કૃતાર્થં મન્યતે બાલ આત્મનમવિચક્ષણઃ । ધાર્તરાષ્ટ્રો બલસ્થં ચ પશ્યત્યાત્માનમાતુરઃ
અવિવેકી અને મૂર્ખ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર પોતાને સફળ માને છે, પણ દુઃખી હોવા છતાં પોતાને શક્તિશાળી સમજે છે.
યુજ્યતાં વાહિની સાધુ વધસાધ્યા હિ મે મતાઃ । ન ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ શક્ષ્યન્તિ સ્થાતું દૃષ્ટ્વા ધનઞ્જયમ્
ચાલો, સેનાને તૈયાર કરો; મારું માનવું છે કે દુશ્મનને હરાવવું શક્ય છે. ધનંજયને જોઈને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો ટકી શકશે નહીં.
ભીમસેનં ચ સઙ્ક્રુદ્ધં યમૌ ચાપિ યમોપમૌ । યુયુધાનં દ્વિતીયં ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નમમર્ષણમ્
તેઓ ભીમસેનના ક્રોધને, યમના સમાન માદ્રીપુત્રોને, બીજાં સત્યકી અને અપમાન સહન ન કરનાર ધૃષ્ટદ્યુમ્નને પણ સહન કરી શકશે નહીં.
અભિમન્યું દ્રૌપદેયાન્વિરાટદ્રુપદાવપિ। અક્ષૌહિણીપતીંશ્ચાન્યાન્નરેન્દ્રાન્ભીમવિક્રમાન્
અભિમન્યુ, દ્રૌપદીપુત્રો, વિરાટ, દ્રુપદ અને બીજા રાજાઓ, તેમજ ભીમ જેવી પરાક્રમી અક્ષૌહિણીપતિઓને પણ તેઓ રોકી શકશે નહીં.
સારવદ્બલમસ્માકં દુષ્પ્રધર્ષં દુરાસદમ્। ધાર્તરાષ્ટ્રબલં સઙ્ખ્યે હનિષ્યતિ ન સંશયઃ
અમારી સેનામાં સાર છે, તેને હરાવવી અઘરી છે અને નજીક જવું મુશ્કેલ છે. યુદ્ધમાં ધૃતરાષ્ટ્રની સેનાનો નાશ નિશ્ચિત છે—આમાં શંકા નથી.
એવમુક્તે તુ કૃષ્ણેન સંપ્રાહૃષ્યન્નરોત્તમાઃ
કૃષ્ણએ આવું કહ્યું ત્યારે શ્રેષ્ઠ પુરુષો ખૂબ આનંદિત થયા.
તેષાં પ્રહૃષ્ટમનસાં નાદઃ સમભવન્મહાન્। યોગ ઇત્યથ સૈન્યાનાં ત્વરતાં સંપ્રધાવતામ્
તેઓના આનંદિત હૃદયોમાંથી મોટો ધ્વનિ ઉઠ્યો, કારણ કે બંને સેનાઓ યુદ્ધ માટે ઉત્સાહપૂર્વક આગળ વધવા લાગી.
હયવારણશબ્દાશ્ચ નેમિઘોષાશ્ચ સર્વતઃ। શઙ્ખદુન્દુભિઘોષાશ્ચ તુમુલાઃ સર્વતોઽભવન્
ઘોડા અને હાથીઓના અવાજ, રથોના ચકરાંની ઘોંઘાટ અને શંખ-ઢોલના ગર્જના ચારે બાજુ ગૂંજવા લાગી.
તદ્રુગ્રં સાગરનિભં ક્ષુબ્ધં બલસમાગમમ્। રથપત્તિગજોદયં મહોર્મિભિરિવાકુલમ્
તે ભયાનક સેનાસમૂહ ઉગ્ર અને ઉલ્લાસિત સમુદ્ર જેવો લાગતો, જેમાં રથ, પગદળ અને હાથીઓની ગતિ મહા તરંગો જેવી ઉથલપાથલ કરતી હતી.
ધાવતામાહુયાનાનાં તનુત્રાણિ ચ બધ્નતામ્ । પ્રયાસ્યતાં પાણ્ડવાનાં સસૈન્યાનાં સમન્તતઃ
યોદ્ધાઓ દોડતા, ઘોડાઓને લગામ પહેરાવતા અને કવચ ધારણ કરતા, પાંડવો અને તેમની સેનાઓ સર્વ દિશામાં આગળ વધ્યા.
ગઙ્ગેવ પૂર્ણા દુર્ધર્ષા સમદૃશ્યત વાહિની । અગ્રાનીકે ભીમસેનો માદ્રીપુત્રૌ ચ દંશિતૌ
સેના ભરપૂર અને અપરાજેય ગંગા જેવી દેખાતી હતી; આગળ ભીમસેન અને દંતવાળ માદ્રીપુત્રો તૈયાર ઉભા હતા.
સૌભદ્રો દ્રૌપદેયાશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય પાર્ષતઃ । પ્રભદ્રકાશ્ચ પઞ્ચાલા ભીમસેનમુખા યયુઃ
સૌભદ્ર, દ્રૌપદીપુત્રો, પૃષ્ઠપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને પંચાલના પ્રભદ્રકાઓ, ભીમસેનને આગેવાન બનાવીને આગળ વધ્યા.
તતઃ શબ્દઃ સમભવત્સુમુદ્રસ્યેવ પર્વણિ
પછી એવો અવાજ થયો, જેમ કે ભરપૂર સમુદ્રમાં જ્વાર આવે ત્યારે થાય છે.
ફલ્ગુ યચ્ચં બલં કિંચિદ્યચ્ચાપિ કૃશદુર્બલમ્। તત્સઙ્ગૃહ્ય યયૌ રાજા યે ચાપિ પરિચારકાઃ
જે થોડીક નબળી કે દુર્બળ સેના બચી હતી, રાજાએ તેને અને પોતાના સેવકોને સાથે રાખીને રવાના થયો.
ઉપપ્લાવ્યે તુ પાઞ્ચાલી દ્રૌપદી સત્યવાદિની । સહ સ્ત્રીભિર્નિનવૃતે દાસીદાસસમાવૃતા
ઉપપ્લવ્યમાં, સાચી વાત બોલનારી પંચાલી દ્રૌપદી, સ્ત્રીઓ અને દાસી-દાસો સાથે સુરક્ષિત હતી.
કૃત્વા મૂલપ્રતીકારં ગુલ્મૈઃ સ્થાવરજઙ્ગમૈઃ । સ્કન્ધાવારેણ મહતા પ્રયયુઃ પાણ્ડુનન્દનાઃ
સ્થિર અને ચાલતી ટુકડીઓથી મુખ્ય રક્ષણ ગોઠવીને, પાંડુપુત્રો વિશાળ છાવણી સાથે આગળ વધ્યા.
દદતો ગાં હિરણ્યં ચ બ્રાહ્મણૈરભિસંવૃતાઃ। સ્તૂયમાના યયૂ રાજન્રથૈર્મણિવિભૂષિતૈઃ
ગાય અને સોનાની દાન આપતા, બ્રાહ્મણોથી ઘેરાયેલા, રાજા, રત્નોથી શોભાયમાન રથોમાં, સ્તુતિઓ સાથે આગળ વધ્યા.
કેકયા ધૃષ્ટકેતુશ્ચ પુત્રઃ કાશ્યસ્ય ચાભિભૂઃ । શ્રેણિમાન્વસુદાનશ્ચ શિખણ્ડી ચાપરાજિતઃ
કેકય, ધૃષ્ટકેતુ, કાશીરાજનો પુત્ર અભિભૂ, શ્રેણિમાન, વસુદાન અને અપરાજિત શિખંડિ પણ ત્યાં હાજર હતા.
હૃષ્ટાસ્તુષ્ટાઃ કવચિનઃ સશસ્ત્રાઃ સમલઙ્કૃતાઃ। રાજાનમન્વયુઃ સર્વે પરિવાર્ય યુધિષ્ઠિરમ્
આ બધા રાજાઓ આનંદિત, સંતોષી, કવચ પહેરીને, શસ્ત્રો સાથે અને સુંદર વેશભૂષામાં, યુધિષ્ઠિરને ઘેરીને તેમના પાછળ ચાલ્યા.
જઘનાર્ધે વિરાટશ્ચ યાજ્ઞસેનિશ્ચ સૌમકિઃ । સુધર્મા કુન્તિભોજશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય ચાત્મજાઃ
પાછળના ભાગે વિરાટ, યાજ્ઞસેની, સૌમકી, સુધર્મા, કુંતિભોજ અને દ્રુપદના પુત્રો હતા.
રથાયુતાનિ ચત્વારિ હયાઃ પઞ્ચગુણાસ્તથા । પત્તિસૈન્યં દશગુણં ગજાનામયુતાનિ ષટ્
ત્યાં ચાર હજાર રથો, તેની પાંછગણી ઘોડાઓ, દસગણી પદાતી સૈના અને સાઠ હજાર હાથીઓ હતાં.
અનાધૃષ્ટિશ્ચેકિતાનો ધૃષ્ટકેતુશ્ચ સાત્યકિઃ । પરિવાર્ય યયુઃ સર્વે વાસુદેવધનઞ્જયૌ
અનાધૃષ્ટિ, ચેકિતાન, ધૃષ્ટકેતુ અને સાથીકી—આ બધા વાસુદેવ અને ધનંજયને ઘેરીને ચાલ્યા.
આસાદ્ય તુ કુરુક્ષેત્રં વ્યૂઢાનીકાઃ પ્રહારિણઃ । પાણ્ડવાઃ સમદૃશ્યન્ત નર્દન્તો વૃષભા ઇવ
કુરુક્ષેત્ર પહોંચીને, પાંડવોની સેનાએ યુદ્ધ માટે વ્યવસ્થિત થઈને, ગર્જન કરતા વાછરડાં જેવા દેખાતા હતા.
તેઽવગાહ્ય કુરુક્ષેત્રં શઙ્ખાન્દધ્મુરરિન્દમાઃ। તથૈવ દધ્મતુઃ શઙ્ખં વાસુદેવધનઞ્જયૌ
એ મહાન પુરુષોએ કુરુક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કર્યા પછી શંખ વગાડ્યા; એ જ રીતે વાસુદેવ અને ધનંજયે પણ શંખ વગાડ્યા.
પાઞ્ચજન્યસ્ય નિર્ઘોષં વિસ્ફૂર્જિતમિવાશનેઃ । નિશમ્ય સર્વસૈન્યાનિ સમહષ્યન્ત સર્વશઃ
પાંચજન્યના ગર્જન જેવો અવાજ વીજળીના કડાકા જેવો લાગ્યો, એ સાંભળી બધાં સૈનિકો આનંદથી હસી ઉઠ્યા.
શઙ્ખદુન્દુભિસંહૃષ્ટઃ સિંહનાદસ્તરસ્વિનામ્ । પૃથિવીં ચાન્તરિક્ષં ચ સાગરાંશ્ચાન્વનાદયત્
શંખ અને ઢોલના અવાજ, અને વીર પુરુષોના સિંહનાદે ધરતી, આકાશ અને સમુદ્રને ગુંજાવી દીધા.
તતો દેશે સમે સ્નિગ્ધે પ્રભૂતયવસેન્ધને। નિવેશયામાસ તદા સેનાં રાજા યુધિષ્ઠિરઃ
પછી સમતળ અને લીલોછમ સ્થળે, જ્યાં ઘાસ અને ઇંધણ ઘણું હતું, રાજા યુધિષ્ઠિરે પોતાની સૈનાને તંબૂ ગાડાવ્યો.
પરિહૃત્ય શ્મશાનાનિ દેવતાયતનાનિ ચ। આશ્રમાંશ્ચ મહર્ષીણાં તીર્થાન્યાયતનાનિ ચ
એણે સ્મશાન, દેવી-દેવતાઓના મંદિરો, મહર્ષિઓના આશ્રમો અને તીર્થસ્થાનોને ટાળી દીધા.
મધુરાનૂષરે દેશે શુચૌ પુણ્યે મહામતિઃ । નિવેશં કારયામાસ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ
મીઠા અને ઉપજાઉ, શુદ્ધ અને પવિત્ર પ્રદેશમાં, કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે તંબૂ ગડાવ્યા.
તતશ્ચ પુનરુત્થાય સુખી વિશ્રાન્તવાહનઃ । પ્રયયૌ પૃથિવીપાલૈર્વૃતઃ શતસહસ્રશઃ
પછી ફરીથી આરામ કરીને, ઘોડાઓને આરામ આપ્યા પછી, યુધિષ્ઠિર હજારો રાજાઓ સાથે આગળ વધ્યા.