ત્વયા ચતુર્ણાં ભ્રાતૄણામભયં શત્રુકર્શન । દત્તં તત્પ્રતિજાનીહિ સઙ્ગરપ્રતિમોચનમ્
તમે ચારે ભાઈઓને શત્રુઓના ભયથી બચાવવાનો વચન આપ્યું છે, એ વચનને હવે સ્વીકારો અને તેમને યુદ્ધમાંથી મુક્ત કરો.
અનામયં સ્વસ્તિ ચેતિ પૃથાથો કર્ણમબ્રવીત્ । તાં કર્ણોઽભ્યવદત્પ્રીતસ્તતસ્તૌ જગ્મતુઃ પૃથક્
પછી કુંતીએ કર્ણને કહ્યું: 'તમને સુખ-શાંતિ અને કલ્યાણ મળે.' કર્ણે આનંદથી જવાબ આપ્યો. ત્યારબાદ બંને અલગ-અલગ ચાલ્યા ગયા.
આગમ્ય હાસ્તિનપુરાદુપપ્લાવ્યમરિન્દમઃ । પાણ્ડવાનાં યથાવૃત્તં કેશવઃ સર્વમુક્તવાન્
હસ્તિનાપુરથી ઉપપ્લવ્યમાં આવીને, દુશ્મનોને હરાવનાર કેશવે પાંડવોને જે થયું તે બધું જ કહી દીધું.
સંભાષ્ય સુચિરં કાલં મન્ત્રયિત્વા પુનઃ પુનઃ । સ્વમેવ ભવનં શૌરિર્વિશ્રમાર્થં જગામ હ
લાંબા સમય સુધી વાતચીત અને ચર્ચા કર્યા પછી, શૂર વંશજ પોતાનાં ઘર પર આરામ કરવા ગયા.
વિસૃજ્ય સર્વાન્નૃપતીન્વિરાટપ્રમુખાંસ્તદા। પાણ્ડવા ભ્રાતરઃ પઞ્ચ ભાનાવસ્તંગતે સતિ
પછી વિરાટ સહિતના બધા રાજાઓને વિદાય આપી, પાંચેય પાંડવ ભાઈઓ સૂર્યાસ્ત બાદ એકઠા થયા.
સન્ધ્યામુપાસ્ય ધ્યાયન્તસ્તમેવ ગતમાનસાઃ। આનાય્ય કૃષ્ણં દાશાર્હં પુનર્મન્ત્રમમન્ત્રયન્
સાંજની પૂજા કરીને, મનથી ધ્યાનમાં લીન થઈ, તેમણે દાશાર્હ કુળના કૃષ્ણને બોલાવીને ફરી એકવાર ચર્ચા કરી.
ત્વયા નાગપુરં ગત્વા સભાયાં ધૃતરાષ્ટ્રજઃ। કિમુક્તઃ પુણ્ડરીકાક્ષ તન્નઃ શંસિતુમર્હસિ
તમે નાગપુર જઈ સભામાં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રે તમને શું કહ્યું, કમળનેત્રવાળા, એ અમને જણાવો.
મયા નાગપુરં ગત્વા સભાયાં ધૃતરાષ્ટ્રજઃ। તથ્યં પથ્યં હિતં ચોક્તો ન ચ ગૃહ્ણાતિ દુર્મતિઃ
હું નાગપુર જઈ સભામાં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને સાચું, હિતનું અને કલ્યાણકારક કહેલું, પણ દુર્બુદ્ધિ ધરાવતો એ તેને સ્વીકારતો નથી.
તસ્મિન્નુત્પથમાપન્ને કુરુવૃદ્ધઃ પિતામહઃ। કિમુક્તવાન્હૃષીકેશ દુર્યોધનમમર્ષણમ્
જ્યારે તે સાચા રસ્તાથી ભટકી ગયો, ત્યારે કુરુ વંશના વૃદ્ધ પિતામહે, હૃષીકેશ, દુશ્મનનો અપમાન સહન ન કરનાર દુર્યોધનને શું કહ્યું?
આચાર્યો વા મહાભાગ ભારદ્વાજઃ કિમબ્રવીત્। પિતરૌ ધૃતરાષ્ટ્રસ્તં ગાન્ધારી વા કિમબ્રવીત્
કે મહાન આચાર્ય ભારદ્વાજે શું કહ્યું? અમારા પિતા ધૃતરાષ્ટ્ર કે ગાંધારીએ તેને શું કહ્યું?
પિતા યવીયાનસ્માકં ક્ષત્તા ધર્મવિદાં વરઃ। પુત્રશોકાભિસન્તપ્તઃ કિમાહ ધૃતરાષ્ટ્રજમ્
અમારા નાના પિતા, ધર્મજ્ઞ વિદુરે, પોતાના પુત્રશોકથી દુ:ખી થઈ, ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને શું કહ્યું?
કિંચ સર્વે નૃપતયઃ સભાયાં યે સમાસતે। ઉક્તવન્તો યથાતત્ત્વં તદ્બ્રૂહિ ત્વં જનાર્દન
અને સભામાં ભેગા થયેલા બધા રાજાઓએ સાચું શું કહ્યું? એ બધું તમે અમને કહો, જનાર્દન.
ઉક્તવાન્હિ ભવાન્સર્વં વચનં કુરુમુખ્યયોઃ। ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય તેષાં હિ વચનં કુરુસંસદિ
તમે તો કુરુવંશના મુખ્ય લોકો અને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રના બધા વચનો કુરુસભામાં કહ્યા છે.
કામલોભાભિભૂતસ્ય મન્દસ્ય પ્રાજ્ઞમાનિનઃ । અપ્રિયં હૃદયે મહ્યં તન્ન તિષ્ઠતિ કેશવ
કામ અને લોભથી અંધ, પોતાને બુદ્ધિશાળી માનનારા મૂર્ખે જે કડવા શબ્દો કહ્યા, એ મારા હૃદયમાં રહેતા નથી, કેશવ.
તેષાં વાક્યાનિ ગોવિન્દ શ્રોતુમિચ્છામ્યહં વિભો। યથા ચ નાભિપદ્યેત કાલસ્તાત તથા કુરુ। ભવાન્હિ નો ગતિઃ કૃષ્ણ ભવાન્નાથો ભવાન્ગુરુઃ
ગોવિંદ, હું એમના વચનો સાંભળવા ઇચ્છું છું. એ રીતે વ્યવહાર કરો કે સમય આપણને હરાવી ન શકે. કૃષ્ણ, તમે જ અમારો આશ્રય, રક્ષક અને ગુરુ છો.
શ્રૃણુ રાજન્યથા વાક્યમુક્તો રાજા સુયોધનઃ। મધ્યે કુરૂણાં રાજેન્દ્ર સભાયાં તન્નિબોધ મે
રાજા, સાંભળો કે સુયોધને કુરુઓની સભામાં શું કહ્યું; તમે મારા વચનો ધ્યાનથી સાંભળો.
મયા વિશ્રાવિતે વાક્યે જહાસ ધૃતરાષ્ટ્રજઃ । અથ ભીષ્મઃ સુસંક્રુદ્ધ ઇદં વચનમબ્રવીત્
જ્યારે મેં મારા વચન કહ્યા, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર હસી ઉઠ્યો; પછી ભીષ્મ ખૂબ જ ગુસ્સામાં આવીને આ વચન બોલ્યા.
દુર્યોધન નિબોધેદં કુલાર્થે યદ્બ્રવીમિ તે। તચ્છ્રુત્વા રાજશાર્દૂલ સ્વકુલસ્ય હિતં કુરુ
દુર્યોધન, કુળના હિત માટે હું જે કહું છું એ સાંભળ. રાજશાર્દૂલ, આ સાંભળીને તારા કુળનું કલ્યાણ કર.
મમ તાત પિતા રાજઞ્શન્તનુર્લોકવિશ્રુતઃ। તસ્યાહમેક એવાસં પુત્રઃ પુત્રવતાં વરઃ
મારા પિતા, રાજન, શાંતનુ હતા, જેમનું નામ આખા જગતમાં પ્રસિદ્ધ છે. હું એમનો એકમાત્ર પુત્ર હતો અને પુત્રવંતોમાં શ્રેષ્ઠ ગણાતો.
તસ્ય બુદ્ધિઃ સમુત્પન્ના દ્વિતીયઃ સ્યાત્કથં સુતઃ। એકપુત્રમપુત્રં વૈ પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ
એમના મનમાં વિચાર આવ્યો કે બીજો પુત્ર કેમ થાય? વિદ્વાનો કહે છે કે એક જ પુત્ર હોય તો એ પણ સંતાન વિના જ ગણાય.
ન ચોચ્છેદં કુલં યાયાદ્વિસ્તીર્યેચ્ચ કથં યશઃ। તસ્યાહમીપ્સિતં બુદ્ધ્વા કાલીં માતરમાવહમ્
કુળ તૂટે નહીં અને નામ પણ ફેલાય, એમના આ ઇચ્છાને સમજીને મેં કાળી માતાને પોતાની માતા રૂપે સ્વીકારી.
પ્રતિજ્ઞાં દુષ્કરાં કૃત્વા પિતુરર્થે કુલસ્ય ચ। અરાજા ચોર્ધ્વરેતાશ્ચ યથા સુવિદિતં તવ। પ્રતીતો નિવસામ્યેષ પ્રતિજ્ઞામનુપાલયન્
પિતાના અને કુળના હિત માટે મેં અઘરી પ્રતિજ્ઞા લીધી, અને જેમ તમને ખબર છે, રાજપદ લીધા વિના અને બ્રહ્મચારી રહીને, હું મારી પ્રતિજ્ઞા નિભાવી રહ્યો છું.
તસ્યાં જજ્ઞે મહાબાહુઃ શ્રીમાન્કુરુકુલોદ્વહઃ । વિચિત્રવીર્યો ધર્માત્મા કનીયાન્મમ પાર્થિવ
એમના ગર્ભમાંથી મહાબળવાન, તેજસ્વી અને કુરુવંશને ઉજાગર કરનાર, ધર્મનિષ્ઠ અને મારા નાના ભાઈ વિચિત્રવીર્યનો જન્મ થયો.
સ્વર્યાતેઽહં પિતરિ તં સ્વરાજ્યે સન્ન્યવેશયમ્। વિચિત્રવીર્યં રાજાનં ભૃત્યો ભૂત્વા હ્યધશ્ચરઃ
પિતા સ્વર્ગે ગયા પછી, મેં વિચિત્રવીર્યને રાજગાદી પર બેસાડ્યો અને પોતે એમનો સેવક બનીને રહી ગયો.
તસ્યાહં સદૃશાન્દારાન્રાજેન્દ્ર સમુપાહરમ્। જિત્વા પાર્થિવસઙ્ઘાતમપિ તે બહુશઃ શ્રુતમ્
હે રાજાધિરાજ, મેં એમના માટે યોગ્ય પત્નીઓ લાવી, ઘણા રાજાઓને જીત્યા, જેમ તમે વારંવાર સાંભળ્યું છે.
તતો રામેણ સમરે દ્વન્દ્વયુદ્ધમુપાગમમ્। સ હિ રામભયાદેભિર્નાગરૈર્વિપ્રવાસિતઃ
પછી યુદ્ધમાં મેં રામ સાથે એકલ સંઘર્ષ કર્યો; રામના ભયથી, નાગરાજોએ એમને દેશમાંથી દૂર કરી દીધા.
દારેષ્વપ્યતિસક્તશ્ચ યક્ષ્માણં સમપદ્યત। યદા ત્વરાજકે રાષ્ટ્રે ન વવર્ષ સુરેશ્વરઃ । તદાભ્યધાવન્મામેવ પ્રજાઃ ક્ષુદ્ભયપીડિતાઃ
એ પોતાની પત્નીઓમાં ખૂબ જ આસક્ત થયો અને ક્ષય રોગે પીડાયો; જ્યારે રાજ્યમાં રાજા ન રહ્યો, ત્યારે દેવરાજે વરસાદ આપ્યો નહીં અને પ્રજાઓ ભૂખ અને ભયથી પીડાઈને મારી પાસે આવી.
ઉપક્ષીણાઃ પ્રજાઃ સર્વા રાજા ભવ ભવાય નઃ। ઈતીઃ પ્રણુદ ભદ્રં શન્તનોઃ કુલવર્ધન
બધી પ્રજાઓ ખૂબ ઘટી ગઈ અને એમણે વિનંતી કરી: 'અમારા કલ્યાણ માટે રાજા બનો, દુઃખ દૂર કરો, હે શાંતનુવંશને વધારનાર!'
પીડ્યન્તે તે પ્રજાઃ સર્વા વ્યાધિભિર્ભૃશદારુણૈઃ । અલ્પાવશિષ્ટા ગાઙ્ગેય તાઃ પરિત્રાતુમર્હસિ
હે ગંગાપુત્ર, તમારી બધી પ્રજાઓ ભયાનક રોગોથી અત્યંત પીડાઈ રહી છે; હવે થોડા જ લોકો બચ્યા છે, તમે એમને બચાવો.
વ્યાધીન્પ્રણુદ્ય વીર ત્વં પ્રજા ધર્મેણ પાલય। ત્વયિ જિવતી મા રાષ્ટ્રં વિનાશમુપગચ્છતુ
હે વીર, રોગો દૂર કરો અને ધર્મથી પ્રજાનું રક્ષણ કરો; જયાં સુધી તમે જીવતા હો, રાજ્યનો નાશ ન થવો જોઈએ.