ઉપગમ્ય તુ તે સર્વે બિડાલમિદમબ્રુવન્ । ભવત્પ્રસાદાદિચ્છામશ્ચર્તું ચૈવ યથાસુખમ્
પછી બધા ઉંદરો એ બિલાડી પાસે ગયા અને કહ્યું—'તમારી કૃપાથી અમે આનંદથી જ્યાં ઇચ્છીએ ત્યાં ફરવા માંગીએ છીએ.'
ભવાન્નો ગતિરવ્યગ્રા ભવાન્નઃ પરમઃ સુહૃત્। તે વયં સહિતાઃ સર્વે ભવન્તં શરણં ગતાઃ
'તમે અમારો નિર્ભય આશરો છો, તમે અમારો સર્વોત્તમ મિત્ર છો; એટલે અમે બધા મળીને તમારો આશરો લીધો છે.'
ભવાન્ધર્મપરો નિત્યં ભવાન્ધર્મે વ્યવસ્થિતઃ। સ નો રક્ષ મહાપ્રજ્ઞ ત્રિદશાનિવ વજ્રભૃત્
'તમે હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર છો, ધર્મને પાળો છો; મહાપંડિત, અમારું રક્ષણ કરો—જેમ ઇન્દ્ર દેવતાઓનું કરે છે.'
એવમુક્તસ્તુ તૈઃ સર્વૈર્મૂષિકૈઃ સ વિશાંપતે। પ્રત્યુવાચ તતઃ સર્વાન્મૂષિકાન્મૂષિકાન્તકૃત્
બધા ઉંદરોએ આવું કહ્યું ત્યારે, હે પ્રજાપતિ, ઉંદરખોર બિલાડીએ પછી બધાં ઉંદરોએ જવાબ આપ્યો.
દ્વયોર્યોગં ન પશ્યામિ તપસો રક્ષણસ્ય ચ। અવશ્યં તુ મયા કાર્યં વચનં ભવતાં હિતમ્
'મારે તપ અને રક્ષણ બંને એકસાથે કેવી રીતે થાય એ સમજાતું નથી; પણ તમારું કલ્યાણ થાય એ માટે હું જરૂર કંઈક કહિશ.'
યુષ્માભિરપિ કર્તવ્યં વચનં મમ નિત્યશઃ। તપસાસ્મિ પરિશ્રાન્તો દૃઢં નિયમામાસ્થિતઃ
'તમારે પણ હંમેશા મારી વાત માનવી પડશે; હું તપસ્યા કરીને થાકી ગયો છું અને નિયમમાં મજબૂત છું.'
ન ચાપિ ગમને શક્તિં કાંચિત્પશ્યામિ ચિન્તયન્। સોસ્મિ નેયઃ સદા તાતા નદીકૂલમિતઃપરમ્
'હવે વિચારું છું તો ચાલવાની શક્તિ પણ મારી પાસે રહી નથી; એટલે મિત્રો, મને હંમેશા નદીના કિનારે લઈ જવું પડશે.'
તથેતિ તં પ્રતિજ્ઞાય મૂષિકા ભરતર્ષભ । વૃદ્ધબાલમથો સર્વં માર્જારાય ન્યવેદયન્
હે ભરતવંશી, ઉંદરોએ આ વાત માની લીધી અને પછી નાના-મોટા બધાએ બિલાડીને આ વાત કહી દીધી.
તતઃ સ પાપો દુષ્ટાત્મા મૂષિકાનથ ભક્ષયન્। પીવરશ્ચ સુવર્ણશ્ચ દૃઢબન્ધશ્ચ જાયતે
પછી એ પાપી, દુષ્ટ મનવાળો બિલાડી, ઉંદર ભક્ષી ભક્ષી, મોટો અને પોળો થઈ જાય છે, અને મજબૂત રીતે બંધાઈ જાય છે.
મૂષિકાણાં ગણશ્ચાત્ર ભૃશં સંક્ષીયતેઽથ સઃ। માર્જારો વર્ધતે ચાપિ તેજોબલસમન્વિતઃ
ત્યાં ઉંદરનો જૂથ બહુ ઓછો થઈ જાય છે, જ્યારે એ બિલાડી તેજ અને બળથી ભરાઈ વધે છે.
તતસ્તે મૂષિકાઃ સર્વે સમેત્યાન્યોન્યમબ્રુવન્ । માતુલો વર્ધતે નિત્યં વયં ક્ષીયામહે ભૃશમ્
પછી બધા ઉંદરો ભેગા મળીને એકબીજાને કહ્યું: 'અમારો મામા રોજે રોજ વધારે મજબૂત થાય છે અને આપણે બહુ ઓછા થઈ ગયા છીએ.'
તતઃ પ્રાજ્ઞતમઃ કશ્ચિડ્ડિણ્ડિકો નામ મૂષિકઃ। અબ્રવીદ્વચનં રાજન્મૂષિકાણાં મહાગણમ્
પછી એમાં સૌથી બુદ્ધિશાળી, ડિંડિકા નામનો ઉંદર, રાજા, બધા ઉંદરોએ ભેગા થયા ત્યારે એમને કહ્યું.
ગચ્છતાં વો નદીતીરં સહિતાનાં વિશેષતઃ। પૃષ્ઠતોઽહં ગમિષ્યામિ સહૈવ માતુલેન તુ
'ચાલો આપણે બધા ખાસ કરીને એકસાથે નદીના કાંઠે જઈએ; હું પાછળથી, મામા સાથે જ જઈશ.'
સાધુ સાધ્વિતિ તે સર્વે પૂજયાઞ્ચક્રિરે તદા। ચક્રુશ્ચૈવ યથાન્યાયં ડિણ્ડિકસ્ય વચોઽર્થવત્
બધાએ એ વાતને સારું કહી પ્રશંસા કરી, 'સાચું કહ્યું, સાચું કહ્યું' એમ કહ્યું અને ડિંડિકાની વાત પ્રમાણે યોગ્ય રીતે કાર્ય કર્યું.
અવિજ્ઞાનાત્તતઃ સોઽથ ડિણ્ડિકં હ્યુપભુક્તવાન્। તતસ્તે સહિતાઃ સર્વે મન્ત્રયામાસુરઞ્જસા
પણ અજ્ઞાનતાથી એ બિલાડી એ પછી ડિંડિકાને ખાઈ ગઈ; તો બધા ઉંદરોએ તરત જ ભેગા મળીને ચર્ચા કરી.
તત્ર વૃદ્ધતમઃ કશ્ચિત્કોલિકો નામ મૂષિકઃ । અબ્રવીદ્વચનં રાજઞ્જ્ઞાતિમધ્યે યથાતથમ્
ત્યાં સૌથી વૃદ્ધ, કોલિકા નામનો ઉંદર, રાજા, સગાં વચ્ચે સાચી વાત કહી.
ન માતુલો ધર્મકામશ્છદ્મમાત્રં કૃતા શિખા। ન મૂલફલભક્ષસ્ય વિષ્ઠા ભવતિ લોમશા
'મામાને ધર્મની ઈચ્છા નથી; એની શિખા ફક્ત દેખાડા માટે છે. જે મૂળ અને ફળ ખાય છે, એની બરડી વાળવાળી હોતી નથી.'
અસ્ય ગાત્રાણિ વર્ધન્તે ગણશ્ચ પરિહીયતે । અદ્ય સપ્તાષ્ટદિવસાન્ડિણ્ડિકોપિ ન દૃશ્યતે
એના શરીરનો કદ વધે છે અને આપણો જૂથ ઘટે છે; આજે સાત-આઠ દિવસ થઈ ગયા, ડિંડિકા પણ દેખાતો નથી.
એતચ્છ્રુત્વા વચઃ સર્વે મૂષિકા વિપ્રદુદ્રુવુઃ। બિડાલોપિ સ દુષ્ટાત્મા જગામૈવ યથાગતમ્
આ વાત સાંભળી બધા ઉંદરો અલગ અલગ દિશામાં ભાગી ગયા; અને એ દુષ્ટ મનવાળો બિલાડી પણ જેમ આવ્યો હતો તેમ પાછો ગયો.
તથા ત્વમપિ દુષ્ટાત્મન્બૈડાલં વ્રતમાસ્થિતઃ। ચરસિ જ્ઞાતિષુ સદા બિડાલોમૂષિકેષ્વિવ
એજ રીતે, તું પણ દુષ્ટ મનવાળો, બિલાડી જેવું વર્તન ધારણ કરીને, હંમેશા પોતાના સગાંમાં બિલાડી અને ઉંદર જેવા વર્તે છે.
અન્યથા કિલ તે વાક્યમન્યથા કર્મ દૃશ્યતે। દમ્ભનાર્થાય લોકસ્ય વેદાશ્ચોપશમશ્ચ તે
તારી વાત એક છે, પણ તારા કામ બીજું છે; લોકોને ભુલાવવા માટે તું વેદ અને ઉપવાસનો દેખાડો કરે છે.
ત્યક્ત્વા છદ્મ ત્વિદં રાજન્ક્ષત્રધર્મં સમાશ્રિતઃ । કુરુ કાર્યાણિ સર્વાણિ ધર્મિષ્ઠોઽસિ નરર્ષભ
આ છદ્મ છોડીને, રાજા, ક્ષત્રિય ધર્મ અપનાવ; બધા કામ ધર્મથી કર, કેમ કે તું સારો માણસ છે.
બાહુવીર્યેણ પૃથિવીં લબ્ધ્વા ભરતસત્તમ। દેહિ દાનં દ્વિજાતિભ્યઃ પિતૃભ્યશ્ચયથોચિતમ્
બાહુબળથી ધરતી જીત્યા પછી, ભરતકુળના શ્રેષ્ઠ, યોગ્ય રીતે દ્વિજ અને પિતૃઓને દાન આપ.
ક્લિષ્ટાયા વર્ષપૂગાંશ્ચ માતુર્માતૃહિતે સ્થિતઃ। પ્રમાર્જાશ્રુ રણે જિત્વા સંમાનં પરમાવહ
માતાના હિત માટે વર્ષો સુધી કષ્ટ સહન કર્યા પછી, યુદ્ધમાં જીત મેળવી, એની આંખના આંસુ પુંછ અને એને સર્વોચ્ચ સન્માન આપ.
પઞ્ચગ્રામા વૃતા યત્નાત્રાસ્માભિરપવર્જિતાઃ। યુધ્યામહે કથં સઙ્ખ્યે કોપયેમ ચ પાણ્ડવાન્
પાંચ ગામો અમે પ્રયત્નપૂર્વક માગ્યા હતા, પણ તું એ નકારી દીધાં; હવે અમે યુદ્ધમાં કેમ લડીશું અને પાંડવોને કેમ ગુસ્સે કરીશું?
ત્વત્કૃતે દુષ્ટભાવસ્ય સંત્યાગો વિદુરસ્ય ચ। જાતુષે ચ ગૃહે દાહં સ્મર તં પુરુષો ભવ
તારી દુષ્ટતા કારણે વિદુર પણ છોડી ગયો; અને લાકડાની મહેલમાં આગ લગાડવાની ઘટના પણ યાદ રાખ—સાચો પુરુષ બન.
યચ્ચ કૃષ્ણમવોચસ્ત્વમાયાન્તં કુરુસંસદિ। અયમસ્મિ સ્થિતો રાજઞ્શમાયસમરાય ચ
કુરુ સભામાં કૃષ્ણ આવ્યા ત્યારે, તમે કહ્યું હતું: 'હું અહીં ઊભો છું, રાજા, શાંતિ માટે કે યુદ્ધ માટે તૈયાર છું.'
તસ્યાયમાગતઃ કાલઃ સમરસ્ય નરાધિપ। એતદર્થં મયા સર્વં કૃતમેતદ્યુધિષ્ઠિર
હવે એ જ સમય આવી પહોંચ્યો છે, રાજાઓના રાજા, યુદ્ધ માટે; યુધિષ્ઠિર, એ માટે જ મેં આ બધું કર્યું છે.
કિં નુ યુદ્ધાત્પરં લાભં ક્ષત્રિયો બહુ મન્યતે। કિંચ ત્વં ક્ષત્રિયકુલે જાતઃ સંપ્રથિતો ભુવિ
કોઈ ક્ષત્રિયને યુદ્ધ કરતાં વધારે લાભ શું લાગે છે? અને તું ક્ષત્રિય કુળમાં જન્મેલો છે, ધરતી પર તારી ખ્યાતિ છે.
દ્રોણાદસ્ત્રાણિ સંપ્રાપ્ય કૃપાચ્ચ ભરતર્ષભ । તુલ્યયોનૌ સમબલે વાસુદેવં સમાશ્રિતઃ
તમે દ્રોણ અને કૃપાચાર્ય પાસેથી શસ્ત્રો મેળવ્યા છે, ભારતકુળના વર, સમાન કુળ અને બળ ધરાવતા, અને વાસુદેવને આશ્રય લીધો છે.