તતસ્તે મૂષિકાઃ સર્વે સમેત્યાન્યોન્યમબ્રુવન્ । માતુલો વર્ધતે નિત્યં વયં ક્ષીયામહે ભૃશમ્
પછી બધા ઉંદરો ભેગા મળીને એકબીજાને કહ્યું: 'અમારો મામા રોજે રોજ વધારે મજબૂત થાય છે અને આપણે બહુ ઓછા થઈ ગયા છીએ.'
તતઃ પ્રાજ્ઞતમઃ કશ્ચિડ્ડિણ્ડિકો નામ મૂષિકઃ। અબ્રવીદ્વચનં રાજન્મૂષિકાણાં મહાગણમ્
પછી એમાં સૌથી બુદ્ધિશાળી, ડિંડિકા નામનો ઉંદર, રાજા, બધા ઉંદરોએ ભેગા થયા ત્યારે એમને કહ્યું.
ગચ્છતાં વો નદીતીરં સહિતાનાં વિશેષતઃ। પૃષ્ઠતોઽહં ગમિષ્યામિ સહૈવ માતુલેન તુ
'ચાલો આપણે બધા ખાસ કરીને એકસાથે નદીના કાંઠે જઈએ; હું પાછળથી, મામા સાથે જ જઈશ.'
સાધુ સાધ્વિતિ તે સર્વે પૂજયાઞ્ચક્રિરે તદા। ચક્રુશ્ચૈવ યથાન્યાયં ડિણ્ડિકસ્ય વચોઽર્થવત્
બધાએ એ વાતને સારું કહી પ્રશંસા કરી, 'સાચું કહ્યું, સાચું કહ્યું' એમ કહ્યું અને ડિંડિકાની વાત પ્રમાણે યોગ્ય રીતે કાર્ય કર્યું.
અવિજ્ઞાનાત્તતઃ સોઽથ ડિણ્ડિકં હ્યુપભુક્તવાન્। તતસ્તે સહિતાઃ સર્વે મન્ત્રયામાસુરઞ્જસા
પણ અજ્ઞાનતાથી એ બિલાડી એ પછી ડિંડિકાને ખાઈ ગઈ; તો બધા ઉંદરોએ તરત જ ભેગા મળીને ચર્ચા કરી.
તત્ર વૃદ્ધતમઃ કશ્ચિત્કોલિકો નામ મૂષિકઃ । અબ્રવીદ્વચનં રાજઞ્જ્ઞાતિમધ્યે યથાતથમ્
ત્યાં સૌથી વૃદ્ધ, કોલિકા નામનો ઉંદર, રાજા, સગાં વચ્ચે સાચી વાત કહી.
ન માતુલો ધર્મકામશ્છદ્મમાત્રં કૃતા શિખા। ન મૂલફલભક્ષસ્ય વિષ્ઠા ભવતિ લોમશા
'મામાને ધર્મની ઈચ્છા નથી; એની શિખા ફક્ત દેખાડા માટે છે. જે મૂળ અને ફળ ખાય છે, એની બરડી વાળવાળી હોતી નથી.'
અસ્ય ગાત્રાણિ વર્ધન્તે ગણશ્ચ પરિહીયતે । અદ્ય સપ્તાષ્ટદિવસાન્ડિણ્ડિકોપિ ન દૃશ્યતે
એના શરીરનો કદ વધે છે અને આપણો જૂથ ઘટે છે; આજે સાત-આઠ દિવસ થઈ ગયા, ડિંડિકા પણ દેખાતો નથી.
એતચ્છ્રુત્વા વચઃ સર્વે મૂષિકા વિપ્રદુદ્રુવુઃ। બિડાલોપિ સ દુષ્ટાત્મા જગામૈવ યથાગતમ્
આ વાત સાંભળી બધા ઉંદરો અલગ અલગ દિશામાં ભાગી ગયા; અને એ દુષ્ટ મનવાળો બિલાડી પણ જેમ આવ્યો હતો તેમ પાછો ગયો.
તથા ત્વમપિ દુષ્ટાત્મન્બૈડાલં વ્રતમાસ્થિતઃ। ચરસિ જ્ઞાતિષુ સદા બિડાલોમૂષિકેષ્વિવ
એજ રીતે, તું પણ દુષ્ટ મનવાળો, બિલાડી જેવું વર્તન ધારણ કરીને, હંમેશા પોતાના સગાંમાં બિલાડી અને ઉંદર જેવા વર્તે છે.
અન્યથા કિલ તે વાક્યમન્યથા કર્મ દૃશ્યતે। દમ્ભનાર્થાય લોકસ્ય વેદાશ્ચોપશમશ્ચ તે
તારી વાત એક છે, પણ તારા કામ બીજું છે; લોકોને ભુલાવવા માટે તું વેદ અને ઉપવાસનો દેખાડો કરે છે.
ત્યક્ત્વા છદ્મ ત્વિદં રાજન્ક્ષત્રધર્મં સમાશ્રિતઃ । કુરુ કાર્યાણિ સર્વાણિ ધર્મિષ્ઠોઽસિ નરર્ષભ
આ છદ્મ છોડીને, રાજા, ક્ષત્રિય ધર્મ અપનાવ; બધા કામ ધર્મથી કર, કેમ કે તું સારો માણસ છે.
બાહુવીર્યેણ પૃથિવીં લબ્ધ્વા ભરતસત્તમ। દેહિ દાનં દ્વિજાતિભ્યઃ પિતૃભ્યશ્ચયથોચિતમ્
બાહુબળથી ધરતી જીત્યા પછી, ભરતકુળના શ્રેષ્ઠ, યોગ્ય રીતે દ્વિજ અને પિતૃઓને દાન આપ.
ક્લિષ્ટાયા વર્ષપૂગાંશ્ચ માતુર્માતૃહિતે સ્થિતઃ। પ્રમાર્જાશ્રુ રણે જિત્વા સંમાનં પરમાવહ
માતાના હિત માટે વર્ષો સુધી કષ્ટ સહન કર્યા પછી, યુદ્ધમાં જીત મેળવી, એની આંખના આંસુ પુંછ અને એને સર્વોચ્ચ સન્માન આપ.
પઞ્ચગ્રામા વૃતા યત્નાત્રાસ્માભિરપવર્જિતાઃ। યુધ્યામહે કથં સઙ્ખ્યે કોપયેમ ચ પાણ્ડવાન્
પાંચ ગામો અમે પ્રયત્નપૂર્વક માગ્યા હતા, પણ તું એ નકારી દીધાં; હવે અમે યુદ્ધમાં કેમ લડીશું અને પાંડવોને કેમ ગુસ્સે કરીશું?
ત્વત્કૃતે દુષ્ટભાવસ્ય સંત્યાગો વિદુરસ્ય ચ। જાતુષે ચ ગૃહે દાહં સ્મર તં પુરુષો ભવ
તારી દુષ્ટતા કારણે વિદુર પણ છોડી ગયો; અને લાકડાની મહેલમાં આગ લગાડવાની ઘટના પણ યાદ રાખ—સાચો પુરુષ બન.
યચ્ચ કૃષ્ણમવોચસ્ત્વમાયાન્તં કુરુસંસદિ। અયમસ્મિ સ્થિતો રાજઞ્શમાયસમરાય ચ
કુરુ સભામાં કૃષ્ણ આવ્યા ત્યારે, તમે કહ્યું હતું: 'હું અહીં ઊભો છું, રાજા, શાંતિ માટે કે યુદ્ધ માટે તૈયાર છું.'
તસ્યાયમાગતઃ કાલઃ સમરસ્ય નરાધિપ। એતદર્થં મયા સર્વં કૃતમેતદ્યુધિષ્ઠિર
હવે એ જ સમય આવી પહોંચ્યો છે, રાજાઓના રાજા, યુદ્ધ માટે; યુધિષ્ઠિર, એ માટે જ મેં આ બધું કર્યું છે.
કિં નુ યુદ્ધાત્પરં લાભં ક્ષત્રિયો બહુ મન્યતે। કિંચ ત્વં ક્ષત્રિયકુલે જાતઃ સંપ્રથિતો ભુવિ
કોઈ ક્ષત્રિયને યુદ્ધ કરતાં વધારે લાભ શું લાગે છે? અને તું ક્ષત્રિય કુળમાં જન્મેલો છે, ધરતી પર તારી ખ્યાતિ છે.
દ્રોણાદસ્ત્રાણિ સંપ્રાપ્ય કૃપાચ્ચ ભરતર્ષભ । તુલ્યયોનૌ સમબલે વાસુદેવં સમાશ્રિતઃ
તમે દ્રોણ અને કૃપાચાર્ય પાસેથી શસ્ત્રો મેળવ્યા છે, ભારતકુળના વર, સમાન કુળ અને બળ ધરાવતા, અને વાસુદેવને આશ્રય લીધો છે.
બ્રૂયાસ્ત્વં વાસુદેવં ચ પાણ્ડવાનાં સમીપતઃ। આત્માર્થં પાણ્ડવાર્થં ચ યત્તો માં પ્રતિયોધય
પાંડવોની હાજરીમાં તું વાસુદેવને કહેજે: 'તમારા અને પાંડવોના હિત માટે, મારી સામે લડવા માટે પ્રયત્ન કર.'
સભામધ્યે ચ યદ્રૂપં માયયા કૃતવાનસિ। તત્તથૈવ પુનઃ કૃત્વા સાર્જુનો મામભિદ્રવ
સભામાં જે માયા તું કરી હતી, એ જ રીતે ફરીથી કર, અને અર્જુન મને આક્રમણ કરે.
ઇન્દ્રજાલં ચ માયાં વૈ કુહકા વાપિ ભીષણા । આત્તશસ્ત્રસ્ય સઙ્ગ્રમે વહન્તિ પ્રતિગર્જનાઃ
માયાજાળ હોય કે ભયાનક જાદુ, યુદ્ધમાં શસ્ત્ર ધારણ કરનારની ગર્જના એ બધાને દબાવી દે છે.
વયમપ્યુત્સહેમ દ્યાં ખં ચ ગચ્છેમ માયયા । રસાતલં વિશામોપિ ઐન્દ્રં વા પુરમેવ તુ
અમે પણ માયાથી આકાશે જઈ શકીએ, આકાશમાં પ્રવેશી શકીએ, રસાતળમાં જઈ શકીએ કે ઇન્દ્રના શહેરમાં પહોંચી શકીએ.
દર્શયેમ ચ રૂપાણિ સ્વશરીરે બહૂન્યપિ। ન તુ પર્યાયતઃ સિદ્ધિર્બુદ્ધિમાપ્નોતિ માનુષીમ્
અમે આપણા શરીરમાં અનેક રૂપ દેખાડી શકીએ, પણ અંતે, જેનું મન સ્થિર નથી, તેને સફળતા મળતી નથી.
મનસૈવ હિ ભૂતાનિ ધાતૈવ કુરુતે વશે। યદ્બ્રવીષિ ચ વાર્ષ્ણેય ધાર્તરાષ્ટ્રાનહં રણે
માત્ર મનથી જ સર્જનહાર સર્વ જીવોને વશ કરે છે; અને વૃષ્ણિકુળના વંશજ, જે તું કહે છે કે હું યુદ્ધમાં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોને મારી નાખીશ—
ઘાતયિત્વા પ્રદાસ્યામિ પાર્થેભ્યો રાજ્યમુત્તમમ્ । આચચક્ષે ચ મે સર્વં સઞ્જયસ્તવ ભાષિતમ્। મદ્દ્વિતીયેન પાર્થેન વૈરં વઃ સવ્યસાચિના
હું તેમને મારીને પૃથાપુત્રોને શ્રેષ્ઠ રાજ્ય આપીશ. સંજયએ તું જે કહ્યું એ બધું મને સંભળાવ્યું છે, અને તું તથા અર્જુન બંને અમારી સામે વૈર રાખો છો.
સ સત્યસઙ્ગરો ભૂત્વા પાણ્ડવાર્થે પરાક્રમી । યુદ્ધ્યસ્વાદ્ય રણે યત્તઃ પશ્યામઃ પુરુષો ભવ
પાંડવોના હિત માટે પ્રતિજ્ઞા પાળી, પરાક્રમી બની, હવે યુદ્ધમાં પૂરી તાકાતથી લડ; આપણે જોઈ લઈએ, પુરુષાર્થ બતાવ.
યસ્તુ શત્રુમભિજ્ઞાય શુદ્ધં પૌરુષમાસ્થિતઃ। કરોતિ દ્વિષતાં શોકં સ જીવતિ સુજીવિતમ્
જે શત્રુને ઓળખી, શુદ્ધ હિંમતથી કામ કરે છે અને દુશ્મનને દુઃખ આપે છે—એ સાચે જીવ્યો કહેવાય છે.
અકસ્માચ્ચૈવ તે કૃષ્ણ ખ્યાતં લોકે મહદ્યશઃ। અદ્યેદાનીં વિજાનીમઃ સન્તિ ષણ્ડાઃ શશ્રૃઙ્ગકાઃ
કૃષ્ણ, અચાનક તું દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ થયો છે; હવે સમજાઈ ગયું કે કાંઈક અશક્ય વસ્તુઓ પણ સંભવ છે, જેમ કે શશકનાં શિંગડા.