અન્ધઃ કરણહીનત્વાન્ન વૈ રાજા પિતા તવ। રાજા તુ પાણ્ડુરભવન્મહાત્મા લોકવિશ્રુતઃ
તમારા પિતા અંધ અને ઇન્દ્રિયહીન હોવાથી તેમને રાજસિંહાસન મળ્યું નહીં; મહાન આત્માવાળા અને લોકપ્રસિદ્ધ પાંડુ રાજા બન્યા.
સ રાજા તસ્ય તે પુત્રાઃ પિતુર્દાયાદ્યહારિણઃ । મા તાત કલહં કાર્ષી રાજ્યસ્યાર્ધં પ્રદીયતામ્
એ રાજાના પુત્રો, હે પ્રિય, તમારા પિતાના વારસદાર છે. કોઈ ઝઘડો ન કરો, રાજ્યનો અડધો ભાગ આપો.
મયિ જીવતિ રાજ્યં કઃ સંપ્રશાસેત્પુમાનિહ। માવમંસ્યા વચો મહ્યં શમમિચ્છામિ વઃ સદા
જ્યારે સુધી હું જીવું છું, અહીં બીજું કોણ રાજ ચલાવી શકે? મારા વચનને અવગણશો નહીં; હું હંમેશાં તમારો કલ્યાણ ઇચ્છું છું.
ન વિશેષોઽસ્તિ મે પુત્ર ત્વયિ તેષુ ચ ષાર્થિવ। મતમેતત્પિતુસ્તુભ્યં ગાન્ધાર્યા વિદુરસ્ય ચ
હે પુત્ર, મારા માટે તું અને તેઓમાં કોઈ ફરક નથી. આ તારો પિતા, ગાંધીારી અને વિદુરનું પણ એ જ મત છે.
શ્રોતવ્યં ખલુ વૃદ્ધાનાં નાભિશઙ્કીર્વચો મમ। નાશયિષ્યસિ મા સર્વમાત્માનં પૃથિવીં તથા
મોટાઓના વચન સાંભળવા જ જોઈએ, મારા વચન પર શંકા ન કરવી. પોતાને અને આખી પૃથ્વીને નાશ ન કરશો.
ભીષ્મેણોક્તે તતો દ્રોણો દુર્યોધનમભાષત । મધ્યે નૃપાણાં ભદ્રં તે વચનં વચનક્ષમઃ
ભીષ્મજીએ એમ કહ્યું પછી, દ્રોણાચાર્યે રાજાઓની વચ્ચે દુર્યોધનને કહ્યું: 'તમારું કલ્યાણ થાય', કેમ કે તેમના વચન યોગ્ય અને યોગ્ય હતા.
પ્રાતીપઃ શન્તનુસ્તાત કુલસ્યાર્થે યથા સ્થિતઃ । યથા દેવવ્રતો ભીષ્મઃ કુલસ્યાર્થે સ્થિતોઽભવત્
જેમ પ્રતીપ અને શાંતનુએ કુળના હિત માટે પોતાનું સ્થાન જાળવ્યું, તેમ દેવવ્રત ભીષ્મ પણ કુળના હિત માટે ઊભા રહ્યા.
તથા પાણ્ડુર્નરપતિઃ સત્યસન્ધો જિતેન્દ્રિયઃ। રાજા કુરૂણાં ધર્માત્મા સુવ્રતઃ સુસમાહિતાઃ
એ જ રીતે, પાંડુ રાજાએ સત્યનિષ્ઠા, ઇન્દ્રિયજય અને ધર્મથી, શ્રેષ્ઠ વ્રતો પાળીને, કુરુઓનું રાજ્ય સંભાળ્યું.
જ્યેષ્ઠાય રાજ્યમદદદ્ધૃતરાષ્ટ્રાય ધીમતે। યવીયસે તથા ક્ષત્રે કુરૂણાં વંશવર્ધનઃ
તેમણે પોતાનાં મોટા ભાઈ ધૃતરાષ્ટ્રને રાજ્ય આપ્યું અને નાના ભાઈને પણ કુરુ વંશને વધારવા માટે રાજ્ય સંભાળવાનું સોંપ્યું.
તતઃ સિંહાસને રાજન્સ્થાપયિત્વૈનમચ્યુતમ્ ।। વનં જગામ કૌરવ્યો ભાર્યાભ્યાં સહિતો નૃપઃ
પછી, હે રાજા, પાંડુએ તેમને સિંહાસન પર બેસાડી, પોતાની બે પત્નીઓ સાથે વનમાં ગયા.
નીચૈઃ સ્થિત્વા તુ વિદુર ઉપાસ્તે સ્મ વિનીતવત્। પ્રેષ્યવત્પુરુષવ્યાઘ્રો વાલવ્યજનમુત્ક્ષિપન્
વિદુરે નમ્રતાથી રહીને, શિસ્તપૂર્વક સેવા કરી, માણસોમાં શ્રેષ્ઠ હોવા છતાં દાસની જેમ યાકની પૂંછડાવાળું પંખો લહેરાવતો હતો.
તતઃ સર્વાઃ પ્રજાસ્તાત ધૃતરાષ્ટ્રં જનેશ્વરમ્ । અન્વપદ્યન્ત વિધિવદ્યથા પાણ્ડું જનાધિપમ્
પછી, હે પ્રિય, બધાં પ્રજાજનો ધૃતરાષ્ટ્રને પોતાના રાજા તરીકે સ્વીકારી લીધા, જેમ પાંડુને સ્વીકાર્યા હતા.
વિસૃજ્ય ધૃતરાષ્ટ્રાય રાજ્યં સ વિદુરાય ચ। ચચાર પૃથિવીં પાણ્ડુઃ સર્વાં પરપુરઞ્જયઃ
પાંડુએ રાજ્ય ધૃતરાષ્ટ્ર અને વિદુરને સોંપી, પછી આખી પૃથ્વી પર વિજય મેળવી ફર્યા.
કોશસંવનને દાને ભૃત્યાનાં ચાન્વવેક્ષણે । ભરણે ચૈવ સર્વસ્ય વિદુરઃ સત્યસઙ્ગરઃ
ધન એકઠું કરવું, દાન આપવું, નોકરોની દેખરેખ રાખવી અને સૌનું પાલન કરવું—આ બધામાં વિદુર સત્યનિષ્ઠ રહ્યા.
સન્ધિવિગ્રહસંયુક્તો રાજ્ઞાં સંવાહનક્રિયાઃ । અવૈક્ષત મહાતેજા ભીષ્મઃ પરપુરઞ્જયઃ
મહાન તેજવાળા અને દુશ્મનના શહેરો જીતનારા ભીષ્મજીએ રાજાઓની મિલાપ અને વિગ્રહથી ભરેલી પ્રવૃત્તિઓ ધ્યાનપૂર્વક જોયા.
સિંહાસનસ્થો નૃપતિર્ધૃતરાષ્ટ્રો મહાબલઃ । અન્વાસ્યમાનઃ સતતં વિદુરેણ મહાત્મના
મહાબળશાળી ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાસિંહાસન પર બેઠેલા હતા અને મહાત્મા વિદુર સતત તેમની સેવા કરતા હતા.
કથં તસ્ય કુલે જાતઃ કુલભેદં વ્યવસ્યસિ। સંભૂય ભ્રાતૃભિઃ સાર્ધં ભુઙ્ક્ષ ભોગાઞ્જનાધિપ
તમે તેમના કુળમાં જન્મી ને કુટુંબ તોડી નાખવાનો વિચાર કેમ કરો છો? હે મનુષ્યોના રાજા, ભાઈઓ સાથે મળીને આનંદ માણો.
બ્રવીમ્યહં ન કાર્પણ્યાન્નાર્થહેતોઃ કથઞ્ચન । ભીષ્મેણ દત્તમિચ્છામિ ન ત્વયા રાજસત્તમ
હું નબળાઈ કે કોઈ લાભ માટે વાત કરતો નથી; ભીષ્મજીએ જે આપ્યું છે એ જ મને જોઈએ છે, તમારે આપેલું નહીં, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
નાહં ત્વત્તોઽભિકાઙ્ક્ષિષ્યે વૃત્ત્યુપાયં જનાધિપ । યતો ભીષ્મસ્તતો દ્રોણો યદ્ભીષ્મસ્ત્વાહ તત્કુરુ
હું તમારાથી જીવન ગુજરાન માટે કોઈ ઉપાય માગતો નથી, હે મનુષ્યોના રાજા; જ્યાં ભીષ્મ છે ત્યાં દ્રોણ પણ છે—ભીષ્મજીએ જે કહ્યું છે એ જ કરો.
દીયતાં પાણ્ડુપુત્રેભ્યો રાજ્યાર્ધમરિકર્શન । સમમાચાર્યકં તાત તવ તેષાં ચ મે સદા
પાંડુપુત્રોને રાજ્યનો અડધો ભાગ આપો, હે દુશ્મનોને હરાવનાર; ગુરુનું માન તમારે, તેમને અને મને હંમેશા સરખું રહે, હે પિતા.
અશ્વત્થામા યથા મહ્યં તથા શ્વેતહયો મમ । બહુના કિં પ્રલાપેન યતો ધર્મસ્તતો જયઃ
જેમ અશ્વત્થામા મારા માટે છે, તેમ શ્વેતહય પણ છે; વધુ બોલવાની શું જરૂર? જ્યાં ધર્મ છે ત્યાં જ વિજય છે.
એવમુક્તે મહારાજ દ્રોણેનામિતતેજસા। વ્યાજહાર તતો વાક્યં વિદુરઃ સત્યસઙ્ગરઃ । પિતુર્વદનમન્વીક્ષ્ય પરિવૃત્ત્ય ચ ધર્મવિત્
દ્રોણજીએ આમ કહ્યું ત્યારે, સત્યમાં સ્થિર વિદુરે પિતાનું મુખ જોઈ, ધર્મ જાણીને વળી અને આ શબ્દો કહ્યા.
દેવવ્રત નિબોધેદં વચનં મમ ભાષતઃ। પ્રનષ્ટઃ કૌરવો વંશસ્ત્વયાયં પુનરુદ્ધૃતઃ
દેવવ્રત, મારા બોલેલા આ વચન સાંભળો; કૌરવોનું વંશ એક વખત નષ્ટ થયું હતું, પણ તમે તેને ફરી ઊભું કર્યું છે.
તન્મે વિલપમાનસ્ય વચનં સમુપેક્ષસે। કોયં દુર્યોધનો નામ કુલેઽસ્મિન્કુલપાંસનઃ
હું દુઃખી થઈને બોલું છું છતાં તમે મારા શબ્દો અવગણો છો; આ દુર્યોધન કોણ છે, આપણા કુળમાં જન્મેલો અને કુળને કલંક આપનારો?
યસ્ય લોભાભિભૂતસ્ય મતિં સમનુવર્તસે । અનાર્યસ્યાકૃતજ્ઞસ્ય લોભેન હૃતચેતસઃ । અતિક્રામતિ યઃ શાસ્ત્રં પિતુર્ધર્માર્થદર્શિનઃ
તમે લોભથી અંધ અને કૃતઘ્ન, અયોગ્ય એવા, પિતાના ધર્મ અને અર્થને અવગણનારા દુર્યોધનના મનને અનુસરો છો.
એતે નશ્યન્તિ કુરવો દુર્યોધનકૃતેન વૈ। યથા તે ન પ્રણશ્યેયુર્મહારાજ તથા કુરુ
દુર્યોધનના કારણે કૌરવો નાશ પામી રહ્યા છે; હે મહારાજ, તેમનો નાશ ન થાય એ રીતે વર્તો.
માં ચૈવ ધૃતરાષ્ટ્રં ચ પૂર્વમેવ મહામતે। ચિત્રકાર ઇવાલેખ્યં કૃત્વા સ્થાપિતવાનસિ
હે મહામતિ, તમે મને અને ધૃતરાષ્ટ્રને પહેલેથી જ ચિત્રકારની જેમ ચિત્ર બનાવીને એક બાજુ મૂકી દીધા છીએ.
પ્રજાપતિઃ પ્રજાઃ સૃષ્ટ્વા યથા સંહરતે તથા। નોપેક્ષશ્વ મહાબાહો પશ્યમાનઃ કુલક્ષયમ્
જેમ પ્રજાપતિ પ્રજાઓને ઉત્પન્ન કરીને પાછી ખેંચી લે છે, તેમ હે મહાબાહુ, કુળના વિનાશને જોઈને નિષ્ક્રિય ન રહો.
અથ તેઽદ્ય મતિર્નષ્ટા વિનાશે પ્રત્યુપસ્થિતે । વનં ગચ્છ મયા સાર્ધં ધૃતરાષ્ટ્રેણ ચૈવ હ
જો આજે વિનાશ સામે તમારું મન ભટકી ગયું હોય, તો મારા અને ધૃતરાષ્ટ્ર સાથે વનમાં જવા તૈયાર થાઓ.
બદ્ધ્વા વા નિકૃતિપ્રજ્ઞં ધાર્તરાષ્ટ્રં સુદુર્મતિમ્ । શાધીદં રાજ્યમદ્યાશુ પાણ્ડવૈરભિરક્ષિતમ્
અથવા, ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર દુષ્ટ બુદ્ધિ અને કપટમાં નિપુણ છે, તેને બાંધીને, પાંડવોની રક્ષા હેઠળ આ રાજ્ય તાત્કાલિક સ્થાપિત કરો.