સમુદ્યતોયં ભારો મે સુમહાન્સાગરોપમઃ। ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સંગ્રામે વર્ષપૂગાભિચિન્તિતઃ
મારા સામે જે ભાર ઊભો થયો છે, એ તો મહાસાગર જેટલો વિશાળ છે; ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોના યુદ્ધમાં, વર્ષો સુધી વિચારેલો છે.
તસ્મિન્નભ્યાગતે કાલે પ્રતપ્તે રોમહર્ષણે । મિથો ભેદો ન મે કાર્યસ્તેન જીવસિ સૂતજ
જ્યારે એ સમય આવશે, જે હૃદયને કંપાવનાર હશે, ત્યારે આપણે એકતા જાળવી રાખવી જોઈએ; એ માટે જ, હે રથચાલકપુત્ર, તું જીવતો છે.
ન હ્યહં ત્વદ્ય વિક્રમ્ય સ્થવિરોઽપિ શિશોસ્તવ। યુદ્ધશ્રદ્ધામહં છિન્દ્યાં જીવિતસ્ય ચ સૂતજ
હું વૃદ્ધ હોવા છતાં, તને જીતીને, હે પુત્ર, કદી પણ તારી યુદ્ધપ્રતિની શ્રદ્ધા કે તારો જીવ નષ્ટ કરતો નહીં.
જામદગ્ર્યેન રામેણ મહાસ્ત્રાણિ વિમુઞ્ચતા। ન મે વ્યથા કૃતા કાચિત્ત્વં તુ મે કિ કરિષ્યસિ
જ્યારે જમદગ્નિપુત્ર રામે મહાશસ્ત્રો છોડ્યા ત્યારે પણ મને કોઈ ભય લાગ્યો નહીં; તો તું મારા સામે શું કરી શકીશ?
કામં નૈતત્પ્રશંસન્તિ સન્તઃ સ્વબલસંસ્તવમ્। વક્ષ્યામિ તુ ત્વાં સન્તપ્તો નિહીન કુલપાંસન
સાચે, સારા માણસો પોતાનાં બળનું ગૌરવ કરતા નથી; પણ હું દુઃખી થઈને તને કહું છું, હે કુળને કલંકિત કરનાર.
સમેતં પાર્થિવં ક્ષત્રં કાશિરાજસ્વયંવરે । નિર્જિત્યૈકરથેનૈવ યાઃ કન્યાસ્તરસાહૃતાઃ
કાશીરાજના સ્વયંવરમાં એક જ રથમાં બેઠેલો હું બધા રાજાઓ અને યોદ્ધાઓને હરાવીને કન્યાઓને ઝડપથી લઈ ગયો હતો.
ઈદૃશાનાં સહસ્રાણિ વિશિષ્ટાનામથો પુનઃ । મયૈકેન નિરસ્તાનિ સસૈન્યાનિ રણાજિરે
આવા અનેક શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓ અને તેમની સેના પણ મેં એકલાએ જ યુદ્ધમાં હરાવી છે.
ત્વાં પ્રાપ્ય વૈરપુરુષં કુરૂણામનયો મહાન્। ઉપસ્થિતો વિનાશાય યતસ્વ પુરુષો ભવ
હવે તને મળીને, હે કુરુઓના શત્રુ, મોટું દુઃખ આવી પડ્યું છે; તું પુરુષાર્થ કરી, સાચો પુરુષ બન.
યુધ્યસ્વ સમરે પાર્થં યેન વિસ્પર્ધસે સહ । દ્રક્ષ્યામિ ત્વાં વિનિર્મુક્તમસ્માદ્યુદ્ધાત્સુદુર્મતે
જે સાથે તું સ્પર્ધા કરે છે, એ પાર્થે સાથે યુદ્ધ કર; હું જોઉં કે તું આ યુદ્ધમાંથી કેવી રીતે બચી જાય છે, હે દુર્ભુદ્ધિ.
તમુવાચ તતો રાજા ધાર્તરાષ્ટ્રઃ પ્રતાપવાન્ । માં સમીક્ષસ્વ ગાઙ્ગેય કાર્યં હિ મહદુદ્યતમ્
પછી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર પરાક્રમી રાજાએ કહ્યું: 'મારે જો, હે ગાંગેય, કારણ કે મોટું કાર્ય હાથમાં છે.'
ચિન્ત્યતામિદમેકાગ્રં મમ નિઃશ્રેયસં પરમ્। ઉભાવપિ ભવન્તૌ મે મહત્કર્મ કરિષ્યતઃ
મારા સર્વોત્તમ કલ્યાણ માટે તું એકાગ્ર ચિંતન કર; કેમ કે તમે બંને મારા માટે મહાન કાર્ય કરવા જઇ રહ્યા છો.
ભૂયશ્ચ શ્રોતુમિચ્છામિ પરેષાં રથસત્તમાન્ । યે ચૈવાતિથાસ્તત્ર યે ચૈવ રથયૂથપાઃ
હું ફરીથી સાંભળવા ઇચ્છું છું કે શત્રુ પક્ષના શ્રેષ્ઠ રથીઓ કોણ છે, અને ત્યાં આવેલા મહેમાનો તથા રથપતિઓ કોણ છે.
બલાબલમમિત્રાણાં શ્રોતુમિચ્છામિ કૌરવ । પ્રભાતાયાં રજન્યાં વૈ ઇદં યુદ્ધં ભવિષ્યતિ
હું સાંભળવા ઇચ્છું છું, હે કૌરવ, શત્રુઓની તાકાત અને દુર્બળતા વિશે; કારણ કે સવારે જ યુદ્ધ થવાનું છે.
એતે રથાસ્તવાખ્યાતાસ્તથૈવાતિરથા નૃપ। યે ચાપ્યર્ધરથા રાજન્પાણ્ડવાનામતઃ શ્રૃણુ
આ રથીઓ અને મહારથીઓનું નામ લેવાયું છે, હે રાજા; હવે પાંડવોમાં અર્ધરથીઓ કોણ છે, તે સાંભળ.
યદિ કૌતૂહલં તેઽદ્ય પાણ્ડવાનાં બલે નૃપ । રથસંખ્યાં શૃણુષ્વ ત્વં સહૈભિર્વસુધાધિપૈઃ
જો તને આજે પાંડવોની સેનાની તાકાત જાણવા ઉત્સુકતા હોય, તો આ ભૂપતિઓ સાથે તેમના રથોની સંખ્યા સાંભળ.
સ્વયં રાજા રથોદારઃ પાણ્ડવઃ કુન્તનન્દનઃ । અગ્નિવત્સમરે તાત ચરિષ્યતિ ન સંશયઃ
પાંડુપુત્ર, કુંતીનંદન પોતે મહાન રથીઓમાં ગણાય છે; હે પિતા, યુદ્ધમાં એ અગ્નિ જેવો પ્રભાવ બતાવશે, એમાં શંકા નથી.
ભીમસેનસ્તુ રાજેન્દ્ર રથોઽષ્ટગુણસંમિતઃ । ન તસ્યાસ્તિ સમો યુદ્ધે ગદયા સાયકૈરપિ
ભીમસેન, હે રાજાધિરાજ, આઠ રથીઓ જેટલો બળવાન છે; યુદ્ધમાં ગદા કે તીરે, એની સમતા કોઈ કરી શકે નહીં.
નાગાયુતબલો માની તેજસા ન સ માનુષઃ । માદ્રીપુત્રો ચ રથિનૌ દ્વાવેવ પુરુષર્ષભૌ
દસ હજાર હાથીઓ જેટલું બળ ધરાવતો, ગૌરવશાળી અને તેજમાં માનવથી ઉપર, માદ્રીપુત્ર પણ રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે—એ બંને પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ છે.
અશ્વિનાવિવ રૂપેણ તેજસા ચ સમન્વિતૌ। એતે ચમૂમુખગતાઃ સ્મરન્તઃ ક્લેશમુત્તમમ્
સુંદરતા અને તેજમાં એ અશ્વિનીકુમારો જેવા છે; એ લોકો સેનાના મથકે ઊભા રહીને પોતાના મોટાં દુઃખ યાદ કરે છે.
રુદ્રવત્પ્રચરિષ્યન્તિ તત્ર મે નાસ્તિ સંશયઃ । સર્વ એવ મહાત્માનઃ સાલસ્તમ્ભા ઇવોદ્ગતાઃ
યુદ્ધમાં એ રુદ્ર જેવો પ્રભાવ બતાવશે—મને એમાં શંકા નથી; બધા મહાત્મા છે, ડાળીઓવાળા સાલવૃક્ષ જેવાં ઊંચા ઊભેલા છે.
પ્રાદેશેનાધિકાઃ પુંભિરન્યૈસ્તે ચ પ્રમાણતઃ। સિંહસંહનનાઃ સર્વે પાણ્ડુપુત્રા મહાબલાઃ
દેખાવ અને માપમાં એ બીજા પુરુષોથી વધારે છે; બધા પાંડુપુત્ર સિંહ જેવી કાયાં ધરાવે છે અને બહુ બળવાન છે.
ચરિતબ્રહ્મચર્યાશ્ચ સર્વે તાત તપસ્વિનઃ। હ્રીમન્તઃ પુરુષવ્યાઘ્રા વ્યાઘ્રા ઇવ બલોત્કટાઃ
બધા બ્રહ્મચર્યમાં સ્થિર, તપસ્વી, લજ્જાશીલ અને પુરુષોમાં વાઘ જેવા છે; બળમાં પણ વાઘ જેવાં ભયાનક છે.
જવે પ્રહારે સંમર્દે સર્વ એવાતિમાનુષાઃ । સર્વૈર્જિતા મહીપાલા દિગ્જયે ભરતર્ષભ
યુદ્ધના જોર, પ્રહાર અને ગભરાટમાં, એ બધા માનવ શક્તિથી પણ ઉપર છે; દિશાઓ જીતવામાં બધા રાજાઓએ એમની સામે હાર માની છે, હે ભરતવંશી.
ન ચૈષાં પુરુષાઃ કેચિદાયુધાનિ ગદાઃ શરાન્। વિષહન્તિ સદા કર્તુમધિજ્યાન્યપિ કૌરવ
હે કૌરવ, એ લોકોમાં કોઈ પણ માણસ હંમેશા શસ્ત્રો, ગદા કે બાણો ચલાવી શકે એવો નથી, ધનુષ્ય પણ ચઢાવી શકે એવો નથી.
ઉદ્યન્તું વા ગદા ગુર્વીઃ શરાન્વા ક્ષેપ્તુમાહવે । જવે લક્ષ્યસ્ય હરણે ભોજ્યે પાંસુવિકર્ષણે
યુદ્ધમાં ભારે ગદા ઉઠાવવી હોય કે બાણ ચલાવવો હોય, ઝડપમાં, નિશાન ભેદવામાં, ખાવામાં કે રેત ખેંચવામાં પણ એ બધા આગળ છે.
બાલૈરપિ ભવન્તસ્તૈઃ સર્વ એવ વિશેષિતાઃ। એતત્સૈન્યં સમાસાદ્ય સર્વ એવ બલોત્કટાઃ
એ બાળકો દ્વારા પણ તમે બધા પાછળ પડી જાઓ છો; આ સેના સામે આવે ત્યારે બધા જ અતિશય બળવાન છે.
વિધ્વંસયિષ્યન્તિ રણે મા સ્મ તૈઃ સહ સંગમઃ । એકૈકશસ્ત સંમર્દે હન્યુઃ સર્વાન્મહીક્ષિતઃ
યુદ્ધમાં એ લોકો વિનાશ લાવશે; એમની સામે ટકાવું નહીં. ગભરાટમાં, એમાંથી દરેક જણ બધાં રાજાઓને મારી શકે.
પ્રત્યક્ષં તવ રાજેન્દ્ર રાજસૂયે યથાભવત્ । દ્રૌપદ્યાશ્ચ પરિક્લેશં દ્યૂતે ચ પરુષા ગિરઃ
હે રાજેન્દ્ર, રાજસૂય યજ્ઞમાં જે થયું, તું પોતે જોઈ ચૂક્યો છે; દ્રૌપદી પર થયેલા દુઃખ અને જુગારમાં બોલાયેલી કઠોર વાતો યાદ છે.
તે સ્મરન્તશ્ચ સઙ્ગ્રામે ચરિષ્યન્તિ ચ રુદ્રવત્ । લોહિતાક્ષો ગુડાકેશો નારાયણસહાયવાન્
એ બધું યાદ રાખીને, એ લોકો યુદ્ધમાં રુદ્ર જેવો લડશે; લાલ આંખોવાળો ગુડાકેશ, નારાયણની મદદથી.
ઉભોયોઃ સેનયોર્વીરો રથો નાસ્તીતિ તાદૃશઃ । ન હિ દેવેષુ વા પૂર્વં મનુષ્યેષૂરગેષુ ચ
બન્ને સેના વચ્ચે એવો રથ કોઈ પાસે નથી; દેવોમાં, મનુષ્યોમાં કે સાપોમાં પણ એવો રથ ક્યારેય નહોતો.