એતદિચ્છામ્યહં શ્રોતું વિસ્તરેણ તપોધન । કુરૂણાં પાણ્ડવાનાં ચ યદ્યદાસીદ્વિચેષ્ટિતમ્
હું ઈચ્છું છું, હે તપસ્વી, તમે મને વિગતે કહો કે, કુરુઓ અને પાંડવો દ્વારા જે જે કાર્ય કરાયું હતું તે બધું શું હતું.
પ્રતિયાતે તુ દાશાર્હે રાજા દુર્યોધનસ્તદા। કર્ણં દુઃશાસનં ચૈવ શકુનિં ચાબ્રવીદિદમ્
જ્યારે દાશાર્હ ત્યાંથી પાછા ગયા, ત્યારે રાજા દુર્યોધને કર્ણ, દુઃશાસન અને શકુનિને આ રીતે કહ્યું.
અકૃતેનૈવ કાર્યેણ ગતઃ પાર્થાનધોક્ષજઃ । સ એનાન્મન્યુનાવિષ્ટો ધ્રુવં ધક્ષ્યત્યસંશયમ્
અધોક્ષજપુત્ર પોતાનું કાર્ય કર્યા વિના પાંડવો પાસે ગયો છે; હવે તે ક્રોધથી ભરેલો છે અને નિશ્ચયે તેમને દહન કરશે.
ઇષ્ટો હિ વાસુદેવસ્ય પાણ્ડવૈર્મમ વિગ્રહઃ । ભીમસેનાર્જુનૌ ચૈવ દાશાર્હસ્ય મતે સ્થિતૌ
મારા અને પાંડવો વચ્ચેનો સંઘર્ષ વાસુદેવને પ્રિય છે; ભીમસેન અને અર્જુન પણ દાશાર્હના મતે ચાલે છે.
અજાતશત્રુરત્યર્થં ભીમસેનવશાનુગઃ। નિકૃતશ્ચ મયા પૂર્વં સહ સર્વૈઃ સહોદરૈઃ
અજાતશત્રુ, જે ખૂબજ ભીમસેનના કહેવા મુજબ ચાલે છે, અને જેને હું અને મારા બધા ભાઈઓએ અગાઉ છેતર્યા હતા,
વિરાટદ્રુપદૌ ચૈવ કૃતવૈરૌ મયા સહ । તૌ ચ સેનાપ્રણેતારૌ વાસુદેવવશાનુગૌ
વિરાટ અને દ્રુપદ પણ હવે મારા દુશ્મન બની ગયા છે; એ બંને સેના-મુખિયા હવે વાસુદેવના વશમાં છે.
ભવિતા વિગ્રહઃ સોયં તુમુલો લોમહર્ષણઃ । તસ્માત્સાઙ્ગ્રામિકં સર્વં કારયધ્વમતન્દ્રિતાઃ
હવે ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ થવાનું છે; એટલે તમે બધા યુદ્ધની તૈયારીમાં એક પણ કચાશ રાખશો નહીં.
શિબિરાણિ કુરુક્ષેત્રે ક્રિયન્તાં વસુધાધિપાઃ । સ્વપર્યાપ્તાવકાશાનિ દુરાદેયાનિ શત્રુભિઃ
પૃથ્વીના રાજાઓ, કુરુક્ષેત્રમાં એવા છાવણીઓ બનાવો કે જ્યાં તમે આરામથી રહી શકો અને દુશ્મન માટે દબાણ કરવું મુશ્કેલ બને.
આસન્નજલકોષ્ઠાનિ શતશોથ સહસ્રશઃ । અચ્છેદ્યાહારમાર્ગાણિ બન્ધોચ્છ્રયચિતાનિ ચ
પાણીના જળાશયો સૈકડો-હજારોની સંખ્યામાં નજીક રાખો; રાશન પહોંચાડવાના રસ્તા મજબૂત અને સુરક્ષિત રાખો.
વિવિધાયુધપૂર્ણાનિ પતાકાધ્વજવન્તિ ચ। સમાશ્ચ તેષાં પન્થાનઃ ક્રિયન્તાં નગરાદ્બહિઃ
એ છાવણીઓમાં વિવિધ શસ્ત્રોથી ભરપૂર કરો, ધ્વજ અને પટાકાઓથી શોભાવો અને શહેરમાંથી બહાર જવાના બધા રસ્તા તૈયાર રાખો.
તે તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય શ્વોભૂતે ચક્રિરે તથા
એમણે 'જેમ કહ્યું તેમ કરીએ' એવી પ્રતિજ્ઞા કરી અને બીજે દિવસે એ પ્રમાણે તૈયારીઓ શરૂ કરી.
હૃષ્ટરૂપા મહાત્માનો નિવાસાય મહીક્ષિતામ્ । તતસ્તે પાર્થિવાઃ સર્વે તચ્છ્રુત્વા રાજશાસનમ્
મહાન આત્માવાળા રાજાઓ આનંદિત થઈને પોતાના નિવાસની વ્યવસ્થા કરવા લાગ્યા; અને રાજાની આજ્ઞા સાંભળી બધા રાજાઓએ તૈયારીઓ કરી.
આસનેભ્યો મહાર્હેભ્ય ઉદતિષ્ઠન્નમર્ષિતાઃ । બાહૂન્પરિઘસઙ્કાશાન્સંસ્પૃશન્તઃ શનૈઃ શનૈઃ
એ બધા મહાર્ઘ આસન પરથી ઉઠી ગયા, મનમાં થોડી બેચેની સાથે, ધીમે ધીમે પોતાના લોખંડ જેવા બાંય સ્પર્શતા.
કાઞ્ચનાઙ્ગદદીપ્તાંશ્ચ ચન્દનાગરુભૂષિતાન્। ઉષ્ણીષાણિ નિયચ્છન્તઃ પુણ્ડરીકનિભૈ કરૈઃ। અન્તરીયોત્તરીયાણિ ભૂષણાનિ ચ સર્વશઃ
સોનાના તેજસ્વી કડાં અને ચંદન-અગરુના આભૂષણો પહેરી, કમળ જેવા હાથથી પાગ ટકાવતાં, અંદર-બહારના વસ્ત્રો અને બધા આભૂષણો ગોઠવી રહ્યા.
તે રથાન્રથિનઃ શ્રેષ્ઠા હયાંશ્ચ હયકોવિદાઃ। સજ્જયન્તિ સ્મ નાગાંશ્ચ નાગશિક્ષાસ્વનુષ્ઠિતાઃ
શ્રેષ્ઠ રથીઓએ પોતાના રથ તૈયાર કર્યા, કુશળ ઘોડેસવારોએ ઘોડા તૈયાર કર્યા, અને હાથીઓના શિક્ષિત ચાલકો હાથીઓને સજ્જ કરવા લાગ્યા.
અથ વર્માણિ ચિત્રાણિ કાઞ્ચનાનિ બહૂનિ ચ । વિવિધાનિ ચ શસ્ત્રાણિ ચક્રુઃ સર્વાણિ સર્વશઃ
પછી એમણે અનેક સુંદર સોનાની કવચો અને વિવિધ પ્રકારના શસ્ત્રો તૈયાર કર્યા.
પદાતયશ્ચ પુરુષાઃ શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ। ઉપાજહ્રુઃ શરીરેષુ હેમચિત્રાણ્યનેકશઃ
પદાતિ સૈનિકોએ અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો, અનેક સોનાથી શોભેલા, પોતાના શરીર પર પહેરવા માટે લાવ્યા.
તદુત્સવ ઇવોદગ્રં સંપ્રહૃષ્ટનરાવૃતમ્ । નગરં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય ભારતાસીત્સમાકુલમ્
ધૃતરાષ્ટ્રના શહેરમાં એ સમયે ઉત્સવ જેવું વાતાવરણ છવાઈ ગયું, સર્વત્ર આનંદભેર અવાજો ગૂંજવા લાગ્યા.
જનૌઘસલિલાવર્તો રથનાગાશ્વમીનવાન્ । શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષઃ કોશસઞ્ચયરત્નવાન્
લોકોની ભીડ, રથ, હાથી, ઘોડા અને માછલીઓનો પ્રવાહ, શંખ અને ઢોલના ઘોંઘાટ, અને ખજાનાના ઢગલા—આ બધું એકસાથે દેખાતું.
ચિત્રાભરણવર્મોર્મિઃ શસ્ત્રનિર્મલફેનવાન્ । પ્રાસાદમાલાદ્રિવૃતો રથ્યાપણમહાહ્રદઃ
ઝગમગતા આભૂષણો અને કવચોની તરંગો, ચમકતા શસ્ત્રોની ફીણ, પહાડ જેવી મહેલોની પંક્તિઓ અને વિશાળ સરોવર જેવી બજારો અને રસ્તાઓથી ઘેરાયેલું હતું.
યોધચન્દ્રોદયોદ્ભૂતઃ કુરુરાજમહાર્ણવઃ । વ્યદૃશ્યત તદા રાજંશ્ચન્દ્રોદય ઇવોદધિઃ
યોદ્ધાઓના ઉમાળાથી કુરુરાજાનું મહાસાગર જેમ ચંદ્રોદયે ઉછળી ઊઠે એમ દેખાતું હતું, રાજા, એ સમયે એ ચંદ્રોદયે સમુદ્ર જેવું લાગતું.
વાસુદેવસ્ય તદ્વાક્યમનુસ્મૃત્ય યુધિષ્ઠિરઃ। પુનઃ પપ્રચ્છ વાર્ષ્ણેયં કથં મન્દોઽઽબ્રવીદિદમ્
વાસુદેવના શબ્દો યાદ કરીને યુધિષ્ઠિરે ફરી વૃષ્ણિવંશી પાસે પૂછ્યું: 'એ મૂર્ખે આવું કેમ કહ્યું?'
અસ્મિન્નભ્યાગતે કાલે કિંચ નઃ ક્ષમમચ્યુત । કથં ચ વર્તમાના વૈ સ્વધર્માન્ન ચ્યવેમહિ
અચ્યૂત, હવે આ સમય આવી ગયો છે, તો આપણા માટે શું યોગ્ય છે? અને આપણે આપણા ધર્મમાં સ્થિર રહીને કેવી રીતે પથથી ભટકી ન જઈએ?
દુર્યોધનસ્ય કર્ણસ્ય શકુનેઃ સૌબલસ્ય ચ । વાસુદેવ મતજ્ઞોઽસિ મમ સભ્રાતૃકસ્ય ચ
વાસુદેવ, તું દુર્યોધન, કર્ણ, સુબલપુત્ર શકુની, અને મારા તથા મારા ભાઈઓના મનના ભાવ સારી રીતે જાણે છે.
વિદુરસ્યાપિ તદ્વાક્યં શ્રુતં ભીષ્મસ્ય ચોભયોઃ । કુન્ત્યાશ્ચ વિપુલપ્રજ્ઞ પ્રજ્ઞા કાર્ત્સ્ન્યેન તે શ્રુતા
વિદુર અને ભીષ્મના શબ્દો પણ તું સાંભળ્યા છે, અને, વિશાળ બુદ્ધિવાળા, કુંતીની સંપૂર્ણ સમજ પણ તું સાંભળેલી છે.
સર્વમેતદતિક્રમ્ય વિચાર્ય ચ પુનઃ પુનઃ । ક્ષમં યન્નો મહાબાહો તદ્બ્રવીહ્યવિચારયન્
મહાબાહુ, આ બધું ફરી ફરી વિચાર્યા પછી, જે આપણા માટે યોગ્ય હોય તે નિર્ભયપણે કહી દે.
શ્રુત્વૈતદ્ધર્મરાજસ્ય ધર્માર્થસહિતં વચઃ। મેઘદુન્દુભિનિર્ઘોષઃ કૃષ્ણો વાક્યમથાબ્રવીત્
ધર્મરાજના ધર્મ અને લાભથી ભરેલા શબ્દો સાંભળીને, મેઘ અને નગારા જેવી ધ્વનિ ધરાવનાર કૃષ્ણ બોલ્યા.
ઉક્તવાનસ્મિ યદ્વાક્યં ધર્માર્થસહિતં હિતમ્। ન તુ તન્નિકૃતિપ્રજ્ઞે કૌરવ્યે પ્રતિતિષ્ઠતિ
જે હું કહ્યું છે, તે હિત અને ધર્મ-લાભથી ભરેલું છે, પણ કૌરવ, જેનું મન કપટમાં ડૂબેલું છે, તે એ વાતને સ્વીકારતો નથી.
ન ચ ભીષ્મસ્ય દુર્મેધાઃ શૃણોતિ વિદુરસ્ય વા। મમ વા ભાષિતં કિંચિત્સર્વમેવાતિવર્તતે
ભીષ્મ કે વિદુરના શબ્દો પણ દુર્વિચારવાળું એ સાંભળતું નથી, અને મારા બોલેલા કોઈ શબ્દને પણ એ અવગણે છે.
નૈષ કામયતે ધર્મં નૈષ કામયતે યશઃ । જિતં સ મન્યતે સર્વં દુરાત્મા કર્ણમાશ્રિતઃ
એને ધર્મની ઈચ્છા નથી, એને યશની ઈચ્છા નથી; દુશ્ટ હૃદયવાળો, કર્ણ પર આધાર રાખીને, બધું જીત્યું છે એમ માને છે.