ન્યમન્ત્રયત ચાપ્યેનાં સા ચાપ્યૈચ્છદનિન્દિતા। તૌ તત્ર સુચિરં કાલમુભૌ વ્યવહરતાં તદા
તેણે તેને આમંત્રણ આપ્યું અને નિર્દોષ મેનકા પણ તેને ઇચ્છતી હતી; બંને ત્યાં બહુ લાંબા સમય સુધી સાથે રહ્યા.
રમમાણૌ યથાકામં યતૈકદિવસં તથા। `એવં વર્ષસહસ્રાણામતીતં નાન્વચિન્તયત્
બન્ને પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે આનંદ માણતા, જાણે એક જ દિવસ જવો, એમ હજારો વર્ષ વીતી ગયા અને તેમને ખબર પણ ન પડી.
કામક્રોધાવજિતવાન્મુનિર્નિત્યં સમાહિતઃ। ચિરાર્જિતસ્ય તપસઃ ક્ષયં સ કૃતવાન્મુનિઃ
મુનિ હંમેશાં શાંત અને કામ-ક્રોધને જીતનાર હતા, છતાં લાંબા સમયથી કરેલું તપ તેમણે છોડી દીધું.
તપસઃ સંક્ષયાદેવ મુનિર્મોહં સમાવિશત્। મોહાભિભૂતઃ ક્રોધાત્મા ગ્રસન્મૂલફલાન્મુનિઃ
તપ ક્ષીણ થતાં મુનિ મોહમાં આવી ગયા; મોહ અને ક્રોધથી ઘેરાઈને તેઓ મૂળ અને ફળ ખાવા લાગ્યા.
પાદૈર્જલરવં કૃત્વા અન્તર્દ્વીપે કુટીં ગતઃ। મેનકા ગન્તુકામા તુ શુશ્રાવ જલનિસ્વનમ્
પગથી પાણીમાં અવાજ કરતા, તેઓ દ્વીપની અંદર પોતાની ઝૂંપડીમાં ગયા; મેનકા જવા માંગતી હતી ત્યારે તેને પાણીનો અવાજ સંભળાયો.
તપસા દીપ્તવીર્યોઽસાવાકાશાદેતિ યાતિ ચ। અદ્ય સંજ્ઞાં વિજાનામિ યયાઽદ્ય તપસઃ ક્ષયઃ
તપથી તેજસ્વી થયેલી તેની શક્તિ આકાશમાં આવતી-જતી રહે છે; આજે મને એ નિશાની સમજાઈ કે તેનું તપ હવે પૂરૂં થયું છે.
ગન્તું ન યુક્તમિત્યુક્ત્વા ઋતુસ્નાતાથ મેનકા। કામરાગાભિભૂતસ્ય મુનેઃ પાર્સ્વં જગામ હ
'હવે જવું યોગ્ય નથી' એમ કહી મેનકાએ ઋતુસ્નાન કર્યા પછી, કામ અને રાગથી ઘેરાયેલા મુનિ પાસે ગઈ.
જનયામાસ સ મુનિર્મેનકાયાં શકુન્તલામ્। પ્રસ્થે હિમવતો રમ્યે માલિનીમભિતો નદીમ્
એ મુનિએ મેનકામાં શકુન્તળાનું જન્મ આપ્યું, હિમવંતના સુંદર ઢોળાણે, માલિની નદીની નજીક.
દેવગર્ભોપમાં બાલાં સર્વાભરણભૂષિતામ્। શયાનાં શયને રમ્યે મેનકા વાક્યમબ્રવીત્
દેવકન્યાની જેમ સુંદર, સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભાયમાન એ બાળા સુંદર શય્યામાં સુતી હતી; ત્યારે મેનકાએ તેને કહ્યું.
મહર્ષેરુગ્રતપસસ્તેજસ્ત્વમસિ ભામિનિ। તસ્માત્સ્વર્ગં ગમિષ્યામિ દેવકાર્યાર્થમાગતા
'હે તેજસ્વિ, તું મહર્ષિનું તપથી પ્રાપ્ત તેજ ધરાવે છે; હવે હું સ્વર્ગે જઈશ, કેમ કે હું દેવકાર્ય માટે અહીં આવી હતી.'
જાતમુત્સૃજ્ય તં ગર્ભં મેનકા માલિનીમનુ। કૃતકાર્યા તતસ્તૂર્ણમગચ્છચ્છક્રસંસદમ્
મેનકાએ એ નવજાત બાળકને માલિની નદી પાસે મૂકી, પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને તરત જ ઇન્દ્રની સભામાં પહોંચી.
તં વને વિજને ગર્ભં સિંહવ્યાઘ્રસમાકુલે। દૃષ્ટ્વા શયાનં શકુનાઃ સમન્તાત્પર્યવારયન્। નેમાં હિંસ્યુર્વને બાલાં ક્રવ્યાદા માંસગૃદ્ધિનઃ
જંગલમાં, જ્યાં સિંહ અને વાઘો હતા, એ બાળકને એકલી જોઈ, ચારે બાજુથી પક્ષીઓ એકઠાં થયા જેથી માંસખોર પ્રાણીઓ એ બાળાને નુકસાન ન કરે.
પર્યરક્ષન્ત તાં તત્ર શકુન્તા મેનકાત્મજામ્। ઉપસ્પ્રષ્ટું ગતશ્ચાહમપશ્યં શયિતામિમામ્
ત્યાં પક્ષીઓએ મેનકાની દીકરીની રક્ષા કરી; જ્યારે હું સ્નાન કરવા ગયો ત્યારે મેં તેને ત્યાં સુતી જોઈ.
નિર્જને વિપિને રમ્યે શકુન્તૈઃ પરિવારિતામ્। `માં દૃષ્ટ્વૈવાભ્યપદ્યન્ત પાદયોઃ પતિતા દ્વિજાઃ। અબ્રુઞ્શકુનાઃ સર્વે કલં મધુરભાષિણઃ
સુંદર અને એકાંત વનમાં, શકુન્તોથી ઘેરાયેલી એ બાળાને જોઈ, પક્ષીઓ તરત જ આવ્યા અને મારા પગે પડી ગયા; બધા પક્ષીઓ મીઠા અને કોમળ સ્વરે બોલ્યા.
વિશ્વામિત્રસુતાં બ્રહ્મન્ન્યાસભૂતાં ભરસ્વ વૈ। કામક્રોધાવજિતવાન્સખા તે કૌશિકીં ગતઃ
'હે બ્રાહ્મણ, વિશ્વામિત્રની દીકરી, જે તને સોંપવામાં આવી છે, તેને સ્વીકાર; તારો મિત્ર, જે કામ અને ક્રોધને જીત્યો છે, તે હવે કૌશિકી પાસે ગયો છે.'
તસ્માત્પોષય તત્પુત્રીં દયાવાનિતિ તેઽબ્રુવન્। સર્વભૂતરુતજ્ઞોઽહં દયાવાન્સર્વજન્તુષુ
'તેથી, દયાથી આ પુત્રીનું પાલન કર,' એમ તેમણે મને કહ્યું; હું બધા પ્રાણીઓની ભાષા જાણું છું અને સર્વ જીવો પર દયા રાખું છું.
આનયિત્વા તતશ્ચૈનાં દુહિતૃત્વે ન્યવેશયમ્
પછી મેં તેને લઇ આવી અને પોતાની પુત્રી તરીકે સ્વીકારી.
શરીરકૃત્પ્રાણદાતા યસ્ય ચાન્નાનિ ભુઞ્જતે। ક્રમેણૈતે ત્રયોઽપ્યુક્તાઃ પિતરો ધર્મશાસને
જે શરીર આપે છે, જે પ્રાણ આપે છે અને જેનું અન્ન ભોજન કરીએ, એ ત્રણેય ધર્મશાસ્ત્ર પ્રમાણે પિતા કહેવાય છે.
નિર્જને તુ વને યસ્માચ્છકુન્તૈઃ પરિવારિતા। શકુન્તલેતિ નામાસ્યાઃ કૃતં ચાપિ તતો મયા
જંગલમાં એકલાં રહેતી હતી અને પંખીઓએ તેને ઘેરી લીધી હતી, એટલે મેં તેનું નામ શકુંતલા રાખ્યું.
એવં દુહિતરં વિદ્ધિ મમ વિપ્ર શકુન્તલામ્। શકુન્તલા ચ પિતરં મન્યતે મામનિન્દિતા
હે બ્રાહ્મણ, જાણ કે શકુંતલા મારી દીકરી છે; અને નિર્દોષ શકુંતલા મને જ પિતા માને છે.
એતદાચષ્ટ પૃષ્ટઃ સન્મમ જન્મ મહર્ષયે। સુતાં કણ્વસ્ય મામેવં વિદ્ધિ ત્વં મનુજાધિપ
મારે જન્મ વિશે મહર્ષિએ પૂછ્યું ત્યારે મેં એમને બધું કહેલું; હે રાજા, મને કણ્વની દીકરી જ માન.
કણ્વં હિ પિતરં મન્યે પિતરં સ્વમજાનતી। ઇતિ તે કથિતં રાજન્યથાવૃત્તં શ્રુતં મયા
શકુંતલા પોતાના સાચા પિતાને જાણતી નથી, એટલે કણ્વને જ પિતા માને છે; હે રાજા, જે રીતે સાંભળ્યું છે એ પ્રમાણે બધું કહી દીધું.
સુવ્યક્તં રાજપુત્રી ત્વં યથા કલ્યાણિ ભાષસે। ભાર્યા મે ભવ સુશ્રોણિ બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે
તમે જે રીતે બોલો છો, એથી સ્પષ્ટ છે કે તમે રાજકુમારી છો, હે શુભાંગી; મારી પત્ની બનો અને કહો કે હું તમારા માટે શું કરું.
સુવર્ણમાલાં વાસાંસિ કુણ્ડલે પરિહાટકે। નાનાપત્તનજે શુભ્રે મણિરત્ને ચ શોભને
હું તમારા માટે સોનાની માળા, વસ્ત્રો, કાનના કુંડળ અને હાથના કડાં લાવીશ, હે સુંદરિ, અને અનેક શહેરોમાંથી સુંદર મણિ-રત્નો પણ લાવીશ.
આહરામિ તવાદ્યાહં નિષ્કાદીન્યજિનાનિ ચ। સર્વં રાજ્યં તવાદ્યાસ્તુ ભાર્યા મે ભવ શોભને
આજે હું તમારા માટે હાર અને મૃગચર્મ પણ લાવીશ; આજથી આખું રાજ્ય પણ તમારું જ હોય, હે રૂપવતી, મારી પત્ની બનો.
ગાન્ધર્વેણ ચ માં ભીરુ વિવાહેનૈહિ સુન્દરિ। વિવાહાનાં હિ રમ્ભોરુ ગાન્ધર્વઃ શ્રેષ્ઠ ઉચ્યતે
હે ભયભીત સુંદરિ, ગાંધર્વ વિધિથી મારી સાથે લગ્ન કરો; બધા લગ્નોમાં ગાંધર્વ વિધિ શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે, હે પાતળી કમરવાળી.
ફલાહારો ગતો રાજન્પિતા મે ઇત આશ્રમાત્। મુહૂર્તં સંપ્રતીક્ષસ્વ સ માં તુભ્યં પ્રદાસ્યતિ
હે રાજા, મારા પિતા ફળ લેવા આશ્રમમાંથી ગયા છે; થોડી વાર રાહ જુઓ, એ પછી તેઓ મને તમને આપશે.
પિતા હિ મે પ્રભુર્નિત્યં દૈવતં પરમં મમ। યસ્મૈ માં દાસ્યતિ પિતા સ મે ભર્તા ભવિષ્યતિ
મારા પિતા હંમેશા મારા સ્વામી અને સર્વોચ્ચ દેવતા છે; પિતા જેને મને આપશે, એ જ મારા પતિ બનશે.
પિતા રક્ષતિ કૌમારે ભર્તા રક્ષતિ યૌવને। પુત્રસ્તુ સ્થાવિરે ભાવે ન સ્ત્રી સ્વાતન્ત્ર્યમર્હતિ
પિતા બાળપણમાં રક્ષા કરે છે, પતિ યુવાનીમાં અને પુત્ર વૃદ્ધાવસ્થામાં; સ્ત્રીએ કદી સ્વતંત્રતા લાયક નથી.
સમન્યમાના રાજેન્દ્ર પિતરં મે તપસ્વિનમ્। અધર્મેણ હિ ધર્મિષ્ઠ કથં વરમુપાસ્મહે
હે રાજેન્દ્ર, હું મારા તપસ્વી પિતાનો સન્માન રાખું છું; ધર્મપ્રિય હોયને અધર્મથી પતિ કેવી રીતે પસંદ કરી શકું?