મકરા ઇવ રાજેન્દ્ર સમુદ્ધતતરઙ્ગિણીમ્ । ગઙ્ગાં વિક્ષોભયિષ્યન્તિ પાર્થાનાં યુધિ વાહિની
હે રાજેન્દ્ર, જેમ મગરો ઊંચા તરંગોવાળી ગંગાને ઉથલાવી દે છે, તેમ તેઓ યુદ્ધમાં પાંડવોની સેના ઉથલાવી દેશે.
તે રથાઃ પઞ્ચ રાજેન્દ્ર યેષાં સત્યરથો મુખમ્। એતે યોત્સ્યન્તિ સઙ્ગ્રામે સંસ્મરન્તઃ પુરાકૃતમક્
આ પાંચ રથયોધાઓ, જેમના નેતા સત્યરથ છે, હે રાજેન્દ્ર, પૂર્વે થયેલા અપમાનને યાદ કરીને યુદ્ધમાં લડશે.
વ્યલીકં પાણ્ડવેયેન ભીમસેનાનુજેન હ। દિશો વિજયતા રાજઞ્શ્વેતવાહેન ભારત
ભીમસેનના નાના ભાઈએ, સફેદ ઘોડા વાળા પાંડવે, દિશાઓ વિજય કરતી વખતે જે ગુનો કર્યો હતો, હે ભારત, એ પણ યાદ રાખવામાં આવશે.
તે હનિષ્યન્તિ પાર્થાનાં તાનાસાદ્ય મહારથાન્। વરાન્વરાન્મહેષ્વાસાન્ક્ષત્રિયાણાં ધુરંધરાન્
તેઓ પાંડવોના શ્રેષ્ઠ મહારથીઓને, ઉત્તમ ધનુર્ધારો અને ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ એવા યુદ્ધવીરોને સામેથી ટકરાઈને મારશે.
લક્ષ્ણણસ્તવ પુત્રશ્ચ તથા દુઃશાસનસ્ય ચ। ઉભૌ તૌ પુરુષવ્યાઘ્રૌ સંગ્રામેષ્વપલાયિનૌ
લક્ષ્મણ, તમારો પુત્ર, અને દુઃશાસનનો પુત્ર — આ બંને પુરુષશ્રેષ્ઠો યુદ્ધમાં ક્યારેય પીઠ નહીં ફેરવે.
તરુણૌ સુકુમારૌ ચ રાજપુત્રૌ રતસ્વિનૌ । યુદ્ધાનાં ચ વિશેષજ્ઞૌ પ્રણેતારૌ ચ સર્વશઃ
યુવાન, કોમળ, રાજકુમાર અને રથયોધા બંને યુદ્ધની રીતોમાં નિષ્ણાત છે અને દરેક રીતે સારા નેતા છે.
રથૌ તૌ કુરુશાર્દૂલ મતૌ મે રથસત્તમૌ । ક્ષત્રધર્મરતૌ વીરૌ મહત્કર્મ કરિષ્યતઃ
હે કુરુશાર્દૂલ, આ બંને રથયોધાઓ મારા મત પ્રમાણે શ્રેષ્ઠ છે; ક્ષત્રિય ધર્મમાં તત્પર અને મહાન કાર્યો કરશે.
દણ્ડધારો મહારાજ રથ એકો નરર્ષભ । યોત્સ્યતે તવ સઙ્ગ્રામે સ્વેન સૈન્યેન પાલિતઃ
દંડધાર, હે મહારાજા, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ છે; પોતાનાં દળથી ઘેરાયેલો, એ તમારી તરફથી યુદ્ધમાં લડશે.
બૃહદ્બલસ્તથા રાજા કૌસલ્યો રથસત્તમઃ । રથો મમ મતસ્તાત મહાવેગપરાક્રમઃ
કૌશલ દેશના રાજા બૃહદ્બલ પણ શ્રેષ્ઠ રથયોધા છે; મારા મત પ્રમાણે, એ ઝડપ અને પરાક્રમમાં મહાન છે.
એષ યોત્સ્યતિ સઙ્ગ્રામે સ્વાન્બન્ધૂન્સંપ્રહર્ષયન્ । ઉગ્રાયુધો મહેષ્વાસો ધાર્તરાષ્ટ્રહિતે રતઃ
એ યુદ્ધમાં પોતાના બંધુઓને આનંદિત કરશે, ભયાનક શસ્ત્રો ધરાવનાર, મહાન ધનુર્ધર અને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોના કલ્યાણમાં તત્પર છે.
કૃપઃ શારદ્વતો રજન્રથયૂથપયૂથપઃ। પ્રિયાન્પ્રાણાન્પરિત્યજ્ય પ્રધક્ષ્યતિ રિપૂંસ્તવ
કૃપાચાર્ય, શરદ્વતના પુત્ર અને રથયોધાઓમાં વડા, હે રાજા, તમારા દુશ્મનોને નાશ કરવા માટે પોતાના પ્રિય પ્રાણ પણ ત્યાગી દેશે.
ગૌતમસ્ય મહર્ષેર્ય આચાર્યસ્ય શરદ્વતઃ। કાર્તિકેય ઇવાજયઃ શરસ્તમ્બાત્સુતોઽભવત્
ગૌતમ મહર્ષિ અને આચાર્ય શરદ્વતના ઘરે, શરસ્તંભમાંથી જન્મેલો પુત્ર થયો, જે કાર્તિકેયા જેવો અજય છે.
એષ સેનાઃ સુબહુલા વિવિધાયુધકાર્મુકાઃ । અગ્નિવત્સમરે તાત ચરિષ્યતિ વિનિર્દહન્
આ સેના ઘણી મોટી છે અને વિવિધ પ્રકારના શસ્ત્રો અને ધનુષ્યોથી સજ્જ છે. હે પ્રિય, યુદ્ધમાં આ બધાને અગ્નિ જેવી જ્વાળાથી ભસ્મ કરી દેશે.
શકુનિર્માતુલસ્તેઽસૌ રથ એકો નરાધિપ। પ્રયુજ્ય પાણ્ડવૈર્વૈરં યોત્સ્યતે નાત્ર સંશયઃ
હે રાજા, એ તમારા મામા શકુની છે, પોતાનાં રથ પર એકલો છે. એ પાંડવો સાથે વૈર ઉભું કરીને નિશ્ચિતપણે યુદ્ધ લડશે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
એતસ્ય સેના દુર્ધર્ષા સમરે પ્રતિયાયિનઃ। વિકૃતાયુધભૂયિષ્ઠા વાયુવેગસમા જવે
આની સેના યુદ્ધમાં સામે ટકી શકાતી નથી, એ અજીબ અને અનેક શસ્ત્રોથી ભરપૂર છે અને પવન જેવી ઝડપથી આગળ વધે છે.
દ્રોણપુત્રો મહેષ્વાસઃ સર્વાનેવાતિધન્વિનઃ । સમરે ચિત્રયોધી ચ દૃઢાસ્ત્રશ્ચ મહારથઃ
દ્રોણપુત્ર મહાન ધનુર્ધર છે, બધા ધનુર્વિરોને પછાડી દે છે. યુદ્ધમાં એ અનોખો યોદ્ધા છે, શસ્ત્રોમાં દક્ષ અને મહારથી છે.
એતસ્ય હિ મહારાજ યથા ગાણ્ડીવધન્વનઃ। શરાસનવિનિર્મુક્તાઃ સંસક્તા યાન્તિ સાયકાઃ
હે મહારાજા, જેમ અર્જુનના ગાંડીવ ધનુષ્યમાંથી તીરોનો ધોધ વહે છે, એમ જ એના શસ્ત્રો યુદ્ધમાં સતત છોડાય છે.
નૈષ શક્યો મયા વીરઃ સંખ્યાતું રથસત્તમઃ । નિર્દહેદપિ લોકાંસ્ત્રીનિચ્છન્નેષ મહારથઃ
આ મહાન યોદ્ધાની ગણતરી હું કરી શકતો નથી; જો એ ઇચ્છે તો ત્રણેય લોકને પણ ભસ્મ કરી શકે એવો મહારથી છે.
ક્રોધસ્તેજશ્ચ તપસા સંભૃતોશ્રમવાસિનામ્ । દ્રોણેનાનુગૃહીતશ્ચ દિવ્યૈરસ્ત્રૈરુદારધીઃ
એનો ક્રોધ અને તેજ વનમાં તપ કરનારોથી મળેલું છે; દ્રોણે તેને દિવ્ય શસ્ત્રો અને ઉદાર બુદ્ધિ આપી છે.
દોષસ્ત્વસ્ય મહાનેકો યેનૈવ ભરતર્ષભ । ન મે રથો નાતિરથો મતઃ પાર્થિવસત્તમ
પણ, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, એમાં એક મોટો દોષ છે. એ કારણે, હે રાજાશ્રેષ્ઠ, હું તેને રથિ કે અતિરથિ માનતો નથી.
જીવિતં પ્રિયમત્યર્થમાયુષ્કામઃ સદા દ્વિજઃ । ન હ્યસ્ય સદૃશઃ કશ્ચિદુભયોઃ સેનયોરપિ
આ દ્વિજને પોતાનું જીવન બહુ જ પ્રિય છે અને એ હંમેશાં લાંબી આયુષ્ય ઇચ્છે છે; છતાં, બન્ને સેનામાં એના સમાન બીજો કોઈ નથી.
હન્યાદેકરથેનૈવ દેવાનામપિ વાહિનીમ્ । વપુષ્માંસ્તલઘોષેણ સ્ફોટયેદપિ પર્વતાન્
એ એક જ રથથી દેવતાઓની પણ આખી સેના નાશ કરી શકે છે; એના ગર્જનાથી પર્વતો પણ તૂટી જાય.
અસંખ્યેયગુણો વીરઃ પ્રહન્તા દારુણદ્યુતિઃ। દણ્ડપાણિરિવાસહ્યઃ કાલવત્પ્રચરિષ્યતિ
આ વીર અનગણિત ગુણો ધરાવે છે, ભયાનક તેજવાળો અને દુશ્મનોને સંહારનાર છે; એ દંડધારી યમ જેવા અપરાજેય બની યુદ્ધમાં વિહરે છે.
યુગાન્તાગ્નિસમઃ ક્રોધાત્સિંહગ્રીવો મહાદ્યુતિઃ । એષ ભારત યુદ્ધસ્ય પૃષ્ઠં સંશયમિષ્યતિ
યુગના અંતે જેવો અગ્નિ હોય છે, એવો એના ક્રોધ છે; સિંહ જેવી ગળાવાળો અને મહાન તેજ ધરાવનાર છે. હે ભારત, યુદ્ધનું પરિણામ એ જ નક્કી કરશે.
પિતા ત્વસ્ય મહાતેજા વૃદ્ધોઽપિ યુવભિર્વરઃ । રણે કર્મ મહત્કર્તા અત્ર મે નાસ્તિ સંશયઃ
એના પિતા, ભલે વૃદ્ધ છે, પણ મહાન તેજ ધરાવે છે અને યુવાનો કરતાં શ્રેષ્ઠ છે; યુદ્ધમાં એ મહાન કાર્યો કરશે, તેમાં મને કોઈ શંકા નથી.
અસ્ત્રવેગાનિલોદ્ભૂતઃ સેનાકક્ષેન્ધનોત્થિતઃ । પાણ્ડુપુત્રસ્ય સૈન્યાનિ પ્રધક્ષ્યતિ રણે ધૃતઃ
એના શસ્ત્રોની વાવાઝોડા જેવી ગતિથી, સેના એના ઈંધણ બનીને, એ પાંડુપુત્રોની સેનાને યુદ્ધમાં ભસ્મ કરી દેશે.
રથયૂથપયૂથાનાં યૂથપોઽય નરર્ષભઃ । ભરદ્વાજાત્મજઃ કર્તા કર્મ તીવ્રં હિતં તવ
રથદળોના નેતાઓમાં, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, ભરદ્વાજપુત્ર મુખ્ય છે; એ તારે માટે કઠોર અને કલ્યાણકારી કાર્યો કરશે.
સર્વમૂર્ધાભિષિક્તાનામાચાર્યઃ સ્થવિરો ગુરુઃ । ગચ્છેદન્તં સૃઞ્જયાનાં પ્રિયસ્ત્વસ્ય ધનઞ્જયઃ
બધા રાજાઓના આચાર્ય અને વૃદ્ધ ગુરુ છે; તોય, શ્રુંજયો વચ્ચે ધનંજય એનો સૌથી પ્રિય છે.
નૈષ જાતુ મહેષ્વાસઃ પાર્થમક્લિષ્ટકારિણમ્ । હન્યાદાચાર્યકં દીપ્તં સંસ્મૃત્ય ગુણનિર્જિતમ્
આ મહાન ધનુર્ધર અર્જુનને, જે ક્યારેય થાકતો નથી, કદી મારશે નહીં; કારણ કે એ પોતાના ગુરુનું મહિમા અને અર્જુનના ગુણો હંમેશાં યાદ રાખે છે.
શ્લાઘતે યં સદા વીર પાર્થસ્ય ગુણવિસ્તરૈઃ । પુત્રાદભ્યધિકં ચૈનં ભારદ્વાજોઽનુપશ્યતિ
જે યોદ્ધાને એ હંમેશાં અર્જુનના અનેક ગુણો માટે વખાણે છે, એને ભરદ્વાજ પોતાનાં પુત્ર કરતાં પણ વધારે માન આપે છે.