યથાબલં યથોત્સાહં રથિનઃ સમુપાદિશત્ । અર્જુનં સૂતપુત્રાય ભીમં દુર્યોધનાય ચ
તેને રથીઓની શક્તિ અને ઉત્સાહ પ્રમાણે કામ સોંપ્યા: અર્જુનને કર્ણ સામે, ભીમને દુર્યોધન સામે મુક્યા.
ધૃષ્ટકેતું ચ શલ્યાય ગૌતમાયોત્તમૌજસમ્ । અશ્વાત્થામ્ને ચ નકુલં શૈબ્યં ચ કૃતવર્મણે
ધૃષ્ટકેતુને શલ્ય સામે, ઉત્તમૌજસને કૃપાચાર્ય સામે, નકુલને અશ્વત્થામા સામે અને શૈબ્યને કૃતવર્મા સામે મુક્યા.
સૈન્ધવાય ચ વાર્ષ્ણેયં યુયુધાનં સમાદિશત્। શિખણ્ડિનં ચ ભીષ્માય પ્રમુખે સમકલ્પયત્
સૈંધવ રાજા સામે યુયુધાનને, અને ભીષ્મ સામે શિખંડિને આગળ રાખ્યા.
સહદેવં શકુનયે ચેકિતાનં શલાય વૈ। દ્રૌપદેયાંસ્તથા પઞ્ચ ત્રિગર્તેભ્યઃ સમાદિશત્
સહદેવને શકુની સામે, ચેકિતાનને શલ સામે અને દ્રૌપદીના પાંચ પુત્રોને ત્રિગર્તો સામે મુક્યા.
વૃષસેનાય સૌભદ્રં શેષાણાં ચ મહીક્ષિતામ્ । સ સમર્થં હિ તં મેને પાર્થાદભ્યધિકં રણે
વૃશસેન સામે અભિમન્યુને મુક્યો અને બાકીના રાજાઓ સામે એવા વીર રાખ્યા જે અર્જુન કરતાં પણ વધુ યુદ્ધકુશળ હતા.
એવં વિભજ્ય યોધાંસ્તાન્પૃથક્વ સહ ચૈવ હ । જ્વાલાવર્ણો મહેષ્વાસો દ્રોણમંશમકલ્પયત્
આ રીતે યોદ્ધાઓને અલગ-અલગ અને સાથે-સાથે વહેંચી, ધૃષ્ટદ્યુમ્ને અગ્નિ સમાન તેજથી દ્રોણ સામે લશ્કર ગોઠવ્યું.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહેષ્વાસઃ સેનાપતિપતિસ્તતઃ । વિધિવદ્વ્યૂહ્ય મેધાવી યુદ્ધાય ધૃતમાનસઃ
પછી ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, મહાન ધનુર્ધર અને સેનાપતિએ નિયમ પ્રમાણે બુદ્ધિપૂર્વક લશ્કર ગોઠવી, મનથી યુદ્ધ માટે તૈયાર રહ્યો.
યથોદ્દિષ્ટાનિ સૈન્યાનિ પાણ્ડવાનામયોજયત્। જયાય પાણ્ડુપુત્રાણાં યત્તસ્તસ્થૌ રણાજિરે
પાંડવોની સેનાને જેમ કહાયું તેમ ગોઠવી, પાંડુપુત્રોની વિજય માટે ધૃષ્ટદ્યુમ્ન યુદ્ધભૂમિમાં દૃઢતાથી ઊભો રહ્યો.
પ્રતિજ્ઞાતે ફાલ્ગુનેન વધે ભીષ્મસ્ય સંયુગે। કિમકુર્વત મે મન્દાઃ પુત્રા દુર્યોધનાદયઃ
જ્યારે અર્જુને ભીષ્મને યુદ્ધમાં મારવાનો સંકલ્પ કર્યો, ત્યારે મારા મૂર્ખ પુત્રો, દુર્યોધન અને બીજા બધાએ શું કર્યું?
હતમેવ હિ પશ્યામિ ગાઙ્ગેયં પિતરં રણે। વાસુદેવસહાયેન પાર્થેન દૃઢધન્વના
હું તો ગંગાપુત્ર ભીષ્મને, વાસુદેવના સહયોગથી અને મજબૂત ધનુષ્ય ધરાવનાર પાર્થના હાથેથી યુદ્ધમાં પહેલેથી જ મારેલો જોઈ રહ્યો છું.
સ ચાપરિમિતપ્રજ્ઞસ્તચ્છ્રુત્વા પાર્થભાષિતમ્ । કિમુક્તવાન્મહેષ્વાસો ભીષ્મઃ પ્રહરતાં વરઃ
અને અપરિમિત બુદ્ધિવાળા, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીષ્મે, પાર્થના શબ્દો સાંભળીને શું કહ્યું?
સૈનાપત્યં ચ સંપ્રાપ્ય કૌરવાણાં ધુરંધરઃ । કિમચેષ્ટત ગાઙ્ગેયો મહાબુદ્ધિપરાક્રમઃ
કૌરવોની સેના વડપણ મળ્યા પછી, મહાન બુદ્ધિ અને પરાક્રમ ધરાવનાર ગંગાપુત્ર ભીષ્મે શું કર્યું?
તતસ્તત્સઞ્જયસ્તસ્મૈ સર્વમેવ ન્યવેદયત્। યથોક્તં કુરુવૃદ્ધેન ભીષ્મેણામિતતેજસા
પછી સંજયે, અમિત તેજવાળા કુરુવૃદ્ધ ભીષ્મે જે રીતે કહ્યું હતું, એ બધું જ એમને જણાવી દીધું.
સૈનાપત્યમનુપ્રાપ્ય ભીષ્મઃ શાન્તનવો નૃપ। દુર્યોધનમુવાચેદં વચનં હર્ષયન્નિવ
સેનાપતિપદ પ્રાપ્ત કર્યા પછી, શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે દુર્યોધનને ખુશી થાય એ રીતે આ શબ્દો કહ્યા.
નમસ્કૃત્ય કુમારાય સેનાન્યે શક્તિપાણયે । અહં સેનાપતિસ્તેઽદ્ય ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ
કુમારને વંદન કરીને, શસ્ત્રધારી સેનાપતિને કહ્યું: 'આજે હું નિશ્ચયે તારો સેનાપતિ બનિશ.'
સેનાકર્મણ્યિજ્ઞોઽસ્મિ વ્યૂહેષુ વિવિધેષુ ચ। કર્મ કારયિતું ચૈવ ભૃતાનપ્યભૃતાંસ્તથા
હું સેના સંભાળવાની ફરજ અને વિવિધ વ્યૂહ રચનામાં નિપુણ છું, અને પગારદાર તથા અપગારદાર બંને પ્રકારના યોદ્ધાઓને કામમાં લગાડવામાં પણ કુશળ છું.
યાત્રાયાને ચ યુદ્ધે ચ તથા પ્રશમનેષુ ચ । ભૃશં વેદ મહારાજ યથા વેદ બૃહસ્પતિઃ
યાત્રા, યુદ્ધ અને શાંતિ સ્થાપનામાં પણ, હે મહારાજ, હું બધું સારી રીતે જાણું છું, જેમ બૃહસ્પતિ જાણે છે.
વ્યૂહાનાં ચ સમારમ્ભાન્દૈવગાન્ધર્વમાનુષાન્। તૈરહં મોહયિષ્યામિ પાણ્ડવાન્વ્યેતુ તે જ્વરઃ
દૈવી, ગાંધર્વ અને માનવીય વ્યૂહોની રચનાઓથી હું પાંડવોને ભુલાવી દઈશ; તારા મનની ચિંતા દૂર થવા દે.
સોઽહં યોત્સ્યામિ તત્ત્વેન પાલયંસ્તવ વાહિનીમ્ । યથાવચ્છાસ્ત્રતો રાજન્વ્યેતુ તે માનસો જ્વરઃ
હું સાચા હૃદયથી તારી સેના રક્ષીશ અને શાસ્ત્ર પ્રમાણે યુદ્ધ કરીશ, હે રાજા; તારી મનની વેદના દૂર થવા દે.
વિદ્યતે મે ન ગાઙ્ગેય ભયં દેવાસુરેષ્વપિ । સમસ્તેષુ મહાબાહો સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે
હે મહાબાહુ, હું ગંગાપુત્રને દેવો કે અસુરો વચ્ચે પણ કોઈ ભય નથી; હું તને સાચું કહું છું.
કિં પુનસ્ત્વયિ દુર્ધર્પે સૈનાપત્યે વ્યવસ્થિતે। દ્રોણે ચ પુરુષવ્યાઘ્રે સ્થિતે યુદ્ધાભિનન્દિનિ
પછી જ્યારે તું દૃઢ નિશ્ચયથી સેનાપતિપદે છે અને પુરુષસિંહ દ્રોણ પણ યુદ્ધ માટે તત્પર છે, ત્યારે શું કહેવું?
ભવદ્ર્યાં પુરુષાગ્ર્યાભ્યાં સ્થિતાભ્યાં વિજયો મમ। ન દુર્લભં કુરુશ્રેષ્ઠ દેવરાજ્યમપિ ધ્રુવમ્
તારા અને દ્રોણ જેવા શ્રેષ્ઠ પુરુષો સાથે ઊભા રહીએ, તો હે કુરુશ્રેષ્ઠ, દેવરાજ્ય પણ મેળવવું મુશ્કેલ નથી.
રથસઙ્ખ્યાં તુ કાર્ત્સ્ન્યેન પરેષામાત્મનસ્તથા । તથૈવાતિરથાનાં ચ વેત્તુમિચ્છામિ કૌરવ
પણ, હે કૌરવ, હું બંને પક્ષની રથોની સંખ્યા અને મહારથીઓની ગણતરી વિગતે જાણવા ઇચ્છું છું.
પિતામહો હિ કુશલઃ પરેષામાત્મનસ્તથા । શ્રોતુમિચ્છામ્યહં સર્વૈઃ સહૈભિર્વસુધાધિપૈઃ
કારણ કે પિતામહ બંને પક્ષોની સેનામાં કુશળ છે; હું અને બધા રાજાઓ મળીને એ સાંભળવા માગીએ છીએ.
ગાન્ધારે શ્રૃણુ રાજેન્દ્ર રથસંખ્યાં સ્વકે બલે। યે રથાઃ પૃથિવીપાલ તથૈવાતિરથાશ્ચ યે
હે ગાંધારના રાજા, હવે તારી સેનામાં કેટલા રથો છે અને કેટલા મહારથીઓ છે, એ સંખ્યા સાંભળ.
બહૂનીહ સહસ્રાણિ પ્રયુતાન્યર્બુદાનિ ચ। રથાનાં તવ સેનાયાં યથામુખ્યં તુ મે શ્રુણુ
આ સેનામાં અનેક હજાર, લાખો અને દસ લાખો રથો છે; પણ મુખ્ય રથોની સંખ્યા હું તને કહું છું, એ ધ્યાનથી સાંભળ.
ભવાનગ્રે રથોદારઃ સહ સર્વૈઃ સહોદરૈઃ । દુઃશાસનપ્રભૃતિભિર્ભ્રાતૃભિઃ શતસંમિતૈઃ
તમે આગળ-આગળ, ભવ્ય રથ પર, તમારા બધા ભાઈઓ સાથે — દુઃશાસન અને બીજા, જે બળમાં સો જેટલા છે — સાથે ઉભા છો.
સર્વે કૃતપ્રહરણાશ્છેદભેદવિશારદાઃ । રથોપસ્થે ગજસ્કન્ધે ગદાપ્રાસાસિચર્મણિ
બધા શસ્ત્રોથી સજ્જ, ભેદક અને તોડફોડમાં કુશળ, રથ પર, હાથીની પીઠ પર, ગદા, ભાલા અને ઢાલ લઈને તૈયાર છે.
સંયન્તારઃ પ્રહર્તારઃ કૃતાસ્ત્રા ભારસાધનાઃ । ઇષ્વસ્ત્રે દ્રોણશિષ્યાશ્ચ કૃપસ્ય ચ શરદ્વતઃ
એ બધા પકડી રાખનારા અને ઘાતક યોદ્ધા છે, શસ્ત્રકલા શીખેલા, ભારે શસ્ત્રો ધારણ કરનારા, અને દ્રોણ, કૃપા તથા શરદ્વતના શિષ્ય છે.
એતે હનિષ્યન્તિ રણે પાઞ્ચાલાન્યુદ્ધદુર્મદાન્ । કૃતકિલ્બિષાઃ પાણ્ડવેયૈર્ધાર્તરાષ્ટ્રા મનસ્વિનઃ
આ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો, જેઓએ પાંડવો સામે અણ્યાય કર્યા છે, યુદ્ધમાં અહંકાર ધરાવતા પાંચાલોને મારશે.