યદર્થં વનવાસશ્ચ પ્રાપ્તં દુઃખં ચ યન્મયા। સોયમસ્માનુપૈત્યેવ પરોઽનર્થઃ પ્રયત્નતઃ
જે દુઃખ અને વનવાસ મેં સહન કર્યું, એ જ દુર્ભાગ્ય હવે વધુ જોરથી આપણાં પર આવી પડ્યું છે, ભલે આપણે કેટલો પ્રયત્ન કર્યો હોય.
યસ્મિન્યત્નઃ કૃતોઽસ્માભિઃ સ નો હીનઃ પ્રયત્નતઃ। અકૃતે તુ પ્રયત્નેઽસ્માનુપાવૃત્તઃ કલિર્મહાન્
જે માટે આપણે એટલો મહેનત કર્યો, એ તો આપણાથી છીનવાઈ ગયું; અને પૂરતો પ્રયત્ન ન કર્યો એટલે મોટું દુઃખ આપણાં પર આવી ગયું.
કથં હ્યવધ્યૈઃ સઙ્ગ્રામઃ કાર્યઃ સહ ભવિષ્યતિ। કથં હત્વા ગુરૂન્વૃદ્ધાન્વિજયો નો ભવિષ્યતિ
જેને મારવું યોગ્ય નથી, એ લોકો સાથે કેવી રીતે યુદ્ધ કરી શકાય? અને ગુરુઓ તથા વડીલોને મારીને આપણને કેવી રીતે વિજય મળશે?
તચ્છ્રુત્વા ધર્મરાજસ્ય સવ્યસાચી પરન્તપઃ। યદુક્તં વાસુદેવેન શ્રાવયામાસ તદ્વચઃ
ધર્મરાજના શબ્દો સાંભળીને, શત્રુઓને હરાવનાર સવ્યસાચી એ વાસુદેવના કહેલા વચનો સંભળાવ્યા.
ઉક્તવાન્દેવકીપુત્રઃ કુન્ત્યાશ્ચ વિદુરસ્ય ચ । વચનં તત્ત્વયા રાજન્નિખિલેનાવધારિતમ્
દેવકીપુત્રએ કુંતી અને વિદુરના વચન કહ્યા, અને હે રાજા, તમે એનો અર્થ સંપૂર્ણ રીતે સમજ્યો છે.
ન ચ તૌ વક્ષ્યતોઽધર્મમિતિ મે નૈષ્ઠિકી મતિઃ। નાપિ યુક્તં ચ કૌન્તેય નિવર્તિતુમયુધ્યતઃ
મને નથી લાગતું કે એ બંનેએ અધર્મની વાત કરી છે; અને હે કુંતીપુત્ર, યુદ્ધ કર્યા વિના પાછા ફરવું પણ યોગ્ય નથી.
તચ્છ્રુત્વા વાસુદેવોઽપિ સવ્યસાચિવચસ્તદા । સ્મયમાનોઽબ્રવીદ્વાક્યં પાર્થમેવમિતિ બ્રુવન્
સવ્યસાચીના શબ્દો સાંભળીને, વાસુદેવ સ્મિત કરીને પార్థને આ રીતે બોલ્યા.
તતસ્તે ધૃતસંકલ્પા યુદ્ધાય સહ સૈનિકાઃ। પાણ્ડવેયા મહારાજ તાં રાત્રિં સુખમાવસન્
પાંડવોએ અને તેમના સૈનિકોએ યુદ્ધ માટે દૃઢ નિશ્ચય કરીને, એ રાત સુખથી પસાર કરી, હે મહારાજ.
વ્યુષ્ટાયાં વૈ રજન્યાં હિ રાજા દુર્યોધનસ્તતઃ। વ્યભજત્તાન્યનિકાનિ દશ ચૈકં ચ ભારત
રાત પસાર થયા પછી, રાજા દુર્યોધનએ એ અગિયાર સૈન્ય વિભાગોને વહેંચી દીધા, હે ભારતવંશી.
નરહસ્તિરથાશ્વાનાં સારં મધ્યં ચ ફલ્ગુ ચ। સર્વેષ્વેતેષ્વનીકેષુ સન્દિદેશ નરાધિપઃ
માણસો, હાથી, રથ અને ઘોડાની દરેક વિભાગમાં શ્રેષ્ઠ, મધ્યમ અને નબળી જગ્યાઓ રાજાએ ફાળવી દીધી.
સાનુકર્ષાઃ સતૂણીરાઃ સવરૂથાઃ સતોમરાઃ। સોપાસઙ્ગાઃ સશક્તીકાઃ સનિષઙ્ગાઃ સહર્ષ્ટયઃ
બધા સાથે અનુયાયીઓ, તૂણીઓ, રથો, ભાલા, બાજુના હથિયારો, ભાલા અને તીરો હતા.
સધ્વજાઃ સપતાકાશ્ચ સશરાસનતોમરાઃ । રજ્જુભિશ્ચ વિચિત્રાભિઃ સપાશાઃ સપરિચ્છદાઃ
બધા ધ્વજ અને પટાકાથી સજ્જ હતા, ધનુષ, તીરો અને ભાલાથી સજ્જ, અને વિવિધ દોરા, પાશ અને આભૂષણોથી શોભાયમાન હતા.
સકચગ્રહવિક્ષેપાઃ સતૈલગુડવાલુકાઃ । સાશીવિષઘટાઃ સર્વે સસર્જરસપાંસવઃ
બધા પાસે કાંટાવાળા હથિયારો, તેલના લાડુ, વાળુ, ઝેરીના ઘડા અને સરજના ધૂળ હતા.
સઘણ્ટફલકાઃ સર્વે સાયોગુડજલોપલાઃ ।। સશાલભિન્દિપાલાશ્ચ સમધૂચ્છિષ્ટમુદ્ગરાઃ
બધા ઘંટાવાળા ઢાલ, તેલ અને મધથી લપસાયેલા ગદાં, અને લોખંડના કાંટાવાળી ગદાંથી સજ્જ હતા.
સકાણ્ડદણ્ડકાઃ સર્વે સસીરવિષતોમરાઃ । સશૂર્પપિટકાઃ સર્વે સદાત્રાઙ્કુશતોમરાઃ
બધા પાસે લોખંડના ટોચવાળા દંડ, ઝેરીના ભાલા, ચાળણી, કટારી, અંકુશ અને ભાલા હતા.
સકીલકવચાઃ સર્વે વાશીવૃક્ષાદનાન્વિતાઃ। વ્યાઘ્રચર્મપરીવારા દ્વીપિચર્માવૃતાશ્ચ તે
બધા કાંટાવાળી કવચ પહેરેલા, કુહાડી અને ગદાં સાથે, વાઘના ચામડાથી શોભાયમાન અને ચિત્તાના ચામડાથી ઢંકાયેલા હતા.
સહર્ષ્ટયઃ સશ્રૃઙ્ગાશ્ચ સપ્રાસવિવિધાયુધાઃ । સકુઠારાઃ સકુદ્દાલાઃ સતૈલક્ષૌમસર્પિષઃ
બધા પાસે ગદાં, શિંગા, વિવિધ ભાલા, કુહાડી, કૂદાળી, તેલ, રેશમ અને ઘી હતા.
રુક્મજાલપ્રતિચ્છન્ના નાનામણિવિભૂષિતાઃ । ચિત્રાનીકાઃ સુવપુષો જ્વલિતા ઇવ પાવકાઃ
સોનાની જાળથી ઢંકાયેલા અને વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન, એ સુંદર સૈન્ય વિભાગો જ્વલંત અગ્ની જેવા તેજસ્વી દેખાતા હતા.
તથા કવચિનઃ શૂરાઃ શસ્ત્રેષુ કૃતનિશ્ચયાઃ । કુલીના હયયોનિજ્ઞાઃ સારથ્યે વિનિવેશિતાઃ
આ રીતે, કવચ પહેરેલા, શસ્ત્રોમાં નિશ્ચય ધરાવતા, ઊંચા કુળના અને ઘોડાં ઉછેરવામાં નિપુણ એવા બહાદુર યોદ્ધાઓને રથચાલક તરીકે રાખવામાં આવ્યા.
બદ્ધારિષ્ટા બદ્ધકક્ષા બદ્ધધ્વજપતાકિનઃ। બદ્ધાભરણનિર્યૂહા બદ્ધચર્માસિપટ્ટિશાઃ
તેઓએ કવચ મજબૂતીથી બાંધેલા, કમરપટ્ટા કસેલા, ધ્વજ અને પતાકા લગાડેલી, શણગારેલા અને ઢાલ તથા તલવારની પટ્ટી પણ બાંધેલી હતી.
ચતુર્યુજો રથાઃ સર્વે સર્વે ચોત્તમવાજિનઃ । સપ્રાસઋષ્ટિકાઃ સર્વે સર્વે શતશરાસનાઃ
બધા રથો ચાર ચકકા વાળા હતા, બધા ઉત્તમ ઘોડાં જોડાયેલા હતા, બધા ભાલા અને ભાલાંથી સજ્જ હતા અને દરેક પાસે સો તીરોવાળા ધનુષ હતા.
ધુર્યયોર્હકયયોરેકસ્તથાન્યૌ પર્ષ્ણિસારથી । તૌ ચાપિ રથિનાં શ્રેષ્ઠૌ રથી ચ હયવિત્તથા
દરેક રથમાં એક જણ લગામ પકડીને, બીજો પાછળથી રથ સંભાળતો; બંને શ્રેષ્ઠ રથચાલક હતા અને રથચાલક ઘોડાંની જાણકાર પણ હતો.
નગરાણીવ ગુપ્તાનિ દુરાધર્ષાણિ શત્રુભિઃ । આસન્રથસહસ્રાણિ હેમમાલીનિ સર્વશઃ
શહેર જેવું સુરક્ષિત, દુશ્મન માટે અપરાજેય, આવા હજારો રથો ત્યાં ઊભા હતા, બધા સોનાની માળાથી શોભતા હતા.
યથા રથાસ્તથા નાગા બદ્ધકક્ષાઃ સ્વલઙ્કૃતાઃ । બભૂવુઃ સપ્તપુરુષા રત્નવન્ત ઇવાદ્રયઃ
રથોની જેમ જ, હાથીઓ પણ કમરપટ્ટા બાંધેલા અને સુંદર રીતે શણગારેલા હતા, દરેક પર સાત માણસ ઊભેલા, જાણે રત્નોથી ભરેલા પર્વત હોય.
દ્વાવઙ્કુશધરૌ તત્ર દ્વાવુત્તમધનુર્ધરૌ । દ્વૌ વરાસિધરૌ રાજન્નેકઃ શક્તિપિનાકધૃત્
ત્યાં બે જણ અંકુશ પકડીને, બે શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર, બે ઉત્તમ તલવારધારી અને એક ભાલા તથા ધનુષ ધારણ કરતો હતો.
ગજૈર્મત્તૈઃ સમાકીર્ણં સર્વમાયુધકોશકૈઃ। તદ્બભૂવ બલં રાજન્કૌરવ્યસ્ય મહાત્મનઃ
મસ્ત હાથીઓ અને દરેક પ્રકારના શસ્ત્રો તથા હથિયારો સાથે, મહાન આત્માવાળા કૌરવની આખી સેના ભરાઈ ગઈ હતી.
આમુક્તકવચૈર્યુક્તૈઃ સપતાકૈઃ સ્વલઙ્કૃતૈઃ । સાદિભિશ્ચોપપન્નાસ્તુ તથા ચાયુતશો હયાઃ
કવચ પહેરેલા, પતાકા અને શણગારથી સજ્જ, સવાર સાથે, એવા દસ હજારથી પણ વધુ ઘોડાં તૈયાર રાખવામાં આવ્યા હતા.
અસઙ્ગ્રાહાઃ સુસંપન્ના હેમભાણ્ડપરિચ્છદાઃ। અનેકશતસાહસ્રાઃ સર્વે સાદિવશે સ્થિતાઃ
જેઓ રોકી શકાતા નહોતા, સારી રીતે સજ્જ, સોનાના સાધનો અને શણગારવાળા, અનેક લાખો ઘોડાં, બધા સવાર સાથે યોગ્ય રીતે ઊભેલા હતા.
નાનારૂપવિકારાશ્ચ નાનાકવચશસ્ત્રિણઃ । પદાતિનો નરાસ્તત્ર બભૂવુર્હેમમાલિનઃ
ત્યાં અનેક પ્રકારના વેશભૂષા અને શસ્ત્રો ધરાવતા, વિવિધ કવચ પહેરેલા પદાતી સૈનિકો પણ સોનાની માળા પહેરીને ઊભેલા હતા.
રથસ્યાસન્દશ ગજા ગજસ્ય દશ વાજિનઃ । નરા દશ હયસ્યાસન્પાદરક્ષાઃ સમન્તતઃ
દરેક રથ માટે દસ હાથી, દરેક હાથી માટે દસ ઘોડાં અને દરેક ઘોડા માટે દસ પદાતી સૈનિકો ચારેબાજુ રક્ષણ માટે ઊભેલા હતા.