દ્રૌપદેયાભિમન્યુશ્ચ ધૃષ્ટકેતુશ્ચ પાર્થિવઃ । ભીમસેનશ્ચ વિક્રાન્તો યમજૌ ચ મહારથૌ
દ્રૌપદીપુત્રો, અભિમન્યુ, રાજા ધૃષ્ટકેટુ, પરાક્રમી ભીમસેન અને માદ્રીના બે પુત્રો મહારથીઓ,
ઉત્પેતુરાસનાત્સર્વે ક્રોધસંરક્તલોચનાઃ। બાહુન્પ્રગૃહ્ય રુચિરાન્રક્તચન્દનરૂષિતાન્। અઙ્ગદૈઃ પારિહાર્યૈશ્ચ કેયૂરૈશ્ચ વિભૂષિતાન્
બધા પોતાના બેઠેલા સ્થાનેથી ઊભા થયા, ક્રોધથી આંખો લાલ, સુંદર હાથોમાં લાલ ચંદન લગાવેલું, અંગદ, બાંયડા અને કંગણોથી શોભતા.
દન્તાન્દન્તેષુ નિષ્પિષ્ય સૃક્કિણી પરિલેલિહન્ । તેષામાકારભાવજ્ઞઃ કુન્તીપુત્રો વૃકોદરઃ
દાંત પર દાંત દબાવીને, મોઢાના ખૂણા ચાટતા, તેમની ભાવના સમજતા કુંતીપુત્ર ભીમસેન,
ઉદતિષ્ઠત્સ વેગેન ક્રોધેન પ્રજ્વલન્નિવ। ઉદ્વૃત્ય સહસા નેત્રે દન્તાન્કટકટાય્ય ચ
ઝટપટ ઊભા થયા, ક્રોધથી ધધકતા, આંખો ફટકારતા અને દાંત કચકચાવતા.
હસ્તં હસ્તેન નિષ્પિષ્ય ઉલૂકં વાક્યમબ્રવીત્। અશક્તાનામિવાસ્માકં પ્રોત્સાહનનિમિત્તકમ્
પોતાના હાથથી હાથ દબાવીને, ઉલૂકાને કહ્યું: 'તારો સંદેશો અમને ઉશ્કેરવા માટે છે, જાણે કે આપણે બેઉપાય છીએ.'
શ્રુતં તે ચવનં મૂર્ખ યત્ત્વાં દુર્યોધનોઽબ્રવીત્। તન્મે કથયતો મન્દ શ્રૃણુ વાક્યં દુરાસદમ્
'મૂર્ખ, તું જે દુર્યોધનના કહ્યા મુજબ સાંભળ્યું છે, એ જાણે છે. હવે હું જે કઠોર વચન કહું છું, એ ધ્યાનથી સાંભળ.'
સર્વક્ષત્રસ્ય મધ્યે તં યદ્વક્ષ્યસિ સુયોધનમ્ । શ્રૃણ્વતઃ સૂતપુત્રસ્ય પિતુશ્ચ ત્વં દુરાત્મનઃ
'તુ જે કૌરવોની સભામાં, કર્ણ અને તેના દુષ્ટ પિતાના સાંભળતા, સુયોધનને કહેશે,'
અસ્માભિઃ પ્રીતિકામૈસ્તુ ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્ય નિત્યશઃ। મર્ષિતં તે દુરાચાર તત્ત્વં ન બહુ મન્યસે
'અમે હંમેશા મોટા ભાઈની પ્રસન્નતા માટે તારી ખોટી ચાલ સહન કરી છે, પણ તું એ સાચી વાતને મૂલ્ય આપતો નથી.'
પ્રેષિતશ્ચ હૃષીકેશઃ શમાકાઙ્ક્ષી કુરૂન્પ્રતિ । કુલસ્ય હિતકામેન ધર્મરાજેન ધીમતા
'અને શ્રીકૃષ્ણને પણ શાંતિ માટે, કુળના હિત માટે, વિવેકી ધર્મરાજાએ મોકલ્યા હતા.'
ત્વં કાલચોદિતો નૂનં ગન્તુકામો યમક્ષયમ્ । ગચ્છસ્વાહવમસ્માભિસ્તચ્ચ શ્વો ભવિતા ધ્રુવમ્
'તને તો કાળે ઉશ્કેર્યો છે, એટલે તું યમલોક જવા ઇચ્છે છે. તું જા, અમે તને ત્યાં મોકલીશું અને એ ચોક્કસ કાલે જ થશે.'
મયાપિ ચ પ્રતિજ્ઞાતો વધઃ સભ્રાતૃકસ્ય તે। સ તથા ભવિતા પાપ નાત્ર કાર્યા વિચારણા
હું પણ તને અને તારા ભાઈઓને મારવાનો સંકલ્પ કર્યો છે; એ નિશ્ચિતપણે થશે જ, દુષ્ટ, હવે વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.
વેલામતિક્રમેત્સદ્યઃ સાગરો વરુણાલયઃ । પર્વતાશ્ચ વિશીર્યેયુર્મયોક્તં ન મૃષા ભવેત્
વરુણના સાગર તરત જ કાંઠા છોડીને વહેવા લાગે, પર્વતો તૂટી પડે, તો પણ મેં જે કહ્યું છે એ ખોટું નહીં પડે.
સહાયસ્તે યદિ યમઃ કુબેરો રુદ્ર એવ વા। યથાપ્રતિજ્ઞં દુર્બુદ્ધે પ્રકરિષ્યન્તિ પાણ્ડવાઃ । દુઃશાસનસ્ય રુધિરં પાતા ચાસ્મિ યથેપ્સિતમ્
તને યમ, કુબેર કે રુદ્ર પણ મદદ કરે તો પણ, દુર્બુદ્ધિ, પાંડવો પોતાનો સંકલ્પ પૂરું કરશે; હું દુઃશાસનનું લોહી મારી ઈચ્છા મુજબ પીશ.
યશ્ચેહ પ્રતિસંરબ્ધઃ ક્ષત્રિયો માભિયાસ્યતિ। અપિ ભીષ્મં પુરુસ્કૃત્ય તં નેષ્યામિ યમક્ષયમ્
અહીં કોઈ પણ ક્ષત્રિય, ભલે ભીષ્મને આગળ રાખીને, ગુસ્સામાં મારી સામે આવે તો પણ, હું તેને યમલોક પહોંચાડી દઈશ.
યચ્ચૈતદુક્તં વચનં મયા ક્ષત્રસ્ય સંસદિ। યથૈતદ્ભવિતા સત્યં તથૈવાત્માનમાલભે
ક્ષત્રિયોની સભામાં મેં જે વચન આપ્યું છે, એ સાચું સાબિત થાય એવુ હું પોતાને પ્રતિજ્ઞા આપું છું.
ભીમસેનવચઃ શ્રુત્વા સહદેવોઽપ્યમર્ષણઃ । ક્રોધસંરક્તનયનસ્તતો વાક્યમુવાચ હ
ભીમસેનના વચનો સાંભળી સહદેવ પણ રોષથી ભરાઈ ગયો, તેની આંખો ગુસ્સાથી લાલ થઈ ગઈ અને તેણે કહ્યું:
શૌટીરશૂરસદૃશમનીકજનસંસદિ। શ્રૃણુ પાપ વચો મહ્યં યદ્વાચ્યો હિ પિતાત્વયા
દુષ્ટ, આ સેના વચ્ચે ક્ષત્રિય વીરને શોભે એવું વચન સાંભળ; જે વાત તારે પિતાને કહેવી જોઈએ, એ હું હવે કહું છું.
નાસ્માકં ભવિતા ભેદઃ કદાચિત્કુરુભિઃ સહ । ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય સંબન્ધો યદિ ન સ્યાત્ત્વયા સહ
જો તારો ધૃતરાષ્ટ્ર સાથે સંબંધ ન હોત તો, અમારું અને કૌરવોનું ક્યારેય ફાટ પડ્યું ન હોત.
ત્વં તુ લોકવિનાશાય ધૃતરાષ્ટ્રકુલસ્ય ચ। ઉત્પન્નો વૈરપુરુષઃ સ્વકુલઘ્નશ્ચ પાપકૃત્
તું તો દુનિયા અને ધૃતરાષ્ટ્રના વંશના વિનાશ માટે જ જન્મ્યો છે; તું વૈર રાખનાર, પોતાનો કુટુંબ નાશ કરનાર અને પાપી છે.
જન્મપ્રભૃતિ ચાસ્માકં પિતા તે પાપપૂરુષઃ । અહિતાનિ નૃશંસાનિ નિત્યશઃ કર્તુમિચ્છતિ
દુષ્ટ, તારા જન્મથી જ તારો પિતા અમારે સામે હંમેશા દુશ્મનાવટ અને ક્રૂરતા કરવાનું ઈચ્છે છે.
તસ્ય વૈરાનુષઙ્ગસ્ય ગન્તાસ્મ્યન્તં સુદુર્ગમમ્। અહમાદૌ નિહત્ય ત્વાં શકુનેઃ સંપ્રપશ્યતઃ
તેના કારણે જે વૈર ચાલ્યું છે, એનું અંત લાવું છું, ભલે એ કેટલુંય મુશ્કેલ હોય; પહેલા હું તને શકુનીની આંખે જોઈને મારી નાખીશ.
તતોઽસ્મિ શકુનિં હન્તા મિષતાં સર્વધન્વિનામ્। ભીમસ્ય વચનં શ્રુત્વા સહદેવસ્ય ચોભયોઃ
પછી, બધા ધનુર્ધારીઓ જોઈ રહ્યા હશે ત્યારે, હું શકુનીને પણ મારી નાખીશ; આમ, ભીમ અને સહદેવના વચનો સાંભળી—
ઉવાચ ફાલ્ગુનો વાક્યં ભીમસેનં સ્મયન્નિવ। ભીમસેન ન તે સન્તિ યેષાં વૈરં ત્વયા સહ
ફાલ્ગુનાએ સ્મિત સાથે ભીમસેનને કહ્યું: 'ભીમસેન, તારા જે દુશ્મન છે, એવા કોઈ છે જ નહીં.'
મન્દા ગૃહેષુ સુખિનો મૃત્યુપાશવશં ગતાઃ। ઉલૂકશ્ચ ન તે વાચ્યઃ પરુષં પુરુષોત્તમ
એ બધા નબળા છે, ઘરમાં સુખી છે અને મૃત્યુના ફાંસામાં ફસાઈ ચૂક્યા છે; અને ઉલૂકને તું કઠોર શબ્દો બોલવા જ નહિ, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ.
દૂતાઃ કિમપરાધ્યન્તે યથોક્તસ્યાનુભાષિણઃ । એવમુક્ત્વા મહાબાહુર્ભીમં ભીમપરાક્રમમ્
દૂતોએ શું ગુનો કર્યો છે? તેઓ તો જે કહેવામાં આવ્યું એ જ કહે છે. આમ કહીને મહાબાહુએ ભીમસેનને સંબોધન કર્યું, જે ભીમ જેવો પરાક્રમી છે.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નસુખાન્વીરાન્સુહૃદઃ સમભાષત। શ્રુતં વસ્તસ્ય પાપસ્ય ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય ભાષિતમ્
ધૃષ્ટદ્યુમ્ને પોતાના મિત્રોના કલ્યાણ માટે વીર મીત્રોને કહ્યું: 'તમે બધા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રના પાપી વચનો સાંભળ્યા છે.'
કુત્સનં વાસુદેવસ્ય મમ ચૈવ વિશેષતઃ। શ્રુત્વા ભવન્તઃ સંરબ્ધા અસ્માકં હિતકામ્યયા
વાસુદેવ અને ખાસ કરીને મારા ઉપર થયેલા અપમાન તમે સાંભળ્યા છે; અમારા હિત માટે તમે બધા રોષે ભરાઈ ગયા છો.
પ્રભાવાદ્વાસુદેવસ્ય ભવતાં ચ પ્રયત્નતઃ। સમગ્રં પાર્થિવં ક્ષત્રં સર્વં ન ગણયામ્યહમ્
વાસુદેવની શક્તિ અને તમારી મહેનતના કારણે, હું એક પણ રાજા કે બધાં ક્ષત્રિયોનું કંઈ જ ગણું છું નહીં.
ભવદ્ભિઃ સમનુજ્ઞાતો વાક્યમસ્ય યદુત્તરમ્ । ઉલૂકે પ્રાપયિષ્યામિ યદ્વક્ષ્યતિ સુયોધનમ્
તમારી મંજૂરીથી, હું આ જવાબ ઉલૂક પાસે મોકલીશ, જેથી તે સુયોધન સુધી પહોંચાડી શકે.
શ્વો ભૂતે કત્થિતસ્યાસ્ય પ્રતિવાક્યં ચમૂમુખે। ગાણ્ડીવેનાભિધાસ્યાકમિ ક્લીબા હિ વચનોત્તરાઃ
આવતીકાલે, સૈન્યની સામે, હું તેના ગર્વભર્યા શબ્દોનું ઉત્તર ગાંડીવથી આપીશ; કારણ કે માત્ર બોલવાથી કંઈ થતું નથી.