ સહ રાજેન્દ્ર તવ સેનાસુ ભારત। અગ્નિમારુતવદ્રાજન્નાહ્વયન્તઃ પરસ્પરમ્
રાજાધિરાજ, તમારી સેના અને પાંડવો સાથે મળીને, એ બધા અગ્નિ અને પવનની જેમ એકબીજાને પડકારશે.
અજેયૌ સમરે વૃદ્ધૌ વિરાટદ્રુપદૌ તથા। મહારથૌ મહાવીર્યૌ મતૌ મે પુરુષર્ષભૌ
યુદ્ધમાં વૃદ્ધ વૈરાટ અને દ્રુપદ અજેય છે; એ બંને મહાન રથવીર, મહાબલવાન અને મારા મત પ્રમાણે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ છે.
વયોવૃદ્ધાવપિ હિ તૌ ક્ષત્રધર્મપરાયણૌ । યતિષ્યેતે પરં શક્ત્યા સ્થિતૌ વીરગતે પથિ
યાદિ વયમાં વૃદ્ધ હોય, તો પણ એ બંને ક્ષત્રિય ધર્મને પાળનાર છે; એ પોતાનું સર્વશક્તિથી પ્રયત્ન કરશે અને વીરતાના માર્ગે અડગ રહેશે.