બૃહસ્પતિસં બુદ્ધ્યા ક્ષમયા પૃથિવીસમમ્ । સમુદ્રમિવ ગામ્ભીર્યે હિમવન્તમિવ સ્થિરમ્
બુદ્ધિમાં બૃહસ્પતિ જેવા, ક્ષમામાં પૃથ્વી સમાન, ઊંડાણમાં સમુદ્ર જેવા અને સ્થિરતામાં હિમાલય સમાન હતા.
પ્રજાપતિમિવૌદાર્યે તેજસા ભાસ્કરોપમમ્ । મહેન્દ્રમિવ શત્રૂણાં ધ્વંસનં શરવૃષ્ટિભિઃ
ઉદારતામાં પ્રજાપતિ જેવા, તેજમાં સૂર્ય સમાન અને દુશ્મનો માટે ઇન્દ્ર જેવાં, જે તીક્ષ્ણ બાણવર્ષાથી વિનાશ કરે.
રણયજ્ઞે પ્રવિતતે સુભીમે લોમહર્ષણે। દીક્ષિતં ચિરરાત્રાય શ્રુત્વા તત્ર યુધિષ્ઠિરઃ
ભયજનક અને રોમાંચક યુદ્ધ-યજ્ઞમાં, લાંબા સમયથી દિક્ષિત થયેલા, એ વાત સાંભળી યુધિષ્ઠિરે...
કિમબ્રવીન્મહાબાહુઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ । ભીમસેનાર્જુનૌ વાપિ કૃષ્ણો વા પ્રત્યભાષત
મહાબાહુ, બધા યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ, એણે શું કહ્યું? શું તેણે ભીમસેન, અર્જુન કે કૃષ્ણને સંબોધ્યા?
આપદ્ધર્માર્થકુશલો મહાબુદ્ધિર્યુધિષ્ઠિરઃ। સર્વાન્ભ્રાતૄન્સમાનીય વાસુદેવં ચ શાશ્વતમ્
આપત્તિમાં પણ ધર્મ અને અર્થ જાણનારા, મહાન બુદ્ધિશાળી યુધિષ્ઠિરે બધા ભાઈઓ અને શાશ્વત વાસુદેવને એકત્ર કર્યા.
ઉવાચ વદતાં શ્રેષ્ઠઃ સાન્ત્વપૂર્વમિદં વચઃ। પર્યાક્રામત સૈન્યાનિ યત્તાસ્તિષ્ઠત દંશિતાઃ
વચન આપનારા શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે સૌમ્ય રીતે કહ્યું: 'સેનાઓ આગળ વધાવો; જે તૈયાર છે, તે ચેતન અને સ્થિર રહે.'
પિતામહેન વો યુદ્ધં પૂર્વમેવ ભવિષ્યતિ। તસ્માત્સપ્તસુ સેનાસુ પ્રણેતૄન્મમ પશ્યત
'પિતામહ સાથેનું યુદ્ધ સૌપ્રથમ થશે; તેથી સાત સેનાઓમાં મેં જે નેતાઓ નિમ્યા છે, તેમને જુઓ.'
યથાર્હતિ ભવાન્વક્તુમસ્મિન્કાલે હ્યુપસ્થિતે। તથેદમર્થવદ્વાક્યમુક્તં તે ભરતર્ષભ
'આ સમયે જેવું બોલવું યોગ્ય છે, એ પ્રમાણે તમે અર્થપૂર્ણ વાત કહી છે, હે ભારતવંશના શ્રેષ્ઠ.'
રોચતે મે મહાબાહો ક્રિયતાં યદનન્તરમ્। નાયકાસ્તવ સેનાયાં ક્રિયન્તામિહ સપ્ત વૈ
'મને આ વાત ગમ્યું, હે મહાબાહુ; હવે આગળ એ જ કરો. તમારી સેનામાં અહીં સાત નેતાઓ નિમો.'
તતો દ્રુપદમાનાય્ય વિરાટં શિનિપુઙ્ગવમ્ । ધૃષ્ટદ્યુમ્નં ચ પાઞ્ચાલ્યં ધૃષ્ટકેતું ચ પાર્થિવ। શિખણ્ડિનં ચ પાઞ્ચાલ્યં સહદેવં ચ માગધમ્
પછી તેણે દ્રુપદ, વિરાટ, શિનીઓમાં શ્રેષ્ઠ, પંચાળના ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, રાજા ધૃષ્ટકેતુ, પંચાળના શિખંડિન અને માગધ સહદેવને બોલાવ્યા.
એતાન્સપ્ત મહાભાગાન્વીરાન્યુદ્ધાભિકાઙ્ક્ષિણઃ । સેનાપ્રણેતૄન્વિધિવદભ્યષિઞ્ચદ્યુધિષ્ઠિરઃ
યુધિષ્ઠિરે આ સાત મહાન અને યુદ્ધ માટે આતુર વીરોને યોગ્ય રીતે સેના નાયકો તરીકે નિયુક્ત કર્યા.
સર્વસેનાપતિં ચાત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્નં ચકાર હ । દ્રોણાન્તહેતોરુત્પન્નો ય ઇદ્ધાઞ્જાતવેદસઃ
યુધિષ્ઠિરે ધૃષ્ટદ્યુમ્નને સમગ્ર સેના માટે મુખ્ય સેનાપતિ બનાવ્યા, જે દ્રોણના વિનાશ માટે અગ્નિકુંડમાંથી જન્મેલા હતા.
સર્વેષામેવ તેષાં તુ સમસ્તાનાં મહાત્મનામ્ । સેનાપતિપતિં ચક્રે ગડાકેશં ધનઞ્જયમ્
આ બધા મહાન આત્માઓમાં યુધિષ્ઠિરે ધનંજય, એટલે કે વાળ વાળેલા અર્જુનને, બધા સેનાપતિઓના પણ મુખ્ય તરીકે નિયુક્ત કર્યા.
અર્જુનસ્યાપિ નેતા ચ સંયન્તા ચૈવ વાજિનામ્। સઙ્કર્ણણાનુજઃ શ્રીમાન્મહાબુદ્ધિર્જનાર્દનઃ
અર્જુનના રથના નેતા અને ઘોડાઓના સંચાલક તરીકે શ્રીમંત, બુદ્ધિશાળી અને સંકર્ષણના નાના ભાઈ જનાર્દન હતા.
તદ્દૃષ્ટ્વોપસ્થિતં યુદ્ધં સમાસન્નં મહાત્યયમ્ । પ્રાવિશદ્ભવનં રાજ્ઞઃ પાણ્ડવાનાં હલાયુધઃ
જ્યારે આ મહાયુદ્ધ નજીક આવી રહ્યું છે અને મોટું દુઃખ લાવનાર છે, ત્યારે હલાયુધ પાંડવોના રાજાના મહેલમાં પ્રવેશ્યા.
સહાક્રૂરપ્રભૃતિભિર્દદસામ્બોદ્ધવાદિભિઃ । રૌક્મિણેયાહુકસુતૈશ્ચારુદેષ્ણપુરોગમૈઃ
તેઓ સાથે અક્રૂર અને અન્ય, ઉદ્ધવ અને એવા જ મિત્રો, તથા રુક્મિણી અને અહુકના પુત્રો, જેમાં ચરુદેષ્ણ આગળ હતા, આવી રહ્યા હતા.
વૃષ્ણિમુખ્યૈરધિગતૈર્વ્યાઘ્રૈરિવ બલોત્કટૈઃ । અભિગુપ્તો મહાબાહુર્મરુદ્ભિરિવ વાસવઃ
વૃષ્ણિ વંશના શ્રેષ્ઠ અને વાઘ જેવી શક્તિશાળી વીરોથી ઘેરાયેલા, તે મહાબાહુ એવા હલાયુધ, ઇન્દ્રને જેમ મારુતો રક્ષે છે એમ સુરક્ષિત હતા.
નીલકૌશેયવસનઃ કૈલાસશિખરોપમઃ । સિંહખેલગતિઃ શ્રીમાન્મદરક્તાન્તલોચનઃ
નીલ રંગના રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલા, કૈલાસ પર્વતના શિખર જેવાં, સિંહની જેમ ચાલતા, તેજસ્વી અને મદથી લાલ આંખો ધરાવતા હતા.
તં દૃષ્ટ્વા ધર્મરાજશ્ચ કેશવશ્ચ મહાદ્યુતિઃ । ઉદતિષ્ઠત્તતઃ પાર્થો ભીમકર્મા વૃકોદરઃ
તેમને જોઈને ધર્મરાજ, મહાતેજસ્વી કેશવ, પરાક્રમી પાર્થે અને ભીમકર્મા વૃકોદરે ઊભા થયા.
ગાણ્ડીવધન્વા યે ચાન્યે રાજાનસ્તત્ર કેચન। પૂજયાઞ્ચક્રિરે તે વૈ સમાયાન્તં હલાયુધમ્
ગાંડીવધારી અને ત્યાં હાજર બીજા રાજાઓએ હલાયુધનું આગમન સમયે સન્માન કર્યું.
તતસ્તં પાણ્ડવો રાજા કરે પસ્પર્શ પાણિના । વાસુદેવપુરોગાસ્તં સર્વ એવાભ્યવાદયન્
પછી પાંડવ રાજાએ પોતાના હાથથી તેમને સ્પર્શ કર્યો અને વાસુદેવને આગે રાખીને સૌએ તેમનું વંદન કર્યું.
વિરાટદ્રુપદૌ વૃદ્ધાવભિવાદ્ય હલાયુધઃ । યુધિષ્ઠિરેણ સહિત ઉપાવિશદરિન્દમઃ
હલાયુધે વૃદ્ધ વિરાટ અને દ્રુપદને વંદન કર્યા પછી, યુધિષ્ઠિર સાથે બેઠા.
તતસ્તેષૂપવિષ્ટેષુ પાર્થિવેષુ સમન્તતઃ । વાસુદેવમભિપ્રેક્ષ્ય રૌહિણેયોઽભ્યભાષત
પછી આસપાસ બેઠેલા રાજાઓ વચ્ચે, રૌહિણેયે વાસુદેવ તરફ જોઈને વાત કરી.
ભવિતાયં મહારૌદ્રો દારુણઃ પુરુષક્ષયઃ । દિષ્ટમેતદ્ધ્રુવં મન્યે ન શક્યમતિવર્તિતુમ્
આ યુદ્ધ અત્યંત ભયાનક અને માનવોનો વિનાશ લાવનાર બનશે; મને લાગે છે કે આ દૈવ છે અને ટાળી શકાય તેમ નથી.
તસ્માદ્યુદ્ધાત્સમુત્તીર્ણાનપિ વઃ સમુહૃઞ્જાનાન્। અરોગાનક્ષતૈર્દેહૈર્દ્રષ્ટાસ્મીતિ મતિર્મમ
માટે, જો તમે યુદ્ધમાંથી બચી જાઓ તો પણ, હું ઈચ્છું છું કે તમે બધા આરોગ્ય અને અખંડ શરીર સાથે મને ફરીથી મળો.
સમેતં પાર્થિવં ક્ષત્રં કાલપક્વમસંશયમ્ । વિમર્દશ્ચ મહાન્ભાવી માંસશોણિતકદર્દમઃ
આ એકઠું થયેલું રાજવી ક્ષત્રિય સમૂહ નિશ્ચિતપણે વિનાશ માટે તૈયાર છે; મોટું સંઘર્ષ થશે, જ્યાં માંસ અને લોહીનો કાદવ બનશે.
ઉક્તો મયા વાસુદેવઃ પુનઃ પુનરુપહ્વરે। સંબન્ધિષુ સમાં વૃત્તિં વર્તસ્વ મધુસૂદન
મેં વાસુદેવને વારંવાર એકાંતમાં કહ્યું છે: 'મધુસૂદન, બંને પક્ષે સંબંધ છે, બંને સાથે સમાન વ્યવહાર રાખો.'
પાણ્ડવા હિ યથાસ્માકં તથા દુર્યોધનો નૃપઃ। તસ્યાપિ ક્રિયતાં સાહ્યં સ પર્યેતિ પુનઃપુનઃ
પાંડવો, જેમ તમે અમારા છો તેમ જ રાજા દુર્યોધન પણ આપણો છે; તેથી તેને પણ સહાય આપો, કારણ કે તે વારંવાર મદદ માગે છે.
તચ્ચ મે નાકરોદ્વાક્યં ત્વદર્થે મધુસૂદનઃ। નિર્વિષ્ટઃ સર્વભાવેન ધનઞ્જયમવેક્ષ્ય હ
પણ મધુસૂદનએ મારા શબ્દોનું માન રાખ્યું નહીં, કેમ કે ધનંજયને આખા દિલથી જોઈને, તે તારી خاطر મનથી ઉદાસ થઈ ગયો હતો.
ધ્રુવો જયઃ પાણ્ડવાનામિતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ। તથા હ્યભિનિવેશોઽયં વાસુદેવસ્ય ભારત
મારે મનમાં પાકી ખાતરી છે કે વિજય પાંડવોનો જ થશે, કારણ કે વાસુદેવનો એવો અઢળક પ્રેમ છે, હે ભારત.