બન્ધમાજ્ઞાપયામાસ મમ ચાપિ સુયોધનઃ । ન ચ તં લબ્ધવાન્કામં દુરાત્મા પાપનિશ્ચયઃ
સુયોધન તો મને બંધાવવા પણ આજ્ઞા આપી હતી, પણ એ દુશ્ટ, પાપમાં મગ્ન, પોતાની ઈચ્છા પૂરી કરી શક્યો નથી.
ન ચ ભીષ્મો ન ચ દ્રોણો યુક્તં તત્રાહતુર્વચઃ। સર્વે તમનુવર્તન્તે ઋતે વિદુરમુચ્યુત
ભીષ્મ અને દ્રોણે પણ એ સમયે યોગ્ય વાત નથી કહી, બધા એના પાછળ ચાલ્યા, અચ્યૂત, વિદુર સિવાય.
શકુનિઃ સૌબલશ્ચૈવ કર્ણદુઃશાસનાવપિ । ત્વય્યયુક્તાન્યભાષન્ત મૂઢા મૂઢમમર્ષણમ્
સુબલપુત્ર શકુની, કર્ણ અને દુશાસન પણ તારી સામે અયોગ્ય અને અંધ ગુસ્સાથી ભરેલા શબ્દો બોલ્યા.
કિંચ તેન મયોક્તેન યાન્યભાષત કૌરવઃ । સંક્ષેપેણ દુરાત્માસૌ ન યુક્તં ત્વયિ વર્તતે
કૌરવે મારા શબ્દોના જવાબમાં જે કહ્યું, એમાં, સંક્ષેપમાં, એ દુશ્ટ હૃદયવાળો તારી સામે યોગ્ય વર્તન કરતો નથી.
પાર્થિવેષુ ન સર્વેષુ ય ઇમે તવ સૈનિકાઃ। યત્પાપં યન્ન કલ્યાણં સર્વં તસ્મિન્પ્રતિષ્ઠિતમ્
આ બધા રાજાઓમાં, જે તારા સૈનિકો નથી, તેમાં જે પણ પાપ કે અશુભ છે, એ બધું એના પર જ છે.
ન ચાપિ વયમત્યર્થં પરિત્યાગેન કર્હિચિત્। કૌરવૈઃ શમમિચ્છામસ્તત્ર યુદ્ધમનન્તરમ્
અમે કૌરવો સાથે અતિશય ત્યાગ કરીને શાંતિ ઇચ્છતા નથી; એ પછી યુદ્ધ જ થશે.
તચ્છ્રુત્વા પાર્થિવાઃ સર્વે વાસુદેવસ્ય ભાષિતમ્। અબ્રુવન્તો મુખં રાજ્ઞઃ સમુદૈક્ષન્ત ભારત
વાસુદેવના શબ્દો સાંભળીને, બધા રાજાઓ, ભારત, ચૂપ રહીને રાજાના મુખ તરફ જોયા.
યુધિષ્ઠિરસ્ત્વભિપ્રાયમભિલક્ષ્ય મહીક્ષિતામ્ । યોગમાજ્ઞાપયામાસ ભીમાર્જુનયમૈઃ સહ
યુધિષ્ઠિરે, રાજાઓના ઇરાદા સમજીને, ભીમ અને અર્જુન સાથે તૈયારીઓની આજ્ઞા આપી.
તતઃ કિલકિલાભૂતમનીકં પાણ્ડવસ્ય હ। આજ્ઞાપિતે તદા યોગે સમહૃષ્યન્ત સૈનિકાઃ
પાંડવોની સેના આનંદથી ભરાઈ ગઈ; તૈયારીઓની આજ્ઞા મળતાં સૈનિકો ખૂબ ખુશ થયા.
અવધ્યાનાં વધં પશ્યન્ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ। નિશ્વસન્ભીમસેનં ચ વિજયં ચેદમબ્રવીત્
જેને મારવું યોગ્ય નથી, તેમનો વિનાશ જોઈને, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર, ઊંડા શ્વાસ લઈને, ભીમસેન અને વિજયને આ શબ્દો કહ્યા.
યદર્થં વનવાસશ્ચ પ્રાપ્તં દુઃખં ચ યન્મયા। સોયમસ્માનુપૈત્યેવ પરોઽનર્થઃ પ્રયત્નતઃ
જે દુઃખ અને વનવાસ મેં સહન કર્યું, એ જ દુર્ભાગ્ય હવે વધુ જોરથી આપણાં પર આવી પડ્યું છે, ભલે આપણે કેટલો પ્રયત્ન કર્યો હોય.
યસ્મિન્યત્નઃ કૃતોઽસ્માભિઃ સ નો હીનઃ પ્રયત્નતઃ। અકૃતે તુ પ્રયત્નેઽસ્માનુપાવૃત્તઃ કલિર્મહાન્
જે માટે આપણે એટલો મહેનત કર્યો, એ તો આપણાથી છીનવાઈ ગયું; અને પૂરતો પ્રયત્ન ન કર્યો એટલે મોટું દુઃખ આપણાં પર આવી ગયું.
કથં હ્યવધ્યૈઃ સઙ્ગ્રામઃ કાર્યઃ સહ ભવિષ્યતિ। કથં હત્વા ગુરૂન્વૃદ્ધાન્વિજયો નો ભવિષ્યતિ
જેને મારવું યોગ્ય નથી, એ લોકો સાથે કેવી રીતે યુદ્ધ કરી શકાય? અને ગુરુઓ તથા વડીલોને મારીને આપણને કેવી રીતે વિજય મળશે?
તચ્છ્રુત્વા ધર્મરાજસ્ય સવ્યસાચી પરન્તપઃ। યદુક્તં વાસુદેવેન શ્રાવયામાસ તદ્વચઃ
ધર્મરાજના શબ્દો સાંભળીને, શત્રુઓને હરાવનાર સવ્યસાચી એ વાસુદેવના કહેલા વચનો સંભળાવ્યા.
ઉક્તવાન્દેવકીપુત્રઃ કુન્ત્યાશ્ચ વિદુરસ્ય ચ । વચનં તત્ત્વયા રાજન્નિખિલેનાવધારિતમ્
દેવકીપુત્રએ કુંતી અને વિદુરના વચન કહ્યા, અને હે રાજા, તમે એનો અર્થ સંપૂર્ણ રીતે સમજ્યો છે.
ન ચ તૌ વક્ષ્યતોઽધર્મમિતિ મે નૈષ્ઠિકી મતિઃ। નાપિ યુક્તં ચ કૌન્તેય નિવર્તિતુમયુધ્યતઃ
મને નથી લાગતું કે એ બંનેએ અધર્મની વાત કરી છે; અને હે કુંતીપુત્ર, યુદ્ધ કર્યા વિના પાછા ફરવું પણ યોગ્ય નથી.
તચ્છ્રુત્વા વાસુદેવોઽપિ સવ્યસાચિવચસ્તદા । સ્મયમાનોઽબ્રવીદ્વાક્યં પાર્થમેવમિતિ બ્રુવન્
સવ્યસાચીના શબ્દો સાંભળીને, વાસુદેવ સ્મિત કરીને પార్థને આ રીતે બોલ્યા.
તતસ્તે ધૃતસંકલ્પા યુદ્ધાય સહ સૈનિકાઃ। પાણ્ડવેયા મહારાજ તાં રાત્રિં સુખમાવસન્
પાંડવોએ અને તેમના સૈનિકોએ યુદ્ધ માટે દૃઢ નિશ્ચય કરીને, એ રાત સુખથી પસાર કરી, હે મહારાજ.
વ્યુષ્ટાયાં વૈ રજન્યાં હિ રાજા દુર્યોધનસ્તતઃ। વ્યભજત્તાન્યનિકાનિ દશ ચૈકં ચ ભારત
રાત પસાર થયા પછી, રાજા દુર્યોધનએ એ અગિયાર સૈન્ય વિભાગોને વહેંચી દીધા, હે ભારતવંશી.
નરહસ્તિરથાશ્વાનાં સારં મધ્યં ચ ફલ્ગુ ચ। સર્વેષ્વેતેષ્વનીકેષુ સન્દિદેશ નરાધિપઃ
માણસો, હાથી, રથ અને ઘોડાની દરેક વિભાગમાં શ્રેષ્ઠ, મધ્યમ અને નબળી જગ્યાઓ રાજાએ ફાળવી દીધી.
સાનુકર્ષાઃ સતૂણીરાઃ સવરૂથાઃ સતોમરાઃ। સોપાસઙ્ગાઃ સશક્તીકાઃ સનિષઙ્ગાઃ સહર્ષ્ટયઃ
બધા સાથે અનુયાયીઓ, તૂણીઓ, રથો, ભાલા, બાજુના હથિયારો, ભાલા અને તીરો હતા.
સધ્વજાઃ સપતાકાશ્ચ સશરાસનતોમરાઃ । રજ્જુભિશ્ચ વિચિત્રાભિઃ સપાશાઃ સપરિચ્છદાઃ
બધા ધ્વજ અને પટાકાથી સજ્જ હતા, ધનુષ, તીરો અને ભાલાથી સજ્જ, અને વિવિધ દોરા, પાશ અને આભૂષણોથી શોભાયમાન હતા.
સકચગ્રહવિક્ષેપાઃ સતૈલગુડવાલુકાઃ । સાશીવિષઘટાઃ સર્વે સસર્જરસપાંસવઃ
બધા પાસે કાંટાવાળા હથિયારો, તેલના લાડુ, વાળુ, ઝેરીના ઘડા અને સરજના ધૂળ હતા.
સઘણ્ટફલકાઃ સર્વે સાયોગુડજલોપલાઃ ।। સશાલભિન્દિપાલાશ્ચ સમધૂચ્છિષ્ટમુદ્ગરાઃ
બધા ઘંટાવાળા ઢાલ, તેલ અને મધથી લપસાયેલા ગદાં, અને લોખંડના કાંટાવાળી ગદાંથી સજ્જ હતા.
સકાણ્ડદણ્ડકાઃ સર્વે સસીરવિષતોમરાઃ । સશૂર્પપિટકાઃ સર્વે સદાત્રાઙ્કુશતોમરાઃ
બધા પાસે લોખંડના ટોચવાળા દંડ, ઝેરીના ભાલા, ચાળણી, કટારી, અંકુશ અને ભાલા હતા.
સકીલકવચાઃ સર્વે વાશીવૃક્ષાદનાન્વિતાઃ। વ્યાઘ્રચર્મપરીવારા દ્વીપિચર્માવૃતાશ્ચ તે
બધા કાંટાવાળી કવચ પહેરેલા, કુહાડી અને ગદાં સાથે, વાઘના ચામડાથી શોભાયમાન અને ચિત્તાના ચામડાથી ઢંકાયેલા હતા.
સહર્ષ્ટયઃ સશ્રૃઙ્ગાશ્ચ સપ્રાસવિવિધાયુધાઃ । સકુઠારાઃ સકુદ્દાલાઃ સતૈલક્ષૌમસર્પિષઃ
બધા પાસે ગદાં, શિંગા, વિવિધ ભાલા, કુહાડી, કૂદાળી, તેલ, રેશમ અને ઘી હતા.
રુક્મજાલપ્રતિચ્છન્ના નાનામણિવિભૂષિતાઃ । ચિત્રાનીકાઃ સુવપુષો જ્વલિતા ઇવ પાવકાઃ
સોનાની જાળથી ઢંકાયેલા અને વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન, એ સુંદર સૈન્ય વિભાગો જ્વલંત અગ્ની જેવા તેજસ્વી દેખાતા હતા.
તથા કવચિનઃ શૂરાઃ શસ્ત્રેષુ કૃતનિશ્ચયાઃ । કુલીના હયયોનિજ્ઞાઃ સારથ્યે વિનિવેશિતાઃ
આ રીતે, કવચ પહેરેલા, શસ્ત્રોમાં નિશ્ચય ધરાવતા, ઊંચા કુળના અને ઘોડાં ઉછેરવામાં નિપુણ એવા બહાદુર યોદ્ધાઓને રથચાલક તરીકે રાખવામાં આવ્યા.
બદ્ધારિષ્ટા બદ્ધકક્ષા બદ્ધધ્વજપતાકિનઃ। બદ્ધાભરણનિર્યૂહા બદ્ધચર્માસિપટ્ટિશાઃ
તેઓએ કવચ મજબૂતીથી બાંધેલા, કમરપટ્ટા કસેલા, ધ્વજ અને પતાકા લગાડેલી, શણગારેલા અને ઢાલ તથા તલવારની પટ્ટી પણ બાંધેલી હતી.