ભારતસ્યેતિહાસસ્ય શ્રૂયતાં પર્વસંગ્રહઃ। પર્વાનુક્રમણી પૂર્વં દ્વિતીયઃ પર્વસંગ્રહઃ
આભારત ઇતિહાસના વિભાગોની સંહિતા સાંભળો; પહેલા વિભાગોની યાદી, પછી બીજું વિભાગ સંહિતાનું વર્ણન છે.
પૌષ્યં પૌલોમમાસ્તીકમાદિરંશાવતારણમ્। તતઃ સંભવપર્વોક્તમદ્ભુતં રોમહર્ષણમ્
પૌષ્ય, પૌલોમ, આસ્તિક, આદિ અને આશ્વતરણ વિભાગો; પછી સંભવપર્વનું અદ્ભુત અને રોમાંચક વર્ણન આવે છે.
દાહો જતુગૃહસ્યાત્ર હૈડિમ્બં પર્વ ચોચ્યતે। તતો બકવધઃ પર્વ પર્વ ચૈત્રરથં તતઃ
અહીં લાકડાંના મકાનને આગ લગાડવાની ઘટના કહેવામાં આવી છે, પછી હિડીંબાની વાર્તા આવે છે; ત્યારબાદ બકાસુરના વધની વાત થાય છે અને પછી ચિત્રરથનું પ્રસંગ આવે છે.
તતઃ સ્વયંવરો દેવ્યાઃ પાઞ્ચાલ્યાઃ પર્વ ચોચ્યતે। ક્ષાત્રધર્મેણ નિર્જિત્ય તતો વૈવાહિકં સ્મૃતમ્
પછી દ્રૌપદીના સ્વયંવરની વાત આવે છે, જ્યાં પાંડવો યોદ્ધાની રીતથી જીતે છે; ત્યારબાદ લગ્નનો પ્રસંગ આવે છે.
વિદુરાગમનં પર્વ રાજ્યલાભસ્તથૈવ ચ। અર્જુનસ્ય વને વાસઃ સુભદ્રાહરણં તતઃ
વિદુરના આવવાની ઘટના અને પછી રાજ્ય મેળવવાની વાત થાય છે; પછી અર્જુનનું વનમાં રહેવું અને પછી સુભદ્રાને અપહરણ કરવાની ઘટના આવે છે.
સુભદ્રાહરણાદૂર્ધ્વં જ્ઞેયા હરણહારિકા। તતઃ ખાણ્ડવદાહાખ્યં તત્રૈવ મયદર્શનમ્
સુભદ્રાના અપહરણ પછી અપહરણ કરનારાઓને દૂર કરવાની ઘટના આવે છે; પછી ખાંડવવન દહનની વાર્તા અને ત્યાં માયા સાથે મુલાકાત થાય છે.
સભાપર્વ તતઃ પ્રોક્તં મન્ત્રપર્વ તતઃ પરમ્। જરાસન્ધવધઃ પર્વ પર્વ દિગ્વિજયં તથા
પછી સભા પર્વ આવે છે, પછી મંત્રપર્વ આવે છે; ત્યારબાદ જરાસંધના વધની વાર્તા અને પછી દિશાઓ પર વિજયની ઘટના આવે છે.
પર્વ દિગ્વિજયાદૂર્ધ્વં રાજસૂયિકમુચ્યતે। તતશ્ચાર્ઘાભિહરણં શિશુપાલવધસ્તતઃ
દિશાવિજય પછી રાજસૂય યજ્ઞની વાત થાય છે; પછી અર્જ્ય આપવાની ઘટના અને પછી શિશુપાલના વધની વાર્તા આવે છે.
દ્યૂતપર્વ તતઃ પ્રોક્તમનુદ્યૂતમઃ પરમ્। તત આરણ્યકં પર્વ કિર્મીરવધ એવચ
પછી જુગારની વાર્તા આવે છે અને પછી જુગાર પછીની ઘટના આવે છે; ત્યારબાદ આરણ્યક પર્વ અને કિર્મીરના વધની વાર્તા આવે છે.
અર્જુનસ્યાભિગમનં પર્વ જ્ઞેયમતઃ પરમ્। ઈશ્વરાર્જુનયોર્યુદ્ધં પર્વ કૈરાતસંજ્ઞિતમ્
પછી અર્જુનના વિદાયની ઘટના આવે છે; પછી ઈશ્વર અને અર્જુન વચ્ચેનું કૈરાત પર્વ કહેવાય છે.
ઇન્દ્રલોકાભિગમનં પર્વ જ્ઞેયમતઃ પરમ્। નલોપાખ્યાનમપિ ચ ધાર્મિકં કરુણોદયમ્
પછી અર્જુનના ઈન્દ્રલોકગમનની વાર્તા આવે છે; અને નલની ધર્મમય અને હૃદયસ્પર્શી કથા પણ આવે છે.
તીર્થયાત્રા તતઃ પર્વ કુરુરાજસ્ય ધીમતઃ। જટાસુરવધઃ પર્વ યક્ષયુદ્ધમતઃ પરમ્
પછી કુરુ રાજાના તીર્થયાત્રાની વાર્તા આવે છે; પછી જટાસુરના વધની ઘટના અને પછી યક્ષ સાથેના યુદ્ધની વાર્તા આવે છે.
નિવાતકવચૈર્યુદ્ધં પર્વ ચાજગરં તતઃ। માર્કણ્ડેયસમાસ્યા ચ પર્વાનન્તરમુચ્યતે
નિવાતકવચો સાથેના યુદ્ધ પછી અજગરની ઘટના આવે છે; પછી માર્કંડેય સાથે સંવાદની વાર્તા કહેવામાં આવે છે.
સંવાદશ્ચ તતઃ પર્વ દ્રૌપદીસત્યભામયોઃ। ઘોષયાત્રા તતઃ પર્વ તતઃ પ્રાયોપવેશનેમ્। મન્ત્રસ્ય નિશ્ચયં ચૈવ મૃગસ્વપ્નોદ્ભવં તતઃ
પછી દ્રૌપદી અને સત્યભામા વચ્ચે સંવાદની વાર્તા આવે છે; પછી ઘોષયાત્રા, પછી પ્રાયોપવેશનનો સંકલ્પ, પછી મંત્રનો નિશ્ચય અને પછી મૃગસ્વપ્નની ઘટના આવે છે.
વ્રીહિદ્રૌણિકમાખ્યાનમૈન્દ્રદ્યુમ્નં તથૈવ ચ। દ્રૌપદીહરણં પર્વ જયદ્રથવિમોક્ષણમ્
વૃહીદ્રૌણિકની વાર્તા અને એ જ રીતે ઇન્દ્રદ્યુમ્નની કથા આવે છે; પછી દ્રૌપદીના અપહરણની ઘટના અને જયદ્રથને મુક્ત કરવાની વાર્તા આવે છે.
રામોપાખ્યાનમત્રૈવ પર્વ જ્ઞેયમતઃ પરમ્। પતિવ્રતાયા માહાત્મ્યં સાવિત્ર્યાશ્ચૈવમદ્ભુતમ્
અહીં રામની કથા પણ આવે છે; પછી પતિવ્રતા સ્ત્રીનું મહાત્મ્ય અને સાવિત્રીની અદ્ભુત વાર્તા કહેવામાં આવે છે.
કુણ્ડલાહરણં પર્વ તતઃ પરમિહોચ્યતે। આરણેયં તતઃ પર્વ વૈરાટં તદનન્તરમ્।। પાણ્ડવાનાં પ્રવેશશ્ચ સમયસ્ય ચ પાલનમ્
પછી કુંડળો અપહરણની ઘટના આવે છે; પછી આરણેય પર્વ અને ત્યારબાદ વૈરાટ પર્વ આવે છે; પાંડવોનો પ્રવેશ અને કરારનું પાલન પણ આવે છે.
કીચકાનાં વધઃ પર્વ પર્વ ગ્રોગ્રહણં તતઃ। અભિમન્યોશ્ચ વૈરાટ્યાઃ પર્વ વૈવાહિકં સ્મૃતમ્
પછી કીચકના વધની વાર્તા, પછી ગાયો પકડવાની ઘટના આવે છે; અને પછી અભિમન્યુના વૈરાટ દેશમાં લગ્નની વાર્તા આવે છે.
ઉદ્યોગપર્વ વિજ્ઞેયમત ઊર્ધ્વં મહાદ્ભુતમ્। તતઃ સંજયયાનાખ્યં પર્વ જ્ઞેયમતઃ પરમ્
પછી ઉદ્યોગ પર્વ આવે છે, જે અદ્ભુત છે અને જાણવું જોઈએ; પછી સંજયયાન નામનું પર્વ આવે છે.
પ્રજાગરં તથા પર્વ ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય ચિન્તયા। પર્વ સાનત્સુજાતં વૈ ગુહ્યમધ્યાત્મદર્શનમ્
પછી ધૃતરાષ્ટ્રની ચિંતાથી જાગરણની ઘટના આવે છે; પછી સનત્સુજાત નામનું પર્વ આવે છે, જેમાં આત્મતત્વની ગુપ્ત વાતો કહેવામાં આવે છે.
યાનસન્ધિસ્તતઃ પર્વ ભગવદ્યાનમેવ ચ। માતલીયમુપાખ્યાનં ચરિતં ગાલવસ્ય ચ
પછી યાનસંધિ વિભાગ આવે છે, પછી ભગવાનની કથા, માતલીનું વર્તમાન અને ગાલવના કાર્યોનું વર્ણન થાય છે.
સાવિત્રં વામદેવ્યં ચ વૈન્યોપાખ્યાનમેવ ચ। જામદગ્ન્યમુપાખ્યાનં પર્વ ષોડશરાજકમ્
પછી સાવિત્ર અને વામદેવ વિભાગ, વૈન્યની વાર્તા, જામદગ્ન્યનું કથન અને પછી સોળ રાજાઓનું વર્ણન આવે છે.
સભાપ્રવેશઃ કૃષ્ણસ્ય વિદુલાપુત્રશાસનમ્। ઉદ્યોગઃ સૈન્યનિર્યાણં વિશ્વોપાખ્યાનમેવ ચ
પછી કૃષ્ણજીનું સભામાં પ્રવેશ, વિદુલાના પુત્રનું આદેશ, ઉદ્યોગ વિભાગ, સેના નીકળી જવાની વાત અને વિશ્વની વાર્તા આવે છે.
જ્ઞેયં વિવાદપર્વાત્ર કર્ણસ્યાપિ મહાત્મનઃ। `મન્ત્રસ્ય નિશ્ચયં કૃત્વા કાર્યસ્ય સમનન્તરમ્
અહીં વિવાદ વિભાગ અને મહાન આત્માવાળા કર્ણનું વર્ણન છે, મંત્રણા નક્કી થયા પછી તરત જ જે કાર્ય થયું તેનું વર્ણન છે.
શ્વેતસ્ય વાસુદેવેન ચિત્રં બહુકથાશ્રયમ્।' નિર્યાણં ચ તતઃ પર્વ કુરુપાણ્ડવસેનયોઃ
શ્વેતાની અદભુત વાર્તા, જે વાસુદેવએ કહી છે અને જેમાં ઘણી વાર્તાઓ સમાવિષ્ટ છે, પછી કુરુ અને પાંડવ સેનાઓ નીકળી જવાની વાત આવે છે.
રથાતિરથસંખ્યા ચ પર્વોક્તં તદનન્તરમ્। ઉલૂકદૂતાગમનં પર્વામર્ષવિવર્ધનમ્
પછી રથીઓ અને મહારથીઓની ગણતરીનું વર્ણન આવે છે, પછી ઉલૂક દૂત તરીકે આવે છે, જે વિભાગ ક્રોધ વધારનાર છે.
અમ્બોપાખ્યાનમત્રૈવ પર્વ જ્ઞેયમતઃ પરમ્।। ભીષ્માભિષેચનં પર્વ તતશ્ચાદ્ભુતમુચ્યતે
અહીં અંબાની વાર્તા આવે છે, પછી ભીષ્મના અભિષેકનું વર્ણન અને પછી અદભુત વિભાગ આવે છે.
જમ્બૂખમ્ડવિનિર્માણં પર્વોક્તં તદનન્તરમ્।। ભૂમિપર્વ તતઃ પ્રોક્તં દ્વીપવિસ્તારકીર્તનમ્
પછી જંબૂદ્વીપની રચનાનું વર્ણન આવે છે, પછી ભૂમિ વિભાગ આવે છે, જેમાં દ્વીપોના વિસ્તારનું વર્ણન છે.
દિવ્યં ચક્ષુર્દદૌ યત્ર સંજયાય મહામુનિઃ।' પર્વોક્તં ભગવદ્ગીતા પર્વ ભીષ્મવધસ્તતઃ। દ્રોણાભિષેચનં પર્વ સંશપ્તકવધસ્તતઃ
અહીં મહામુનિએ સંજયને દૈવી દ્રષ્ટિ આપી હતી; પછી ભગવદ્ ગીતા વિભાગ આવે છે, પછી ભીષ્મના વધનું વર્ણન, પછી દ્રોણના અભિષેક અને પછી સંશપ્તકોના વધનું વર્ણન છે.
અભિમન્યુવધઃ પર્વ પ્રતિજ્ઞા પર્વ ચોચ્યતે। જયદ્રથવધઃ પર્વ ઘટોત્કચવધસ્તતઃ
પછી અભિમન્યુના વધનું વર્ણન, પછી પ્રતિજ્ઞા વિભાગ, જયદ્રથના વધનું વર્ણન અને પછી ઘટોત્કચના વધનું વર્ણન છે.