વયમેકસ્ય શ્રૃણુમો મહાબુદ્ધિમતો રણે । ભવન્તસ્તુ પૃથક્સર્વે સ્વબુદ્ધિવશવર્તિનઃ
"અમે યુદ્ધમાં એક જ મહાબુદ્ધિશાળી પુરુષની આજ્ઞા માનીએ છીએ, જ્યારે તમે બધા અલગ-અલગ, પોતાની બુદ્ધિ પ્રમાણે વર્તો છો."
તતસ્તે બ્રાહ્મણાશ્ચક્રુરેકં સેનાપતિં દ્વિજમ્। નયે સુકુશલં શૂરમજયન્ક્ષત્રિયાંસ્તતઃ
પછી એ બ્રાહ્મણોએ એક કુશળ અને બહાદુર દ્વિજને પોતાનો સેના પ્રમુખ બનાવ્યો અને ત્યારબાદ ક્ષત્રિયોને હરાવ્યા.
એવં યે કુશલં શૂરં હિતેપ્સિતમકલ્પષમ્। સેનાપતિં પ્રકુર્વન્તિ તે જયન્તિ રણે રિપૂન્
જે લોકો પોતાના હિતમાં નિષ્ઠાવાન, કુશળ અને નિર્દોષ વ્યક્તિને સેના પ્રમુખ બનાવે છે, તેઓ યુદ્ધમાં દુશ્મનોને હરાવે છે.
ભવાનુશનસા તુલ્યો હિતૈષી ચ સદા મમ। અસંહાર્થઃ સ્થિતો ધર્મે સ નઃ સેનાપતિર્ભવ
તમે હંમેશા મારા હિતેચ્છુ છો, બુદ્ધિમાં ઉશનસ જેવાં છો, અને ધર્મમાં અડગ છો—તેથી અમારે માટે સેના પ્રમુખ બનો.
રશ્મીવતામિવાદિત્યો વીરુધામિવ ચન્દ્રમાઃ । કુબેર ઇવ યક્ષાણાં દેવાનામિવ વાસવઃ
જેમ રશ્મિ ધરાવનારા વચ્ચે સૂર્ય, વનસ્પતિઓમાં ચંદ્ર, યક્ષોમાં કુબેર અને દેવોમાં ઇન્દ્ર સર્વોપરી છે,
પર્વતાનાં યથા મેરુઃ સુપર્ણઃ પક્ષિણાં યથા। કુમાર ઇવ દેવાનાં વસૂનામિવ હવ્યવાટ્
તેમ જ પર્વતોમાં મેરુ, પક્ષીઓમાં સુપર્ણ, દેવોમાં કુમાર અને વસુઓમાં હવ્યવાહન સર્વમાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
ભવતા હિ વયં ગુપ્તાઃ શત્રેણેવ દિવૌકસઃ । અનાધૃષ્યા ભવિષ્યામસ્ત્રિદશાનામપિ ધ્રુવમ્
તમારા કારણે અમે સુરક્ષિત છીએ, જેમ સ્વર્ગવાસીઓ પોતાના શત્રુથી સુરક્ષિત રહે છે; અમારે તો દેવોમાં પણ કોઈ હરાવી શકે તેમ નહીં, એ નિશ્ચિત છે.
પ્રયાતુ નો ભવાનગ્રે દેવાનામિવ પાવકિઃ । વયં ત્વામનુયાસ્યામઃ સૌરભેયા ઇવર્ષભમ્
જેમ દેવોમાં અગ્નિ આગળ ચાલે છે, તેમ તમે અમારે માટે આગળ જાઓ; અમે તો ગાયોની જેમ વાછરડા પાછળ ચાલીએ તેમ, તમારા પાછળ ચાલશું.
એવમેતન્મહાબાહો યથા વદસિ ભારત। યથૈવ હિ ભવન્તો મે તથૈવ મમ પાણ્ડવાઃ
મહાબાહુ, તમે જે કહ્યો તે સાચું છે, હે ભારત; તમે મારા માટે જેવો છો, પાંડવો પણ મારા માટે એ જ છે.
અપિ ચૈવ મયા શ્રોયો વાચ્યં તેષાં નરાધિપ । સંયોદ્ધવ્યં તવાર્થાય યથા મે સમયઃ કૃતઃ
અને રાજાઓને પણ હું શ્રેયસ્કર વાત કહું છું; જેમ મેં વચન આપ્યું છે તેમ, તમારી خاطر યુદ્ધ કરવું જ પડશે.
ન તુ પશ્યામિ યોદ્ધારમાત્મનઃ સદૃશં ભુવિ । ઋતે તસ્માન્નરવ્યાઘ્રાત્કુન્તીપુત્રાદ્ધનઞ્જયાત્
પણ, પૃથ્વી પર મારા સમાન યુદ્ધવીર મને ક્યાંય દેખાતો નથી, કુંતીપુત્ર ધનંજય સિવાય.
સ હિ વેદ મહાબુદ્ધિર્દિવ્યાન્યસ્ત્રાણ્યનેકશઃ । ન તુ માં વિવૃતો યુદ્ધે જાતુ યુધ્યેત પાણ્ડવઃ
એ મહાબુદ્ધિ પાંડવ અનેક દિવ્યાસ્ત્રો જાણે છે; છતાં ખુલ્લા યુદ્ધમાં પાંડવ કદી પણ મારા સામે લડશે નહીં.
અહં સ ચ ક્ષણેનૈવ નિર્મનુષ્યમિદં જગત્। કુર્યાવાસ્ત્રબલેનૈવ સસુરાસુરરાક્ષસમ્
હું અને એ, માત્ર ક્ષણમાં જ, શસ્ત્રબળથી, દેવ, અસુર અને રાક્ષસો સહિત આખી દુનિયાને મનુષ્યવિહોણી કરી શકીએ.
ન ત્વેવોત્સાદનીયા મે પાણ્ડોઃ પુત્રા જનાધિપ । તસ્માદ્યોધાન્હનિષ્યામિ પ્રયોગેણાયુતં સદા
પણ, રાજા, પાંડુના પુત્રો મારા હાથથી નાશ પામવા યોગ્ય નથી; તેથી હું હંમેશા યોગ્ય રીતથી જ દુશ્મન યોદ્ધાઓને સંહાર કરીશ.
એવમેષાં ફરિષ્યામિ નિધનં કુરુનન્દન । ન ચેત્તે માં હનિષ્યન્તિ પૂર્વમેવ સમાગમે
હે કુરુકુલના આનંદ, હું એમનો અંત આવડત પ્રમાણે લાવીશ, જો તેઓ મને પહેલા ન મારે તો.
સેનાપતિસ્ત્વહં રાજન્સમયેનાપરેણ તે। ભવિષ્યામિ યથાકામં તન્મે શ્રોતુમિહાર્હસિ
હે રાજા, તમારા બીજા વચન પ્રમાણે હું સેનાપતિ બનીશ; આ વાત અહીં મારી પાસેથી સાંભળો.
કર્ણો વા યુધ્યતાં પૂર્વમહં વા પૃથિવીપતે । સ્પર્ધતે હિ સદાત્યર્થં સૂતપુત્રો મયા રણે
પૃથ્વીના સ્વામી, પહેલા તો કર્ણ લડે કે હું, એ નક્કી થશે; કારણ કે સુતપુત્ર યુદ્ધમાં હંમેશા મારી સાથે સ્પર્ધા કરે છે.
નાહં જીવતિ ગાઙ્ગેયે રાજન્યોત્સ્યે કથંચન। હતે ભીષ્મે તુ યોત્સ્યામિ સહ ગાણ્ડીવધન્વના
હું કદી પણ ગંગાપુત્ર જીવતો હોય ત્યારે યુદ્ધમાં ઊતરતો નથી; પણ ભીષ્મના મરણ પછી, હું ગાંડીવધારી સાથે યુદ્ધ કરીશ.
તતઃ સેનાપતિં ચક્રે વિધિવદ્ભૂરિદક્ષિણમ્। ધૃતરાષ્ટ્રાત્મજો ભીષ્મં સોઽભિષિક્તો વ્યરોચત
પછી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રે વિધિ પ્રમાણે ભીષ્મને, જે દાનમાં અતિ ઉદાર હતા, સેનાપતિ બનાવ્યા અને એ રીતે અભિષેક પામી તેઓ તેજસ્વી લાગ્યા.
તતો ભેરીશ્ચ શઙ્ખાંશ્ચ શતશોઽથ સહસ્રશઃ। વાદયામાસુવ્યગ્રા વાદકા રાજશાસનાત્
પછી રાજાના આદેશે ઉત્સાહી વાદકોને સૈંકડો અને હજારો ઢોલ અને શંખ વગાડવા લાગ્યા.
સિંહનાદાશ્ચ વિવિધા વાહનાનાં ચ નિઃસ્વનાઃ
વિવિધ પ્રકારના સિંહના ગર્જના અને અનેક વાહનોના ઘોંઘાટ સંભળાયા.
નિર્ઘાર્તાઃ પૃથિવીકમ્પા ગજબૃંહિતનિઃસ્વનાઃ। આસંશ્ચ સર્વયોધાનાં પાતયન્તો મનાંસ્યુત
પૃથ્વી હલાવી નાખે એવા ગજોના ગર્જન અને ઘમકારા, અને એ અવાજોએ બધા યોદ્ધાઓના મનમાં ધાક બેસાડી દીધી.
વાચશ્ચાપ્યશરીરિણ્યો દિવશ્ચોલ્કાઃ પ્રપેદિરે। શિવાશ્ચ ભયવેદિન્યો નેદુર્દીપ્તતરા ભૃશમ્
આકાશમાં શરીર વિના અવાજો સંભળાયા અને ધૂમકેતુઓ દેખાયા; ભયાનક અને અશુભ સંકેતો તેજસ્વી રીતે ગાજી ઉઠ્યા.
સૈનાપત્યે યદા રાજા ગાઙ્ગેયમભિષિક્તવાન્ । તદૈતાન્યુગ્રરૂપાણિ બભૂવુઃ શતશો નૃપ
જ્યારે રાજાએ ગંગાપુત્રને સેનાપતિ બનાવ્યા, ત્યારે, હે રાજા, એ જ સમયે આ ભયાનક અશુભ સંકેતો સૈંકડો રૂપે દેખાયા.
તતઃ સેનાપતિં કૃત્વા ભીષ્મં પરબલાર્દનમ્ । વાચયિત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠાન્ગોભિર્નિષ્કૈશ્ચ ભૂરિશઃ
પછી ભીષ્મને, જે દુશ્મન સેનાનો વિનાશક છે, સેનાપતિ બનાવીને, અનેક બ્રાહ્મણોને ગાય અને સોનાથી સન્માન આપ્યો.
વર્ધમાનો જયાશીર્ભિર્નિર્યયૌ સૈનિકૈર્વૃતઃ। આપગેયં પુરસ્કૃત્ય ભ્રાતૃભિઃ સહિતસ્તદા
જયની શુભકામનાઓથી ઘેરાયેલા અને સૈનિકોથી વળે, ભાઈઓ સાથે ગંગાપુત્રને આગળ રાખીને તે બહાર પડ્યા.
સ્કન્ધાવારેણ મહતા કુરુક્ષેત્રં જગામ હ
મોટા છાવણી સાથે તેણે કુરુક્ષેત્ર તરફ કૂચ કરી.
પરિક્રમ્ય કુરુક્ષેત્રં કર્ણેન સહ કૌરવઃ । શિબિરં માપયામાસ સમે દેશે જનાધિપ
કર્ણ સાથે કુરુક્ષેત્રની પરિક્રમા કરીને, કૌરવ રાજાએ યોગ્ય સ્થળે પોતાની છાવણી ઊભી કરી.
મધુરાનૂષરે દેશે પ્રભૂતયવસેન્ધને। યથૈવ હાસ્તિનપુરં તદ્વચ્છિબિરમાબભૌ
આનંદદાયક અને ઉપજાઉ પ્રદેશમાં, જ્યાં ધાન્ય અને ઈંધણ ભરપૂર હતું, એ છાવણી હસ્તિનાપુર જેવી જ ભાસી.
આપગેયં મહાત્માનં ભીષ્મં શસ્ત્રભૃતાં વરમ્। પિતામહં ભારતાનાં ધ્વજં સર્વમહીક્ષિતામ્
ગંગાપુત્ર ભીષ્મ, મહાન આત્માવાળા, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, ભારતવંશના પિતામહ અને બધા રાજાઓના ધ્વજરૂપ હતા.