પિતા યવીયાનસ્માકં ક્ષત્તા ધર્મવિદાં વરઃ। પુત્રશોકાભિસન્તપ્તઃ કિમાહ ધૃતરાષ્ટ્રજમ્
અમારા નાના પિતા, ધર્મજ્ઞ વિદુરે, પોતાના પુત્રશોકથી દુ:ખી થઈ, ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને શું કહ્યું?
કિંચ સર્વે નૃપતયઃ સભાયાં યે સમાસતે। ઉક્તવન્તો યથાતત્ત્વં તદ્બ્રૂહિ ત્વં જનાર્દન
અને સભામાં ભેગા થયેલા બધા રાજાઓએ સાચું શું કહ્યું? એ બધું તમે અમને કહો, જનાર્દન.
ઉક્તવાન્હિ ભવાન્સર્વં વચનં કુરુમુખ્યયોઃ। ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય તેષાં હિ વચનં કુરુસંસદિ
તમે તો કુરુવંશના મુખ્ય લોકો અને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રના બધા વચનો કુરુસભામાં કહ્યા છે.
કામલોભાભિભૂતસ્ય મન્દસ્ય પ્રાજ્ઞમાનિનઃ । અપ્રિયં હૃદયે મહ્યં તન્ન તિષ્ઠતિ કેશવ
કામ અને લોભથી અંધ, પોતાને બુદ્ધિશાળી માનનારા મૂર્ખે જે કડવા શબ્દો કહ્યા, એ મારા હૃદયમાં રહેતા નથી, કેશવ.
તેષાં વાક્યાનિ ગોવિન્દ શ્રોતુમિચ્છામ્યહં વિભો। યથા ચ નાભિપદ્યેત કાલસ્તાત તથા કુરુ। ભવાન્હિ નો ગતિઃ કૃષ્ણ ભવાન્નાથો ભવાન્ગુરુઃ
ગોવિંદ, હું એમના વચનો સાંભળવા ઇચ્છું છું. એ રીતે વ્યવહાર કરો કે સમય આપણને હરાવી ન શકે. કૃષ્ણ, તમે જ અમારો આશ્રય, રક્ષક અને ગુરુ છો.
શ્રૃણુ રાજન્યથા વાક્યમુક્તો રાજા સુયોધનઃ। મધ્યે કુરૂણાં રાજેન્દ્ર સભાયાં તન્નિબોધ મે
રાજા, સાંભળો કે સુયોધને કુરુઓની સભામાં શું કહ્યું; તમે મારા વચનો ધ્યાનથી સાંભળો.
મયા વિશ્રાવિતે વાક્યે જહાસ ધૃતરાષ્ટ્રજઃ । અથ ભીષ્મઃ સુસંક્રુદ્ધ ઇદં વચનમબ્રવીત્
જ્યારે મેં મારા વચન કહ્યા, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર હસી ઉઠ્યો; પછી ભીષ્મ ખૂબ જ ગુસ્સામાં આવીને આ વચન બોલ્યા.
દુર્યોધન નિબોધેદં કુલાર્થે યદ્બ્રવીમિ તે। તચ્છ્રુત્વા રાજશાર્દૂલ સ્વકુલસ્ય હિતં કુરુ
દુર્યોધન, કુળના હિત માટે હું જે કહું છું એ સાંભળ. રાજશાર્દૂલ, આ સાંભળીને તારા કુળનું કલ્યાણ કર.
મમ તાત પિતા રાજઞ્શન્તનુર્લોકવિશ્રુતઃ। તસ્યાહમેક એવાસં પુત્રઃ પુત્રવતાં વરઃ
મારા પિતા, રાજન, શાંતનુ હતા, જેમનું નામ આખા જગતમાં પ્રસિદ્ધ છે. હું એમનો એકમાત્ર પુત્ર હતો અને પુત્રવંતોમાં શ્રેષ્ઠ ગણાતો.
તસ્ય બુદ્ધિઃ સમુત્પન્ના દ્વિતીયઃ સ્યાત્કથં સુતઃ। એકપુત્રમપુત્રં વૈ પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ
એમના મનમાં વિચાર આવ્યો કે બીજો પુત્ર કેમ થાય? વિદ્વાનો કહે છે કે એક જ પુત્ર હોય તો એ પણ સંતાન વિના જ ગણાય.
ન ચોચ્છેદં કુલં યાયાદ્વિસ્તીર્યેચ્ચ કથં યશઃ। તસ્યાહમીપ્સિતં બુદ્ધ્વા કાલીં માતરમાવહમ્
કુળ તૂટે નહીં અને નામ પણ ફેલાય, એમના આ ઇચ્છાને સમજીને મેં કાળી માતાને પોતાની માતા રૂપે સ્વીકારી.
પ્રતિજ્ઞાં દુષ્કરાં કૃત્વા પિતુરર્થે કુલસ્ય ચ। અરાજા ચોર્ધ્વરેતાશ્ચ યથા સુવિદિતં તવ। પ્રતીતો નિવસામ્યેષ પ્રતિજ્ઞામનુપાલયન્
પિતાના અને કુળના હિત માટે મેં અઘરી પ્રતિજ્ઞા લીધી, અને જેમ તમને ખબર છે, રાજપદ લીધા વિના અને બ્રહ્મચારી રહીને, હું મારી પ્રતિજ્ઞા નિભાવી રહ્યો છું.
તસ્યાં જજ્ઞે મહાબાહુઃ શ્રીમાન્કુરુકુલોદ્વહઃ । વિચિત્રવીર્યો ધર્માત્મા કનીયાન્મમ પાર્થિવ
એમના ગર્ભમાંથી મહાબળવાન, તેજસ્વી અને કુરુવંશને ઉજાગર કરનાર, ધર્મનિષ્ઠ અને મારા નાના ભાઈ વિચિત્રવીર્યનો જન્મ થયો.
સ્વર્યાતેઽહં પિતરિ તં સ્વરાજ્યે સન્ન્યવેશયમ્। વિચિત્રવીર્યં રાજાનં ભૃત્યો ભૂત્વા હ્યધશ્ચરઃ
પિતા સ્વર્ગે ગયા પછી, મેં વિચિત્રવીર્યને રાજગાદી પર બેસાડ્યો અને પોતે એમનો સેવક બનીને રહી ગયો.
તસ્યાહં સદૃશાન્દારાન્રાજેન્દ્ર સમુપાહરમ્। જિત્વા પાર્થિવસઙ્ઘાતમપિ તે બહુશઃ શ્રુતમ્
હે રાજાધિરાજ, મેં એમના માટે યોગ્ય પત્નીઓ લાવી, ઘણા રાજાઓને જીત્યા, જેમ તમે વારંવાર સાંભળ્યું છે.
તતો રામેણ સમરે દ્વન્દ્વયુદ્ધમુપાગમમ્। સ હિ રામભયાદેભિર્નાગરૈર્વિપ્રવાસિતઃ
પછી યુદ્ધમાં મેં રામ સાથે એકલ સંઘર્ષ કર્યો; રામના ભયથી, નાગરાજોએ એમને દેશમાંથી દૂર કરી દીધા.
દારેષ્વપ્યતિસક્તશ્ચ યક્ષ્માણં સમપદ્યત। યદા ત્વરાજકે રાષ્ટ્રે ન વવર્ષ સુરેશ્વરઃ । તદાભ્યધાવન્મામેવ પ્રજાઃ ક્ષુદ્ભયપીડિતાઃ
એ પોતાની પત્નીઓમાં ખૂબ જ આસક્ત થયો અને ક્ષય રોગે પીડાયો; જ્યારે રાજ્યમાં રાજા ન રહ્યો, ત્યારે દેવરાજે વરસાદ આપ્યો નહીં અને પ્રજાઓ ભૂખ અને ભયથી પીડાઈને મારી પાસે આવી.
ઉપક્ષીણાઃ પ્રજાઃ સર્વા રાજા ભવ ભવાય નઃ। ઈતીઃ પ્રણુદ ભદ્રં શન્તનોઃ કુલવર્ધન
બધી પ્રજાઓ ખૂબ ઘટી ગઈ અને એમણે વિનંતી કરી: 'અમારા કલ્યાણ માટે રાજા બનો, દુઃખ દૂર કરો, હે શાંતનુવંશને વધારનાર!'
પીડ્યન્તે તે પ્રજાઃ સર્વા વ્યાધિભિર્ભૃશદારુણૈઃ । અલ્પાવશિષ્ટા ગાઙ્ગેય તાઃ પરિત્રાતુમર્હસિ
હે ગંગાપુત્ર, તમારી બધી પ્રજાઓ ભયાનક રોગોથી અત્યંત પીડાઈ રહી છે; હવે થોડા જ લોકો બચ્યા છે, તમે એમને બચાવો.
વ્યાધીન્પ્રણુદ્ય વીર ત્વં પ્રજા ધર્મેણ પાલય। ત્વયિ જિવતી મા રાષ્ટ્રં વિનાશમુપગચ્છતુ
હે વીર, રોગો દૂર કરો અને ધર્મથી પ્રજાનું રક્ષણ કરો; જયાં સુધી તમે જીવતા હો, રાજ્યનો નાશ ન થવો જોઈએ.
પ્રજાનાં ક્રોશતીનાં વૈ નૈવાક્ષુભ્યત મે મનઃ । પ્રતિજ્ઞાં રક્ષમાણસ્ય તદ્વૃત્તં સ્મરતસ્તથા । તતઃ પૌરા મહારાજ માતા કાલી ચ મે શુભા
પ્રજાઓ રડતી રહી, છતાં મારી પ્રતિજ્ઞા જાળવીને અને મારા વર્તનને યાદ કરીને, મારું મન અડગ રહ્યું; ત્યારબાદ, હે મહારાજ, મારી માતા કાળી પણ—
ભૃત્યાઃ પુરોહિતાચાર્યા બ્રાહ્મણાશ્ચ બહુશ્રુતાઃ। મામૂચુર્ભૃશસંતપ્તા ભવ રાજેતિ સન્તતમ્
ભૃત્યો, પુરોહિતો, આચાર્યો અને વિદ્વાન બ્રાહ્મણો, બધા ખૂબ દુઃખી થઈને વારંવાર મને કહેવા લાગ્યા: 'રાજા બનો!'
પ્રતીપરક્ષિતં રાષ્ટ્રં ત્વાં પ્રાપ્ય વિનશિષ્યતિ। સ ત્વમસ્મદ્ધિતાર્થં વૈ રાજા ભવ મહામતે
બીજાના હાથમાં રહેલું રાજ્ય, તું આવશો ત્યારે નાશ પામશે; તેથી, હે મહાબુદ્ધિ, અમારા હિત માટે રાજા બનો.
ઇત્યુક્તઃ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા દુઃખિતો ભૃશમાતુરઃ । તેભ્યો ન્યવેદયં તત્ર પ્રતિજ્ઞાં પિતૃગોરવાત્
આવી રીતે કહેવામાં આવતા, મેં હાથ જોડીને, ખૂબ દુઃખી અને વ્યાકુળ થઈને, પિતાની ઇજ્જત રાખવા માટે મારી પ્રતિજ્ઞા એમને સમજાવી.
ઊર્ધ્વરેતા હ્યરાજા ચ કુલસ્યાર્થે પુનઃ પુનઃ । વિશેષતસ્ત્વદર્થં ચ ધુરિ મા માં નિયોજય
હું બ્રહ્મચારી છું અને રાજા પણ નથી, વારંવાર કુળના હિત માટે અને ખાસ કરીને તમારા માટે; મને આ ભાર સોંપશો નહીં.
તતોઽહં પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા માતરં સંપ્રસાદયમ્। નામ્બ શન્તનુના જાતઃ કૌરવં વંશમુદ્વહન્
પછી મેં હાથ જોડીને મારી માતાને મનાવવા પ્રયત્ન કર્યો: 'માતા, હું શાંતનુનો પુત્ર છું અને કૌરવ વંશને આગળ વધાર્યો છે.'
પ્રતિજ્ઞાં વિતથાં કુર્યામિતિ રાજન્પુનઃ પુનઃ । વિશેષતસ્ત્વદર્થં ચ પ્રતિજ્ઞાં કૃતવાનહમ્
હે રાજા, હું કદી પણ આપેલી પ્રતિજ્ઞા તોડી શકું તેમ નથી, ખાસ કરીને તમારાં હિત માટે તો નહિ જ. મેં આ પ્રતિજ્ઞા લીધી છે.
અહં પ્રેષ્યશ્ચ દાસશ્ચ તવાદ્ય સુતવત્સલે । એવં તામનુનીયાહં માતરં જનસન્નિધૌ
હે પુત્રપ્રેમી માતા, આજે હું તમારો દાસ અને દૂત છું. એ રીતે, લોકોની હાજરીમાં મેં તમારી માતાને સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
અયાચં ભ્રતૃદારેષુ તદા વ્યાસં મહામુનિમ્ । સહ માત્રા મહારાજ પ્રસાદ્ય તમૃષિં મહામુનિમ્
ત્યારે, હું અને મારી માતાએ મહાન ઋષિ વ્યાસજીને ભાઈના લગ્ન માટે વિનંતી કરી હતી.
અપત્યાર્થં મહારાજ પ્રસાદં કૃતવાંશ્ચ સઃ । ત્રીન્સ પુત્રાનજનયત્તદા ભરતસત્તમ
હે ભરતકુલના શ્રેષ્ઠ, સંતાનની ઇચ્છાથી મહાન ઋષિએ કૃપા કરી અને પછી ત્રણ પુત્રો આપ્યા.