પ્રાચ્યૈઃ પ્રતીચ્યૈરથ દાક્ષિણાત્યૈ- રુદીચ્યકામ્ભોજશકૈઃ ખશૈશ્ચ । સાલ્વૈઃ સમત્સ્યૈઃ કુરુમધ્યદેશ્યૈ- ર્મ્લેચ્છૈઃ પુલિન્દૈર્દ્રવિડાન્ધ્રકાઞ્ચ્યૈઃ
પૂર્વ, પશ્ચિમ, દક્ષિણ અને ઉત્તર તરફના લોકો, કામ્બોજ, શક, ખશ, સાળ્વ, મચ્છ, કુરુ પ્રદેશના લોકો, મ્લેચ્છ, પુલિંદ, દ્રવિડ, આંધ્ર અને કાંચી— આ બધા અહીં એકઠા થયા છે.
નાનાજનૌઘં યુધિ સંપ્રવૃદ્ધં ગાઙ્ગં યથા વેગમપારણીયમ્। માં ચ સ્થિતં નાનાબલસ્ય મધ્યે યુયુત્સસે મન્દ કિમલ્પબુદ્ધે
યુદ્ધ માટે અનેક જાતિના લોકો એકઠા થયા છે, જેમ ગંગાની વહેતી ધારા રોકી શકાય તેમ નથી. અને એ વિવિધ સેનાઓ વચ્ચે હું ઊભો છું, યુદ્ધ કરવા તૈયાર છું— તું તો મૂર્ખ છે, આ શું મૂર્ખાઈ કરે છે?
અક્ષય્યાવિષુધી ચૈવ અગ્નિદત્તં ચ તે રથમ્। જાનીમો હિ રણે પાર્થ કેતું દિવ્યં ચ ભારત
અમે જાણીએ છીએ કે અખૂટ અને શુદ્ધ રથ તને અગ્નિએ આપ્યો છે. હે પાર્થ, યુદ્ધમાં તારો દિવ્ય ધ્વજ પણ અમને ઓળખી શકાય છે, હે ભારતવંશી.
અકત્થમાનો યુદ્ધ્યસ્વ કત્થસેઽર્જુન કિં બહુ । પર્યાયાત્સિદ્ધિરેતસ્ય નૈતત્સિધ્યાતિ કત્થનાત્
કોઈ ડંકો વગાડ્યા વિના યુદ્ધ કર. હે અર્જુન, તું એટલું બધું કેમ બોલે છે? સફળતા તો પ્રયત્નથી મળે છે, ફક્ત ગર્વથી કદી નહીં.
યદીદં કત્થનાલ્લોકે સિધ્યેત્કર્મ ધનઞ્જય। સર્વે ભવેયુઃ સિદ્ધાર્થાઃ કત્થને કો હિ દુર્ગતઃ
હે ધનંજય, જો ફક્ત ગર્વથી જ દુનિયામાં કામ પૂરું થઈ જાય, તો બધા જ મનુષ્યો સફળ થઈ જાય. ગર્વ કરીને ક્યારેય કોઈ દુઃખી થયો છે શું?
જનામિ તે વાસુદેવં સહાયં જાનામિ તે ગાણ્ડિવં તાલમાત્રમ્ । જાનામ્યહં ત્વાદૃશો નાસ્તિ યોદ્ધા જાનાનસ્તે રાજ્યમેતદ્ધરામિ
મને ખબર છે કે તારો સાથી વસુદેવ છે. તારો ગાંડીવ ધનુષ અને એની તાકાત પણ હું જાણું છું. તારા જેવો યુદ્ધવીર બીજો કોઈ નથી, અને તું આ રાજ્ય મેળવવા ઈચ્છે છે, એ પણ મને ખબર છે.
ન તુ પર્યાયધર્મેમ સિદ્ધિં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ। મનસૈવાનુકૂલાનિ ધાતૈવ કુરુતે વશે
પણ યોગ્ય માર્ગે ચાલીને માનવને સફળતા મળતી નથી; સર્જનહાર તો મનમાં જે વિચાર આવે, એ પ્રમાણે જ અનુકૂળ વસ્તુઓ આપે છે.
ત્રયોદશસમા ભુક્તં રાજ્યં વિલપતસ્તવ। ભૂયશ્ચૈવ પ્રશાસિષ્યે ત્વાં નિહત્ય સબાન્ધવમ્
તારે ત્રીહ વર્ષ સુધી રાજ્ય ગુમાવ્યું અને દુઃખ કર્યો. હવે ફરીથી, હું તને અને તારા સગાંને મારીને આ રાજ્ય પર રાજ કરીશ.
ક્વ તદા ગાણ્ડિવં તેઽભૂદ્યત્ત્વં દાસપણૈર્જિતઃ। ક્વ તદા ભીમસેનસ્ય બલમાસીચ્ચ ફાલ્ગુન
જ્યારે તું દાસપણે હારી ગયો ત્યારે તારું ગાંડીવ ક્યાં હતું? અને એ સમયે, હે ફાલ્ગુન, ભીમસેનની તાકાત ક્યાં ગઈ હતી?
સગદાદ્ભીમસેનાદ્વા ફાલ્ગુનાદ્વા સગાણ્ડિવાત્। ન વૈ મોક્ષસ્તદા યો ભૂદ્વિના કૃષ્ણમનિન્દિતાં
ભીમસેનની ગદા હોય કે ફાલ્ગુનનું ગાંડીવ— એ સમયે તો કૃષ્ણા સિવાય બીજું કોઈ બચાવી શક્યું નહોતું.
સા વો દાસ્યે સમાપન્નાન્મોચયામાસ પાર્ષતી। અમાનુષ્યં સમાપન્નાન્દાસકર્મણ્યવસ્થિતાન્
તમે બધા જ્યારે દાસપણે પડ્યા હતા, અમાનુષ અવસ્થા ધારણ કરી, દાસનું કામ કરતા હતા, ત્યારે તને અને બધાને પ્રિષતાની પુત્રી દ્રૌપદીયે મુક્ત કર્યા હતા.
અવોચં યત્ષણ્ડતિલાનહં વસ્તથયમેવ તત્। ધૃતા હિ વેમી પાર્થેન વિરાટનગરે તદા
મેં જે તિલ વિશે કહ્યું હતું, એ સાચું જ હતું; કારણ કે વિરાટનગરમાં તે સમયે પાર્થે તને પકડી રાખ્યો હતો.
સૂદકર્મણિ ચ શ્રાન્તં વિરાટસ્ય મહાનસે । ભીમસેનેન કૌન્તેય યત્તુ તન્મમ પૌરુષમ્
અને જ્યારે ભીમસેન, કુંતીપુત્ર, વિરાટના રસોડામાં રસોઈનું કામ કરીને થાકી ગયો હતો, એ પણ મારું જ પરાક્રમ હતું.
એવમેવ સદા દણ્ડં ક્ષત્રિયાઃ ક્ષત્રિયે દધુઃ। વેણીં કૃત્વા ષણ્ડવેષઃ કન્યાં નર્તિતવાનસિ
હંમેશા ક્ષત્રિયોએ ક્ષત્રિયોને દંડ આપ્યો છે; તું વેણી બનાવી, શંડનું વેશ ધારણ કરી, કન્યાની જેમ નાચ્યો હતો.
ન ભયાદ્વાસુદેવસ્ય ન ચાપિ તવ ફલ્ગુન । રાજ્યં પ્રતિપ્રદાસ્યામિ યુધ્યસ્વ સહકેશવઃ
હું ન તો વસુદેવના ડરથી, ન તો તારા ડરથી, હે ફાલ્ગુન, તને રાજ્ય પાછું આપીશ. તું કેશવ સાથે યુદ્ધ કર.
ન માયા હીન્દ્રજાલં વા કુહકા વાપિ ભીષણા । આત્તશસ્ત્રસ્ય સઙ્ગ્રામે વહન્તિ પ્રતિગર્જનાઃ
યુદ્ધમાં, જે શસ્ત્ર ધારણ કરે છે અને મજબૂતીથી ઊભો રહે છે, એ સામે ન તો માયા, ન તો ઇન્દ્રજાળ કે ભયાનક યુક્તિઓ ચાલે.
વાસુદેવસહસ્રં વા ફાલ્ગુનાનાં શતાનિ વા। આસાદ્ય મામમોઘેષું દ્રવિષ્યન્તિ દિશો દશ
હજારો વસુદેવો કે સૈંકડો ફાલ્ગુન પણ સામે આવે તો પણ, તેઓ મને હરાવી શક્યા વિના દસ દિશામાં ભાગી જશે.
સંયુગં ગચ્છ ભીષ્મેણ ભિન્ધિ વા શિરસા ગિરિમ્ । તરસ્વ વા મહાગાધં બાહુભ્યાં પુરુષોદધિમ્
ભીષ્મ સાથે યુદ્ધ કર, કે તારા માથાથી પર્વત ફોડી નાખ, કે તારી બાહુબળથી પુરુષસાગર પાર કરી જા— જો તારે શક્તિ હોય તો.
શારદ્વતમહામીનં વિવિંશતિમહોરગમ્ । બૃહદ્બલમહોદ્વેલં સૌમદત્તિતિમિઙ્ગિલમ્
શારદ્વત મહામાછ છે, વિવિંશતિ મહાસર્પ છે, બૃહદ્બલ મહાશક્તિશાળી તરંગ છે અને સૌમદત્તિ વિશાળ શાર્ક છે.
ભીષ્મવેગમપર્યન્તં દ્રોણગ્રાહદુરસદમ્ । કર્ણશલ્યઝષાવર્તં કામ્ભોજબડબામુખમ્
ભીષ્મની તાકાત અપરંપાર છે, દ્રોણની પકડ ખુબ જ ભયાનક છે, કર્ણ અને શલ્ય મોટા માછલીઓના ઘોળ છે અને કામ્બોજ તો સમુદ્રના વિશાળ મોં જેવું છે.
દુઃશાસનૌઘં શલશલ્યમત્સ્યં સુષેણચિત્રાયુધનાગનક્રમ્। જયદ્રથાદ્રિં પુરુમિત્રગાધં દુર્મર્ષણોદં શકુનિપ્રપાતમ્
દુઃશાસન વહેતો પ્રવાહ છે, શલ અને શલ્ય માછલીઓ છે, સુષેણ અને ચિત્રાયુધ સર્પના પગલાં છે, જયદ્રથ પર્વત છે, પુરુમિત્ર ઊંડાણ છે, દુર્મર્ષણ પાણી છે અને શકુનિ ધોધ છે.
શશ્ત્રૌઘમક્ષય્યમભિપ્રવૃદ્ધં યદાવગાહ્ય શ્રમનષ્ટચેતાઃ। ભવિષ્યસિ ત્વં હતસર્વબાન્ધવ- સ્તદા મનસ્તે પરિતાપમેષ્યતિ
જ્યારે તું એ ક્યારેય ન ખૂટતા અને સતત વધતા હથિયારોના પ્રવાહમાં ઊતરશે, ત્યારે થાકથી તારો હોશ ગુમાશે અને બધા સગાઓ મરી જશે ત્યારે તારા મનમાં ભારે પસ્તાવો આવશે.
તદા મનસ્તે ત્રિદિવાદિવાશુચે- ર્નિવર્તિતા પાર્થ મહીપ્રશાસનાત્। પ્રશામ્ય રાજ્યં હિ સુદુર્લભં ત્વયા બુભૂષિતઃ સ્વર્ગ ઇવાતપસ્વિના
પૃથાપુત્ર, ત્યારે તારો મન પૃથ્વી પર રાજ કરવાથી દૂર થઈ જશે, જેમ પાપી સ્વર્ગથી મુખ ફેરવે છે. શાંત થા, કારણ કે જે રાજ્ય તું ઈચ્છે છે એ તને મળવું એટલું જ મુશ્કેલ છે જેટલું તપ વિના સ્વર્ગ મેળવવું.
સેનાનિવેશં સંપ્રાપ્તઃ કૈતવ્યઃ પાણ્ડવસ્ય હ । સમાગતઃ પાણ્ડવેયૈર્યુધિષ્ઠિરમભાષત
કૈતવ્ય પાંડવોના શિબિરમાં પહોંચ્યો અને પાંડુપુત્રો સાથે મળીને યુધિષ્ઠિરને કહ્યું.
અભિજ્ઞો દૂતવાક્યાનાં યથોક્તં બ્રુવતો મમ। દુર્યોધનસમાદેશં શ્રુત્વા ન ક્રોદ્ધુમર્હસિ
હું સંદેશા પહોંચાડવામાં નિપુણ છું અને જે કહું છું તે મને જે રીતે કહેવામાં આવ્યું છે એ પ્રમાણે જ છે. દુર્યોધનનો આદેશ સાંભળીને મારા પર ગુસ્સો ન કરશો.
ઉલૂક ન ભયં તેઽસ્તિ બ્રૂહિ ત્વં વિગતજ્વરઃ । યન્મત્તં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય લુબ્ધસ્યાદીર્ઘદર્શિનઃ
ઉલૂક, તને કોઈ ડર નથી, નિર્ભય થઈને કહેજે જે હું ધૃતરાષ્ટ્રના લોભી અને ટૂંકાદૂર જોતા પુત્ર તરફથી કહેવા આવ્યો છું.
તતો દ્યુતિમતાં મધ્યે પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્। સૃઞ્જયાનાં ચ મત્સ્યાનાં કૃષ્ણસ્ય ચ યશસ્વિનઃ
પછી તેજસ્વી અને મહાન પાંડવો, શ્રુંજયો, મત્સ્ય અને પ્રસિદ્ધ કૃષ્ણની વચ્ચે,
દ્રુપદસ્ય સપુત્રસ્ય વિરાટસ્ય ચ સંનિધૌ । ભૂમિપાનાં ચ સર્વેષાં મધ્યે વાક્યં જગાદ હ
દ્રુપદ અને તેના પુત્રો, વિરાટ અને બધા રાજાઓની હાજરીમાં તેણે આ વચન કહ્યું.
ઇદં ત્વામબ્રવીદ્રાજા ધાર્તરાષ્ટ્રો મહામનાઃ । શ્રૃણ્વતાં કુરુવીરાણાં તન્નિબોધ યુધિષ્ઠિર
ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રે, મહાન મનવાળા રાજાએ, તને આ સંદેશ મોકલ્યો છે, યુધિષ્ઠિર, કુરુ વીરોએ સાંભળે તેમ તું પણ સાંભળ.
પરાજિતોઽસિ દ્યૂતેન કૃષ્ણા ચાનાયિતા સભામ્ । શક્યોઽમર્ષો મનુષ્યેણ કર્તું પુરુષમાનિના
તું જૂવામાં હાર્યો હતો અને કૃષ્ણા સભામાં ખેંચાઈ આવી હતી; ગૌરવવાળો પુરુષ આવી અપમાન સહન કરી શકે છે.