ન્યાયાગતં રાજ્યમિદં કુરૂણાં યુધિષ્ઠિરઃ શાસ્તુ વૈ ધર્મપુત્રઃ । પ્રચોદિતો ધૃતરાષ્ટ્રેણ રાજ્ઞા પુરસ્કૃતઃ શાન્તનવેન ચૈવ
આ કુરુઓનું રાજ્ય, જે યોગ્ય રીતે મળ્યું છે, એ ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર શાસે—એ ધૃતરાષ્ટ્ર રાજા અને શાંતનુના વંશજ ભીષ્મ દ્વારા પ્રેરિત અને સન્માનિત છે.
એવમુક્તે તુ ગાન્ધાર્યા ધૃતરાષ્ટ્રો જનેશ્વરઃ। દુર્યોધનમુવાચેદં રાજમધ્યે જનાધિપ
ગાંધીારીએ આવું કહ્યું પછી, પ્રજાના રાજા ધૃતરાષ્ટ્રે રાજાઓની વચ્ચે દુર્યોધનને કહ્યું.
દુર્યોધન નિબોધેદં યત્ત્વાં વક્ષ્યામિ પુત્રક । તથા તત્કુરુ ભદ્રં તે યદ્યસ્તિ પિતૃગૌરવમ્
દુર્યોધન, મારા પુત્ર, હું તને જે કહું છું એ ધ્યાનથી સાંભળ. જો તને પિતાની ઈજ્જત હોય તો જે કહું એ જ કર અને તારો કલ્યાણ થાય.
સોમઃ પ્રજાપતિઃ પૂર્વં કુરૂણાં વંશવર્ધનઃ । સોમાદ્બભૂવ ષષ્ઠોઽયં યયાતિર્નહુષાત્મજઃ
સોમ, પ્રજાપતિ, કુરુ વંશને વધારનાર હતો. સોમમાંથી છઠ્ઠો, નહુષનો પુત્ર યયાતિ થયો.
તસ્ય પુત્રા બભૂવુર્હિ પઞ્ચ રાજર્ષિસત્તમાઃ । તેષાં યદુર્મહાતેજા જ્યેષ્ઠઃ સમભવત્પ્રભુઃ
એના પાંચ પુત્રો હતા, બધા રાજર્ષિમાં શ્રેષ્ઠ. એમાં યદુ મહા તેજસ્વી અને મોટો પુત્ર હતો, અને રાજા બન્યો.
પૂરુર્યવીયાંશ્ચ તતો યોઽસ્માકં વંશવર્ધનઃ। શર્મિષ્ઠયા સંપ્રસૂતો દુહિત્રા વૃષપર્વણઃ
પછી સૌથી નાનો પુત્ર પુરુ, આપણાં વંશને વધારનાર બન્યો; એ શ્રમિષ્ઠા, વૃષપરવાનની પુત્રી, એના ગર્ભથી જન્મ્યો.
યદુશ્ચ ભરતશ્રેષ્ઠ દેવયાન્યાઃ સુતોઽભવત્। દૌહિત્રસ્તાત શુક્રસ્ય કાવ્યસ્યામિતતેજસઃ
અને યદુ, હે ભરત શ્રેષ્ઠ, દેવયાનીએ જન્માવ્યો હતો; એ શુક્ર, કાવ્યના દોહિત્ર, અમિત તેજસ્વી ઋષિના નાતિ હતો.
યાદવાનાં કુલકરો બલવાન્વીર્યસંમતઃ । અવમેને સ તુ ક્ષત્રં દર્પપૂર્ણઃ સુમન્દધીઃ
એ યદુવંશનો સ્થાપક બન્યો, શક્તિશાળી અને શૌર્યમાં પ્રસિદ્ધ. પણ ગર્વથી ભરેલો અને બુદ્ધિહીન હોવાથી એણે ક્ષત્રિય ધર્મની અવગણના કરી.
ન ચાતિષ્ઠત્પિતુઃ શસ્ત્રિ બલદર્પવિમોહિતઃ । અવમેને ચ પિતરં ભ્રાતૄંશ્ચાપ્યપરાજિતઃ
બળ અને ગર્વના મોહમાં આવી એ પિતાની આજ્ઞા માનતો નહોતો; અજેય રહી પિતા અને ભાઈઓની પણ અવગણના કરી.
પૃથિવ્યાં ચતુરન્તાયાં યદુદેવાભવદ્બલી । વશે કૃત્વા સ નૃપતીન્ન્યવસન્નાગસાહ્વયે
આ ચારેય દિશામાં ફેલાયેલી પૃથ્વી પર યદુ દેવોમાં પણ શક્તિશાળી થયો; એણે રાજાઓને પોતાના વશમાં કરી નાગસહવયમાં વસ્યો.
તં પિતા પરમક્રુદ્ધો યયાતિર્નહુષાત્મજઃ । શશાપ પુત્રં ગાન્ધારે રાજ્યાચ્ચાપિ વ્યરોપયત્
પછી નહુષપુત્ર યયાતિએ, ક્રોધથી ભરાઈને, પોતાના પુત્રને શાપ આપ્યો અને રાજયમાંથી દૂર કરી દીધો, હે ગાંધારી.
યે ચૈનમન્વવર્તન્ત ભ્રાતરો બલદર્પિતાઃ । શશાપ તાનપિ ક્રુદ્ધો યયાતિસ્તનયાનથ
અને જે ભાઈઓએ પણ તેના બળ અને ગર્વને અનુસરીને તેનો સાથ આપ્યો હતો, તેમને પણ યયાતિએ ગુસ્સામાં આવી શાપ આપ્યો.
યવીયાંસં તતઃ પુરું પુત્રં સ્વવશવર્તિનમ્ । રાજ્યે નિવેશયામાસ વિધેયં નૃપસત્તમઃ
પછી મહારાજાએ પોતાના આજ્ઞાકારી અને નાના પુત્ર પુરુને રાજય પર બેસાડ્યો.
એવં જ્યેષ્ઠોઽપ્યથોત્સિક્તો ન રાજ્યમભિજાયતે । યવીયાંસોપિ જાયન્તે રાજ્યં વૃદ્ધોપસેવયા
આ રીતે, મોટો પુત્ર હોવા છતાં, જ્યારે યોગ્યતા ન હોય ત્યારે તેને રાજય મળતું નથી; અને નાના પુત્રે વડીલોની સેવા કરીને રાજ્ય પ્રાપ્ત કર્યું.
તથૈવ સર્વધર્મજ્ઞઃ પિતુર્મમ પિતામહઃ । પ્રતીપઃ પૃથિવીપાલસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ
એ જ રીતે, મારા પિતામહ અને સર્વધર્મ જાણનારા પ્રતિપ, જે ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ હતા, એમણે પણ આવું જ કર્યું હતું.
તસ્ય પાર્થિવસિંહસ્ય રાજ્યં ધર્મેણ શાસતઃ । ત્રયઃ પ્રજજ્ઞિરે પુત્રા દેવકલ્પા યશસ્વિનઃ
ધર્મથી રાજ્ય ચલાવતા એ રાજસિંહ પ્રતિપને, દેવ સમાન અને પ્રસિદ્ધ એવા ત્રણ પુત્રો જન્મ્યા.
દેવાપિરભવચ્છ્રેષ્ઠો બાહ્લીકસ્તદનન્તરમ્ । તૃતીયઃ શન્તનુસ્તાત ધૃતિમાન્મે પિતામહઃ
દેવાપિ સૌથી મોટો હતો, પછી બાહ્લીક અને ત્રીજા સ્થાને મારા ધીરજવાન પિતામહ શાંતનુ જન્મ્યા.
દેવાપિસ્તુ મહાતેજાસ્ત્વગ્દોષી રાજસત્તમઃ । ધાર્મિકઃ સત્યવાદી ચ પિતુઃ શુશ્રૂષણે રતઃ
દેવાપિ, જે મહાન તેજવાળા અને રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ હતા, ત્વચાના રોગથી પીડાતા હતા, પણ ધર્મનિષ્ઠ, સત્યવચન અને પિતાની સેવા કરનાર હતા.
પૌરજાનપદાનાં ચ સંમતઃ સાધુસત્કૃતઃ । સર્વેષાં બાલવૃદ્ધાનાં દેવાપિર્હૃદયઙ્ગમઃ
દેવાપિ પ્રજાજનો અને ગામવાળા સૌના મનમાં સ્થાન ધરાવતા અને સારા લોકો દ્વારા સન્માન પામતા હતા; નાના-મોટા સૌને પ્રિય હતા.
વદાન્યઃ સત્યસન્ધશ્ચ સર્વભૂતહિતે રતઃ । વર્તમાનઃ પિતુઃ શાસ્ત્રે બ્રાહ્મણાનાં તથૈવ ચ
તેઓ દાનશીલ, સત્યનિષ્ઠ અને સર્વજીવોના હિતમાં લાગેલા હતા; પિતા અને બ્રાહ્મણોના ઉપદેશોનું પાલન કરતા હતા.
બાહ્લીકસ્ય પ્રિયો ભ્રાતા શન્તનોશ્ચ મહાત્મનઃ । સૌભ્રાત્રં ચ પરં તેષાં સહિતાનાં મહાત્મનામ્
તેઓ બાહ્લીક અને મહાત્મા શાંતનુના પ્રિય ભાઈ હતા; ત્રણેય ભાઈઓ વચ્ચે ખૂબ પ્રેમ અને એકતા હતી.
અથ કાલસ્ય પર્યાયે વૃદ્ધો નૃપતિસત્તમઃ । સંભારાનભિષેકાર્થં કારયામાસ શાસ્ત્રતઃ
પછી યોગ્ય સમય આવ્યો ત્યારે, વૃદ્ધ અને શ્રેષ્ઠ રાજાએ શાસ્ત્રોક્ત રીતે અભિષેક માટે તમામ તૈયારીઓ કરાવી.
કારયામાસ સર્વાણિ મઙ્ગલાર્થાનિ વૈ વિભુઃ । તં બ્રાહ્મણાશ્ચ વૃદ્ધાશ્ચ પૌરજાનપદૈઃ સહ
મહારાજાએ સૌ શુભ કાર્ય કરાવ્યા; અને બ્રાહ્મણો, વૃદ્ધો, શહેર અને ગામના લોકો સાથે જોડાઈ આવ્યા.
સર્વે નિવારયામાસુર્દેવાપેરભિષેચનમ્ । સ તચ્છ્રુત્વા તુ નૃપતિરભિષેકનિવારણમ્। અશ્રુકણ્ઠોઽભવદ્રાજા પર્યશોચત ચાત્મજમ્
બધાએ મળીને દેવાપિનું અભિષેક થવાનું અટકાવ્યું. જ્યારે રાજાએ આ સાંભળ્યું, ત્યારે તેઓ દુઃખથી રડી પડ્યા અને પુત્ર માટે શોકમાં ગરકાવ થયા.
એવં વદાન્યો ધર્મજ્ઞઃ સત્યસન્ધશ્ચ સોઽભવત્। પ્રિયઃ પ્રજાનામપિ સંસ્ત્વગ્દોષેણ પ્રદૂષિતઃ
આ રીતે, દયાળુ, ધર્મજ્ઞ અને સત્યનિષ્ઠ હોવા છતાં, પ્રજાને પ્રિય એવા દેવાપિને ત્વચાના રોગને કારણે રાજયથી વંચિત કરવામાં આવ્યા.
હીનાઙ્ગં પૃથિવીપાલં નાભિનન્દન્તિ દેવતાઃ। ઇતિ કૃત્વા નૃપશ્રેષ્ઠં પ્રત્યષેધન્દ્વિજર્ષભાઃ
દેવતાઓ કાયામાં દોષ ધરાવતા રાજાને સ્વીકારતા નથી; એ વિચારથી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ મહાન રાજાને અટકાવ્યા.
તતઃ પ્રવ્યથિતાઙ્ગોઽસૌ પુત્રશોકસમન્વિતઃ । મમાર તં મૃતં દૃષ્ટ્વા દેવાપિઃ સંશ્રિતો વનમ્
પછી, શરીરે દુઃખી અને પુત્રશોકથી પીડાતા રાજાએ દેહ છોડ્યો; અને પિતાને મૃત્યુ પામેલા જોઈને દેવાપિ જંગલમાં ચાલ્યા ગયા.
બાહ્લીકો માતુલકુલં ત્યક્ત્વા રાજ્યં સમાશ્રિતઃ । પિતૃભ્રાતૄન્પરિત્યજ્ય પ્રાપ્તવાન્પરમર્ધિમત્
બાહ્લીકએ પોતાના મામાના ઘર છોડીને રાજ્ય સ્વીકાર્યું; પિતાના ભાઈઓને છોડી, તેણે મહાન સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.
બાહ્લીકેન ત્વનુજ્ઞાતઃ શન્તનુર્લોકવિશ્રુતઃ । પિતર્યુપરતે રાજન્રાજા રાજ્યમકારયત્
બાહ્લિકની મંજૂરીથી, લોકપ્રસિદ્ધ શાંતનુએ પિતાના અવસાન પછી રાજ્ય સંભાળ્યું, હે રાજા.
તથૈવાહં મતિમતા પરિચિન્ત્યેહ પાણ્ડુના। જ્યેષ્ઠઃ પ્રભ્રંશિતો રાજ્યાદ્ધીનાઙ્ગ ઇતિ ભારત
એ જ રીતે, હું પણ સમજદાર હોવા છતાં, પાંડુએ વિચાર્યું કે, મોટો હોવા છતાં શરીર અશક્ત હોવાથી રાજ્યથી વંચિત થયો, હે ભારત.