ત્વયૈવમુક્તા ચ કથં સમીપ- મૃષેર્ન ગચ્છેયમહં સુરેન્દ્ર। રક્ષાં ચ મે ચિન્તય દેવરાજ યથા ત્વદર્થં રક્ષિતાઽહં ચરેયમ્
હે દેવરાજ, તમે આમ કહ્યાબાદ હું એ ઋષિ પાસે કેવી રીતે જઈ શકું? મારી રક્ષા માટે વિચાર કરો, જેથી હું તમારી خاطر સુરક્ષિત રહીને કામ કરી શકું.
કામં તુ મે મારુતસ્તત્ર વાસઃ પ્રક્રીડિતાયા વિવૃણોતુ દેવ। ભવેચ્ચ મે મન્મથસ્તત્ર કાર્યે સહાયભૂતસ્તુ તવ પ્રસાદાત્
હે દેવ, મારી ઇચ્છા મુજબ ત્યાં મારી રમણ માટે વાયુદેવ રહેવાનું સ્થાન આપે અને તમારો આશીર્વાદથી કામદેવ પણ એ કાર્યમાં મારું સહાય કરે.
વનાચ્ચ વાયુઃ સુરભિઃ પ્રવાયા- ત્તસ્મિન્કાલે તમૃષિં લોભયન્ત્યાઃ। તથેત્યુક્ત્વા વિહિતે ચૈવ તસ્મિં- સ્તતો યયૌ સાઽઽશ્રમં કૌશિકસ્ય
પછી વનમાંથી સુગંધિત પવન વળવા લાગ્યો, જે એ સમયે ઋષિને લલચાવતો હતો; બધું યોગ્ય રીતે નક્કી થયા પછી, એ કૌશિકના આશ્રમ તરફ ગઈ.
એવમુક્તસ્તયા શક્રઃ સંદિદેશ સદાગતિમ્। પ્રાતિષ્ઠત તદા કાલે મેનકા વાયુના સહ
એવી રીતે તેની વાત સાંભળીને ઇન્દ્રે તેને વારંવાર આવવાની આજ્ઞા આપી; પછી યોગ્ય સમયે મેનકા વાયુ સાથે રવાના થઈ.
અથાપશ્યદ્વરારોહા તપસા દગ્ધકિલ્બિષમ્। મિશ્વામિત્રં તપ્યમાનં મેનકા ભીરુરાશ્રમે
પછી સુંદર અંગવાળી અને મનમાં ડરી ગયેલી મેનકાએ, તપથી પાપ દહાય ગયેલા અને તપમાં લીન એવા વિશ્વામિત્રને આશ્રમમાં જોયા.
અભિવાદ્ય તતઃ સા તં પ્રાક્રીડદૃષિસન્નિધૌ। અપોવાહ ચ વાસોઽસ્યા મારુતઃ શશિસંનિભમ્
પછી તેણે ઋષિને વંદન કર્યું અને એની હાજરીમાં રમવા લાગી; અને પવનએ ચાંદની જેવું એની વસ્ત્ર ઉડીને લઈ ગયું.
સાગચ્છત્ત્વરિતા ભૂમિં વાસસ્તદભિલિપ્સતી। કુત્સયન્તીવ સવ્રીડં મારુતં વરવર્ણિની
એ પછી તે ઝડપથી જમીન પર ગઈ, પોતાનું વસ્ત્ર લેવા માટે, અને લજ્જા સાથે પવનને જાણે ઠપકો આપતી હોય એમ આગળ વધી.
પશ્યતસ્તસ્ય રાજર્ષેરપ્યગ્નિસમતેજસઃ। વિશ્વામિત્રસ્તતસ્તાં તુ વિષમસ્થામનિન્દિતામ્
અગ્નિ સમાન તેજ ધરાવતા એ રાજર્ષિ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, વિશ્વામિત્રે મુશ્કેલીમાં મુકાયેલી, નિર્દોષ મેનકાને જોયી.
ગૃદ્ધાં વાસસિ સંભ્રાન્તાં મેનકાં મુનિસત્તમઃ। અનિર્દેશ્યવયોરૂપામપશ્યદ્વિવૃતાં તદા
મહાન ઋષિએ વસ્ત્ર માટે આતુર અને ગભરાયેલી, અનિર્દેશ્ય વય અને રૂપવાળી, એવી ખુલ્લી મેનકાને જોયી.
તસ્યા રૂપગુણાન્દૃષ્ટ્વા સ તુ વિપ્રર્ષભસ્તદા। ચકાર ભાવં સંસર્ગે તયા કામવશં ગતઃ
એ સમયે એ મહાન બ્રાહ્મણે મેનકાનું રૂપ અને ગુણ જોઈને, કામના વશ થઈને, એના સંગ માટે મનમાં ઇચ્છા કરી.
ન્યમન્ત્રયત ચાપ્યેનાં સા ચાપ્યૈચ્છદનિન્દિતા। તૌ તત્ર સુચિરં કાલમુભૌ વ્યવહરતાં તદા
તેણે તેને આમંત્રણ આપ્યું અને નિર્દોષ મેનકા પણ તેને ઇચ્છતી હતી; બંને ત્યાં બહુ લાંબા સમય સુધી સાથે રહ્યા.
રમમાણૌ યથાકામં યતૈકદિવસં તથા। `એવં વર્ષસહસ્રાણામતીતં નાન્વચિન્તયત્
બન્ને પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે આનંદ માણતા, જાણે એક જ દિવસ જવો, એમ હજારો વર્ષ વીતી ગયા અને તેમને ખબર પણ ન પડી.
કામક્રોધાવજિતવાન્મુનિર્નિત્યં સમાહિતઃ। ચિરાર્જિતસ્ય તપસઃ ક્ષયં સ કૃતવાન્મુનિઃ
મુનિ હંમેશાં શાંત અને કામ-ક્રોધને જીતનાર હતા, છતાં લાંબા સમયથી કરેલું તપ તેમણે છોડી દીધું.
તપસઃ સંક્ષયાદેવ મુનિર્મોહં સમાવિશત્। મોહાભિભૂતઃ ક્રોધાત્મા ગ્રસન્મૂલફલાન્મુનિઃ
તપ ક્ષીણ થતાં મુનિ મોહમાં આવી ગયા; મોહ અને ક્રોધથી ઘેરાઈને તેઓ મૂળ અને ફળ ખાવા લાગ્યા.
પાદૈર્જલરવં કૃત્વા અન્તર્દ્વીપે કુટીં ગતઃ। મેનકા ગન્તુકામા તુ શુશ્રાવ જલનિસ્વનમ્
પગથી પાણીમાં અવાજ કરતા, તેઓ દ્વીપની અંદર પોતાની ઝૂંપડીમાં ગયા; મેનકા જવા માંગતી હતી ત્યારે તેને પાણીનો અવાજ સંભળાયો.
તપસા દીપ્તવીર્યોઽસાવાકાશાદેતિ યાતિ ચ। અદ્ય સંજ્ઞાં વિજાનામિ યયાઽદ્ય તપસઃ ક્ષયઃ
તપથી તેજસ્વી થયેલી તેની શક્તિ આકાશમાં આવતી-જતી રહે છે; આજે મને એ નિશાની સમજાઈ કે તેનું તપ હવે પૂરૂં થયું છે.
ગન્તું ન યુક્તમિત્યુક્ત્વા ઋતુસ્નાતાથ મેનકા। કામરાગાભિભૂતસ્ય મુનેઃ પાર્સ્વં જગામ હ
'હવે જવું યોગ્ય નથી' એમ કહી મેનકાએ ઋતુસ્નાન કર્યા પછી, કામ અને રાગથી ઘેરાયેલા મુનિ પાસે ગઈ.
જનયામાસ સ મુનિર્મેનકાયાં શકુન્તલામ્। પ્રસ્થે હિમવતો રમ્યે માલિનીમભિતો નદીમ્
એ મુનિએ મેનકામાં શકુન્તળાનું જન્મ આપ્યું, હિમવંતના સુંદર ઢોળાણે, માલિની નદીની નજીક.
દેવગર્ભોપમાં બાલાં સર્વાભરણભૂષિતામ્। શયાનાં શયને રમ્યે મેનકા વાક્યમબ્રવીત્
દેવકન્યાની જેમ સુંદર, સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભાયમાન એ બાળા સુંદર શય્યામાં સુતી હતી; ત્યારે મેનકાએ તેને કહ્યું.
મહર્ષેરુગ્રતપસસ્તેજસ્ત્વમસિ ભામિનિ। તસ્માત્સ્વર્ગં ગમિષ્યામિ દેવકાર્યાર્થમાગતા
'હે તેજસ્વિ, તું મહર્ષિનું તપથી પ્રાપ્ત તેજ ધરાવે છે; હવે હું સ્વર્ગે જઈશ, કેમ કે હું દેવકાર્ય માટે અહીં આવી હતી.'
જાતમુત્સૃજ્ય તં ગર્ભં મેનકા માલિનીમનુ। કૃતકાર્યા તતસ્તૂર્ણમગચ્છચ્છક્રસંસદમ્
મેનકાએ એ નવજાત બાળકને માલિની નદી પાસે મૂકી, પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને તરત જ ઇન્દ્રની સભામાં પહોંચી.
તં વને વિજને ગર્ભં સિંહવ્યાઘ્રસમાકુલે। દૃષ્ટ્વા શયાનં શકુનાઃ સમન્તાત્પર્યવારયન્। નેમાં હિંસ્યુર્વને બાલાં ક્રવ્યાદા માંસગૃદ્ધિનઃ
જંગલમાં, જ્યાં સિંહ અને વાઘો હતા, એ બાળકને એકલી જોઈ, ચારે બાજુથી પક્ષીઓ એકઠાં થયા જેથી માંસખોર પ્રાણીઓ એ બાળાને નુકસાન ન કરે.
પર્યરક્ષન્ત તાં તત્ર શકુન્તા મેનકાત્મજામ્। ઉપસ્પ્રષ્ટું ગતશ્ચાહમપશ્યં શયિતામિમામ્
ત્યાં પક્ષીઓએ મેનકાની દીકરીની રક્ષા કરી; જ્યારે હું સ્નાન કરવા ગયો ત્યારે મેં તેને ત્યાં સુતી જોઈ.
નિર્જને વિપિને રમ્યે શકુન્તૈઃ પરિવારિતામ્। `માં દૃષ્ટ્વૈવાભ્યપદ્યન્ત પાદયોઃ પતિતા દ્વિજાઃ। અબ્રુઞ્શકુનાઃ સર્વે કલં મધુરભાષિણઃ
સુંદર અને એકાંત વનમાં, શકુન્તોથી ઘેરાયેલી એ બાળાને જોઈ, પક્ષીઓ તરત જ આવ્યા અને મારા પગે પડી ગયા; બધા પક્ષીઓ મીઠા અને કોમળ સ્વરે બોલ્યા.
વિશ્વામિત્રસુતાં બ્રહ્મન્ન્યાસભૂતાં ભરસ્વ વૈ। કામક્રોધાવજિતવાન્સખા તે કૌશિકીં ગતઃ
'હે બ્રાહ્મણ, વિશ્વામિત્રની દીકરી, જે તને સોંપવામાં આવી છે, તેને સ્વીકાર; તારો મિત્ર, જે કામ અને ક્રોધને જીત્યો છે, તે હવે કૌશિકી પાસે ગયો છે.'
તસ્માત્પોષય તત્પુત્રીં દયાવાનિતિ તેઽબ્રુવન્। સર્વભૂતરુતજ્ઞોઽહં દયાવાન્સર્વજન્તુષુ
'તેથી, દયાથી આ પુત્રીનું પાલન કર,' એમ તેમણે મને કહ્યું; હું બધા પ્રાણીઓની ભાષા જાણું છું અને સર્વ જીવો પર દયા રાખું છું.
આનયિત્વા તતશ્ચૈનાં દુહિતૃત્વે ન્યવેશયમ્
પછી મેં તેને લઇ આવી અને પોતાની પુત્રી તરીકે સ્વીકારી.
શરીરકૃત્પ્રાણદાતા યસ્ય ચાન્નાનિ ભુઞ્જતે। ક્રમેણૈતે ત્રયોઽપ્યુક્તાઃ પિતરો ધર્મશાસને
જે શરીર આપે છે, જે પ્રાણ આપે છે અને જેનું અન્ન ભોજન કરીએ, એ ત્રણેય ધર્મશાસ્ત્ર પ્રમાણે પિતા કહેવાય છે.
નિર્જને તુ વને યસ્માચ્છકુન્તૈઃ પરિવારિતા। શકુન્તલેતિ નામાસ્યાઃ કૃતં ચાપિ તતો મયા
જંગલમાં એકલાં રહેતી હતી અને પંખીઓએ તેને ઘેરી લીધી હતી, એટલે મેં તેનું નામ શકુંતલા રાખ્યું.
એવં દુહિતરં વિદ્ધિ મમ વિપ્ર શકુન્તલામ્। શકુન્તલા ચ પિતરં મન્યતે મામનિન્દિતા
હે બ્રાહ્મણ, જાણ કે શકુંતલા મારી દીકરી છે; અને નિર્દોષ શકુંતલા મને જ પિતા માને છે.