ત્રયોદશ સમા ભુક્તં રાજ્યં વિલપતસ્તવ । ભૂયશ્ચૈવ પ્રશાસિષ્યે નિહત્ય ત્વાં સબાન્ધવમ્
તમે ત્રેવીસ વર્ષ રાજ્ય ભોગવ્યું અને દુઃખ વ્યક્ત કર્યું; હવે ફરીથી હું તને અને તારા સગાંને મારીને રાજ્ય કરીશ.
ક્વ તદા ગાણ્ડિવં તેઽભૂદ્યત્ત્વં દાસપણૈર્જિતઃ। ક્વ તદા ભીમસેનસ્ય બલમાસીચ્ચ ફાલ્ગુના
તારે જ્યારે પાંસામાં હાર્યા અને દાસ બન્યા ત્યારે તું તારો ગાંડીવ કયાં હતો? અને ફાલ્ગુન, ત્યારે ભીમસેનનું બળ કયાં હતું?
સગદાદ્ભીમસેનાદ્વા પાર્થાદ્વાપિ સગાણ્ડિવાત્ । ન વૈ મોક્ષસ્તદા વોભૂદ્વિના કૃષ્ણામનિન્દિતામ્
તે સમયે ભીમસેનના ગદા કે પાર્થના ગાંડીવથી પણ કોઈ બચી શક્યો નહીં—માત્ર નિર્દોષ કૃષ્ણા સિવાય.
સા વો દાસ્યે સમાપન્નાન્મોચયામાસ પાર્ષતી । અમાનુષ્યં સમાપન્નાન્દાસકર્મણ્યવસ્થિતાન્
પાર્ષતી દ્રૌપદી એ જ હતી, જેણે તમને દાસ્યમાં પડેલા, અમાનવીય સ્થિતિમાં, દાસનું કામ કરતા, ત્યાંથી મુક્ત કર્યા.
અવોચં યત્ષણ્ડતિલાનહં વસ્તથ્યમેવ તત્ । ધૃતા હિ વેણી પાર્થેન વિરાટનગરે તદા
હું જે કઠણ અને તલ વિશે કહ્યું હતું, એ બધું સાચું છે; કેમ કે એ સમયે વિરાટનગરમાં પાર્થ વળી વેણી જ બાંધતો હતો.
સૂદકર્મણિ ચ શ્રાન્તં વિરાટસ્ય મહાનસે । ભીમસેનેન કૌન્તેય યચ્ચ તન્મમ પૌરુષમ્
કુંતીપુત્ર, વિરાટના રસોડામાં ભીમસેન રસોઈનું કામ કરીને થાકી ગયો ત્યારે મેં જે બળ બતાવ્યું, એ પણ મારું જ છે.
એવમેતત્સદાં દણ્ડં ક્ષત્રિયાઃ ક્ષત્રિયે દધુઃ । વેણીં કૃત્વા ષણ્ડવેષઃ કન્યાં નર્તિતવાનસિ
એ રીતે કશ્યપણે કશ્યપને સજા આપવી એ કશ્યપોની રીત રહી છે; તું વેણી બાંધી, શણ્ડનો વેશ ધારણ કર્યો અને કન્યાની જેમ નૃત્ય પણ કર્યું.
ન ભયાદ્વાસુદેવસ્ય ન ચાપિ તવ ફાલ્ગુન । રાજ્યં પ્રતિપ્રદાકસ્યામિ યુદ્ધ્યસ્વ સહકેશવઃ
ન તો વાસુદેવના ડરથી, ન તો તારા ડરથી, ફાલ્ગુન, હું રાજ્ય પાછું આપીશ નહિ; જો ઇચ્છા હોય તો કૃષ્ણ સાથે મળીને યુદ્ધ કર.
ન માયા હીન્દ્રજાલં વા કુહકા વાપિ ભીષણા । આત્તશસ્ત્રસ્ય મે યુદ્ધે વહન્તિ પ્રતિગર્જનાઃ
મારો શસ્ત્ર હાથમાં હોય ત્યારે મારી ગર્જના સામે કોઈ માયા, ઇન્દ્રજાલ કે ભયાનક જાદુ ટકી શકતું નથી.
વાસુદેવસહસ્રં વા ફાલ્ગુનાનાં શતાનિ વા। આસાદ્ય મામમોઘેષું દ્રવિષ્યન્તિ દિશો દશઃ
હજારો વાસુદેવો કે સૈંકડો ફાલ્ગુનો પણ સામે આવે તો પણ, મારા અચૂક બાણો સામે તેઓ દસેય દિશામાં ભાગી જશે.
સંયુગં ગચ્છ ભૂષ્મેણ ભિન્ધિ વા શિરસા ગિરિમ્। તરેમં વા મહાગાધં સૌમદત્તિતિમિઙ્ગિલમ્
ભીષ્મ સાથે યુદ્ધ કર, કે તારા માથાથી પર્વત તોડી નાખ, અથવા આ ઊંડા સાગરને, એટલે સૌમદત્તિ નામના મહાવડને પાર કરી બતાવ.
શારદ્વતમહામીનં વિવિંશતિમહોરગમ્ । બૃહદ્બલમહોદ્વેલં સૌમદત્તિકતિમિઙ્ગિતમ્
શારદ્વત જેવો મહામાછલી, વિવિંશતિ જેવો મહાનાગ, બૃહદ્બલ જેવો મહાતરંગ અને સૌમદત્તિ જેવો વડ, એ બધાને તું જીતીને બતાવ.
ભીષ્મવેગમપર્યન્તં દ્રોણગ્રાહદુરાસદમ્। કર્ણશલ્યઝષાવર્તં કામ્ભોજબડબાસુખમ્
ભીષ્મની અપર્યાપ્ત ગતિ, દ્રોણ જેવો ભયાનક ઘાયલ, કર્ણ અને શલ્ય જેવો ભયાનક ઘોળ, અને કામ્બોજો જેવો દહકતો અગ્નિ—આ બધાનો સામનો કર.
દુઃશાસનૌઘં શલશલ્યમત્સ્યં સુષેણચિત્રાયુધનાગનક્રમ્। જયદ્રથાદ્રિં પુરુમિત્રગાધં દુર્મર્ષણોદં શકુનિપ્રપાતમ્
દુઃશાસન જેવી લહેર, શલ અને શલ્ય જેવા માછલા, સુષેણ, ચિત્રાયુધ અને નાગનકર જેવા સાપ, જયદ્રથ જેવો પર્વત, પુરુમિત્ર જેવો ઊંડો પાણી, દુર્મર્ષણ જેવો ભયાનક પ્રવાહ અને શકુની જેવો અંધકુંડ—આ બધું તને ભોગવવું પડશે.
શસ્ત્રૌઘમક્ષય્યમતિપ્રવૃદ્ધં યદાવગાહ્ય શ્રમનષ્ટચેતાઃ। ભવિષ્યસિ ત્વં હતસર્વબાન્ધવ- સ્તદા મનસ્તે પરિતાપમેષ્યતિ
જ્યારે તું એ અખૂટ અને સતત વધતા શસ્ત્રોના વહેણમાં ડૂબીશ, થાકી જઈશ અને તારા બધા સગાં મરી જશે, ત્યારે તારા મનમાં ઘેરો દુઃખ છવાઈ જશે.
તદા મનસ્તે ત્રિદિવાદિવાશુચે- ર્નિવર્તિતા પાર્થ મહીપ્રશાસનાત્। પ્રશામ્ય રાજ્યં હિ સુદુર્લભં ત્વયા બુભૂષિતઃ સ્વર્ગ ઇવાતપસ્વિના
પાર્થ, ત્યારે તારો મન રાજસત્તા પરથી પાછું વળી જશે, જેમ આત્મા સ્વર્ગમાંથી પાછો વળી જાય છે; શાંત થા, કેમ કે જે રાજ્ય તું ઇચ્છે છે, એ તને મળવું એટલું જ મુશ્કેલ છે, જેટલું તપ વગર સ્વર્ગ મેળવવું.
ઉલૂકસ્ત્વર્જુનં ભૂયો યથોક્તં વાક્યમબ્રવીત્। આશીવિષમિવ ક્રુદ્ધં તુદન્વાક્યશલાકયા
પછી ઉલૂકાએ ફરીથી, જેમ કહેવામાં આવ્યું હતું એમ, અર્જુનને કઠોર શબ્દોથી ડંખ માર્યા જેમ ગુસ્સે ભરેલા સાપની જેમ બોલ્યો.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા રુષિતાઃ પાણ્ડવા ભૃશમ્ । પ્રાગેવ ભૃશસંક્રુદ્ધાઃ કૈતવ્યેનાપિ ધર્ષિતાઃ
એના એ વચન સાંભળી પાંડવો ખૂબ ગુસ્સે થઈ ગયા; તેઓ પહેલેથી જ દુશ્મનના પુત્રે અપમાનિત થઈને ક્રોધમાં હતા.
આસનેષૂદતિષ્ઠન્ત બાહૂંશ્ચૈવ પ્રચિક્ષિપુઃ। આશીવિષા ઇવ ક્રુદ્ધા વીક્ષાઞ્ચક્રુઃ પરસ્પરમ્
તેઓ બેઠેલા બેઠેલા ઊભા થઈ ગયા અને હાથ ઉંચા કરીને લહેરાવ્યા; ગુસ્સે ભરેલા સાપની જેમ એકબીજાને તાકતા રહ્યા.
અવાક્છિરા ભીમસેનઃ સમુદૈક્ષત કૈતવમ્। નેત્રાભ્યાં લોહિતાન્તાભ્યામાશીવિષ ઇવ શ્વસન્
ભીમસેનએ માથું નીચે કરીને, લાલ લાલ આંખોથી દુશ્મનના પુત્રને ગુસ્સે ભરેલા સાપની જેમ તાક્યો અને જોરથી શ્વાસ લીધો.
આર્તં વાતાત્મજં દૃષ્ટ્વા ક્રોધેનાભિહતં ભૃશમ્ । ઉત્સ્મયન્નિવ દાશાર્હઃ કૈતવ્યં પ્રત્યભાષત
પવનપુત્રને દુઃખી અને ભારે ગુસ્સે જોઈને, દાશાર્હકુળના વંશજએ હળવું સ્મિત કરીને દુશ્મનના પુત્રને સંબોધન કર્યું.
પ્રયાહિ શીઘ્રં કૈતવ્ય બ્રૂયાશ્ચૈવ સુયોધનમ્ । શ્રુતં વાક્યં ગૃહીતોર્થો મતં યત્તે તથાસ્તુ તત્
કૈતવ, તું ઝડપથી જઈને સુયોધનને કહેજે કે વાત સાંભળી અને અર્થ સમજાઈ ગયો છે; જે તારો નિશ્ચય છે, એ જ થાવા દે.
એવમુક્ત્વા મહાબાહુઃ કેશવો રાજસત્તમ। પુનરેવ મહાપ્રાજ્ઞં યુધિષ્ઠિરમુદૈક્ષત
આ રીતે બોલ્યા પછી, મહાબાહુ શ્રીકૃષ્ણે, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, ફરી એકવાર વિદ્વાન યુધિષ્ઠિરને જોયા.
સૃઞ્જયાનાં ચ સર્વેષાં કૃષ્ણસ્ય ચ યશસ્વિનઃ। દ્રુપદસ્ય સપુત્રસ્ય વિરાટસ્ય ચ સંનિધૌ
સૃંજયો, પ્રસિદ્ધ કૃષ્ણ, દ્રુપદ અને તેના પુત્રો તથા વિરાટની હાજરીમાં,
ભૂમિપાનાં ચ સર્વેષાં મધ્યે વાક્યં જગાદ હ। ઉલૂકોઽપ્યર્જુનં ભૂયો યથોક્તં વાક્યમબ્રવીત્
અને બધા રાજાઓની વચ્ચે, ઉલૂકાએ ફરીથી અર્જુનને જે કહેવાનું કહ્યું હતું એ જ શબ્દો કહ્યા.
આશીવિષમિવ ક્રુદ્ધં તુદન્વાક્યશલાકયા। કૃષ્ણાદીંશ્ચૈવ તાન્સર્વાન્યથોક્તં વાક્યમબ્રવીત્
કૃદ્ધ સાપ જેવો વાણીના ડંખથી, તેણે કૃષ્ણ અને અન્ય સૌને જે કહેવું કહ્યું હતું એ જ વચનો કહ્યા.
ઉલૂકસ્ય તુ તદ્વાક્યં પાપં દારુણમીરિતમ્ । શ્રુત્વા વિચુક્ષુભે પાર્થો લલાટં ચાપ્યમાર્જયત્
ઉલૂકાના એ પાપી અને કઠોર શબ્દો સાંભળી, પાર્થ વ્યાકુળ થયો અને કપાળ પુંછ્યું.
તદવસ્થં તદા દૃષ્ટ્વા પાર્થં સા સમિતિર્નૃપ । નામૃષ્યત મહારાજ પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ
પાર્થને એ હાલતમાં જોઈ, રાજા, આખી સભાએ અને પાંડવોના મહારથીઓએ એ સહન ન કર્યું.
અધિક્ષેપેણ કૃષ્ણસ્ય પાર્થસ્ય ચ મહાત્મનઃ। શ્રુત્વા તે પુરુષવ્યાઘ્રાઃ ક્રોધાઞ્જજ્વલુરચ્યુત
કૃષ્ણ અને મહાન આત્માવાળા પાર્થનું અપમાન સાંભળી, એ વીર પુરુષો ક્રોધથી ધધકવા લાગ્યા, અચ્યૂત.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ શિખણ્ડી ચ સાત્યકિશ્ચ મહારથઃ। કેકયા ભ્રાતરઃ પઞ્ચ રાક્ષસશ્ચ ઘટોત્કચઃ
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, શિખંડી, મહારથી સાત્યકી, કેકયાના પાંચ ભાઈઓ અને રાક્ષસ ઘટોત્કચ,