સચક્રવાકપુલિનાં પુષ્પફેનપ્રવાહિનીમ્। સકિન્નરગણાવાસાં વારનર્ક્ષનિષેવિતામ્
ચક્રવાક પક્ષીઓ ભેગા થાય છે એવા રેતાળ કાંઠાઓથી શોભાયમાન, ફૂલ અને ફેનથી વહેતી, કિન્નરગણો વસે છે, અને હાથી-રીંછો પણ ત્યાં આવે છે એવી નદી હતી.
પુણ્યસ્વાધ્યાયસંઘુષ્ટા પુલિનૈરુપશોભિતામ્। મત્તવારણશાર્દૂલભુજગેન્દ્રનિષેવિતામ્
પવિત્ર પાઠના સ્વરે ગુંજતી, સુંદર કાંઠાઓથી શોભાયમાન, ઉન્મત્ત હાથી, વાઘ અને વિશાળ સાપો ત્યાં આવતાં હતાં.
તસ્યાસ્તીરે ભગવતઃ કાશ્યપસ્ય મહાત્મનઃ। આશ્રમપ્રવરં રમ્યં મહર્ષિગણસેવિતમ્
એ નદીના કિનારે મહાન આત્માવાળા ભગવંત કશ્યપનું સુંદર આશ્રમ હતું, જ્યાં મહર્ષિગણો રહેતા હતા.
નદીમાશ્રમસંબદ્ધાં દૃષ્ટ્વાશ્રમપદં તથા। ચકારાભિપ્રવેશાય મતિં સ નૃપતિસ્તદા
નદી સાથે જોડાયેલું એ આશ્રમપદ જોઈને, રાજાએ ત્યાં પ્રવેશવાનો નિશ્ચય કર્યો.
અલઙ્કૃતં દ્વીપવત્યા માલિન્યા રમ્યતીરયા। નરનારાયણસ્થાનં ગઙ્ગયેવોપશોભિતમ્
માલિની નામની દ્વીપથી અને મનોહર કાંઠાઓથી શોભાયમાન, નર અને નારાયણનું સ્થાન ગંગા જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી.
મત્તબર્હિણસંઘુષ્ટં પ્રવિવેશ મહદ્વનમ્। તત્સ ચૈત્રરથપ્રખ્યં સમુપેત્ય નરર્ષભઃ
ઉન્મત્ત મોરોના રવથી ગુંજતું એ મહાન વન, જે ચૈત્રરથ જેવી સુંદરતા ધરાવતું હતું, ત્યાં મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ રાજાએ પ્રવેશ કર્યો.
અતીવ ગુણસંપન્નમનિર્દેશ્યં ચ વર્ચસા। મહર્ષિં કાશ્યપં દ્રષ્ટુમથ કણ્વં તપોધનમ્
અતિ ગુણવાન અને વર્ણન કરી શકાય નહીં એવું તેજ ધરાવતા મહર્ષિ કશ્યપ તથા તપસ્વી કણ્વને જોવા માટે રાજા ગયો.
ધ્વજિનીમશ્વસંબાધાં પદાતિગજસઙ્કુલામ્। અવસ્થાપ્ય વનદ્વારિ સેનામિદમુવાચ સઃ
ઘોડા, પગદળ અને હાથીઓથી ભરેલી પોતાની સેના વનના દ્વારે ઉભી રાખી, રાજાએ તેમને કહ્યું.
મુનિં વિરજસં દ્રષ્ટું ગમિષ્યામિ તપોધનમ્। કાશ્યપં સ્થીયતામત્ર યાવદાગમનં મમ
હું તપસ્વી અને નિર્મળ muni કશ્યપને જોવા જઇશ, તમે બધા અહીં જ રહો જ્યાં સુધી હું પાછો ન આવું.
તદ્વનં નન્દનપ્રખ્યમાસાદ્ય મનુજેશ્વરઃ।। ક્ષુત્પિપાસે જહૌ રાજા મુદં ચાવાપ પુષ્કલામ્
નંદનવન જેવી સુંદરતા ધરાવતું એ વન પ્રાપ્ત કરી, મનુષ્યોના સ્વામી રાજાએ ભૂખ અને તરસ ભૂલી દીધી અને ખૂબ આનંદ અનુભવ્યો.
સામાત્યો રાજલિઙ્ગાનિ સોપનીય નરાધિપઃ। પુરોહિતસહાયશ્ચ જગામાશ્રમમુત્તમમ્
મંત્રીઓ અને રાજચિહ્નો સાથે, તથા પુરૂહિતને સાથી બનાવી, રાજાએ શ્રેષ્ઠ આશ્રમ તરફ પ્રયાણ કર્યું.
દિદૃક્ષુસ્તત્ર તમૃષિં તપોરાશિમથાવ્યયમ્। બ્રહ્મલોકપ્રતીકાશમાશ્રમં સોઽભિવીક્ષ્ય હ। ષટ્પદોદ્ગીતસંઘુષ્ટં નાનાદ્વિજગણાયુતમ્
એ તપના અખૂટ ભંડાર એવા ઋષિને જોવા ઇચ્છી, બ્રહ્મલોક જેવી શોભાવાળી, મધમાખીઓના ગુંજન અને વિવિધ દ્વિજગણોથી ભરેલી આશ્રમને રાજાએ જોયો.
વિસ્મયોત્ફુલ્લનયનો રાજા પ્રીતો બભૂવહ। ઋચો બહ્વૃચમુખ્યૈશ્ચ પ્રેર્યમાણાઃ પદક્રમૈઃ। શુશ્રાવ મનુજવ્યાઘ્રો વિતતેષ્વિહ કર્મસુ
આશ્ચર્યથી આંખો ફાટીને, રાજા ખૂબ પ્રસન્ન થયો; તેણે શ્રેષ્ઠ બહ્વૃચો દ્વારા યોગ્ય ક્રમમાં પઠિત ઋગ્વેદના મંત્રો સાંભળ્યા, જ્યાં યજ્ઞકર્મો ચાલી રહ્યા હતા.
યજ્ઞવિદ્યાઙ્ગવિદ્ભિશ્ચ યજુર્વિદ્ભિશ્ચ શોભિતમ્। મધુરૈઃ સામગીતૈશ્ચ ઋષિભિર્નિયતવ્રતૈઃ
યજ્ઞવિધિ અને વેદાંગોમાં પારંગત, યજુર્વેદના જાણકારો અને નિયમિત વ્રત ધરાવતા ઋષિઓના મધુર સામગાનથી એ આશ્રમ શોભતો હતો.
ભારુણ્ડસામગીતાભિરથર્વશિરસોદ્ગતૈઃ। યતાત્મભિઃ સુનિયતૈઃ શુશુભે સ તદાશ્રમઃ
યથાયોગ્ય નિયમિત અને સંયમિત ઋષિઓ દ્વારા ભરૂંડ સામ અને અથર્વવેદના ગીતોથી એ આશ્રમ તેજસ્વી લાગતો હતો.
અથર્વવેદપ્રવરાઃ પૂગયજ્ઞિયસામગાઃ। સંહિતામીરયન્તિ સ્મ પદક્રમયુતાં તુ તે
અથર્વવેદના શ્રેષ્ઠ પઠિત, પૂગ અને યજ્ઞીય સામગાનારા, યોગ્ય પદક્રમથી સંહિતાનો પાઠ કરતા હતા.
શબ્દસંસ્કારસંયુક્તર્બ્રુવદ્ભિશ્ચાપરૈર્દ્વિજૈઃ। નાદિતઃ સ બભૌ શ્રીમાન્બ્રહ્મલોક ઇવાપરઃ
શબ્દના યોગ્ય ઉચ્ચાર અને સ્વરથી બોલતા અન્ય દ્વિજગણો સાથે, એ તેજસ્વી સ્થાન ગુંજતું અને બીજું બ્રહ્મલોક જેવું લાગતું હતું.
યજ્ઞસંસ્તરવિદ્ભિશ્ચ ક્રમશિક્ષાવિશારદૈઃ। ન્યાયતત્ત્વાત્મવિજ્ઞાનસંપન્નૈર્વેદપારગૈઃ
યજ્ઞમાં પાટલા વિછાવવાની કળા જાણનારા, વિધીના ક્રમમાં નિપુણ અને ન્યાય-તત્વ તથા આત્મજ્ઞાનથી સમૃદ્ધ એવા વેદપારંગત લોકો ત્યાં હતા.
નાનાવાક્યસમાહારસમવાયવિશારદૈઃ। વિશેષકાર્યવિદ્ભિશ્ચ મોક્ષધર્મપરાયણૈઃ
જે લોકો વિવિધ પ્રકારના તર્કો એકઠા કરવામાં nipuṇ છે, કર્મના વિશેષ જાણનારા છે અને મુક્તિ તથા ધર્મમાં પરાયણ છે,
સ્તાપનાક્ષેપસિદ્ધાન્તપરમાર્થજ્ઞતાં ગતૈઃ। શબ્દચ્છન્દોનિરુક્તજ્ઞૈઃ કાલજ્ઞાનવિશારદૈઃ
જે લોકોએ સ્થાપન, ખંડન અને સિદ્ધાંતથી પરમાર્થને જાણ્યો છે, શબ્દ, છંદ અને વ્યાકરણમાં પારંગત છે, અને સમયના જ્ઞાનમાં nipuṇ છે,
દ્રવ્યકર્મગુણજ્ઞૈશ્ચ કાર્યકારણવેદિભિઃ। પક્ષિવાનરરુતજ્ઞૈશ્ચ વ્યાસગ્રન્થસમાશ્રિતૈઃ
જે લોકો દ્રવ્ય, કર્મ અને ગુણને ઓળખે છે, કારણ અને પરિણામને સમજતા છે, પક્ષીઓ અને વાનરોનાં અવાજ સમજતા છે અને વ્યાસજીનાં ગ્રંથો પર આધાર રાખે છે,
નાનાશાસ્ત્રેષુ મુખ્યૈશ્ચ શુશ્રાવ સ્વનમીરિતમ્। લોકાયતિકમુખ્યૈશ્ચ સમન્તાદનુનાદિતમ્
તેને પોતાની પ્રસિદ્ધિ વિવિધ મુખ્ય શાસ્ત્રોમાં અને લોકાયતિકોમાં સર્વત્ર ગુંજતી સાંભળાઈ,
તત્રતત્ર ચ વિપ્રેન્દ્રાન્નિયતાન્સંશિતવ્રતાન્। જપહોમપરાન્વિપ્રાન્દદર્શ પરવીરહા
અહીં-ત્યાં તેણે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને જોયા, જે નિયમિત અને દૃઢ વ્રતવાળા હતા, જપ અને હોદાનાં કાર્યોમાં તત્પર હતા, હે પરવીરહંતા!
આસનાનિ વિચિત્રાણિ રુચિરાણિ મહીપતિઃ। પ્રયત્નોપહિતાનિ સ્મ દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમાગમત્
રાજાએ અદભુત અને મનોહર બેઠકો જોઈ, જે ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક ગોઠવવામાં આવી હતી, અને તે આશ્ચર્યચકિત થયો.
દેવતાયતનાનાં ચ પ્રેક્ષ્ય પૂજાં કૃતાં દ્વિજૈઃ। બ્રહ્મલોકસ્થમાત્માનં મેને સ નૃપસત્તમઃ
દ્વિજોએ દેવસ્થાનોમાં કરેલી પૂજા જોઈને, એ શ્રેષ્ઠ રાજાએ પોતાને જાણે બ્રહ્મલોકમાં હોવા જેવું માન્યું.
સ કાશ્યપતપોગુપ્તમાશ્રમપ્રવરં શુભમ્। નાતૃપ્યત્પ્રેક્ષમાણો વૈ તપોવનગુણૈર્યુતમ્
કાશ્યપજીના તપથી રક્ષિત અને તપોવનના ગુણોથી યુક્ત એ પવિત્ર આશ્રમને જોઈને તે રાજા તૃપ્ત થયો જ નહીં.
સ કાશ્યપસ્યાયતનં મહાવ્રતૈ- ર્વૃતં સમાન્તાદૃષિભિસ્તપોધનૈઃ। વિવેશ સામાત્યપુરોહિતોઽરિહા વિવિક્તમત્યર્થમનોહરં શુભમ્
કાંશ્યપજીના આશ્રમમાં, ચારે બાજુ મહાન તપસ્વી ઋષિઓથી ઘેરાયેલા, પોતાના મંત્રીઓ અને પુરોહિત સાથે એ શત્રુવિજયી રાજા પ્રવેશ્યો; એ સ્થળ ખૂબ જ શાંત, અતિ મનોહર અને પવિત્ર હતું.
તતો ગચ્છન્મહાબાહુરેકોઽમાત્યાન્વિસૃજ્ય તાન્। નાપશ્યચ્ચાશ્રમે તસ્મિંસ્તમૃષિં સંશિતવ્રતમ્
પછી, મહાબાહુ રાજા પોતાના મંત્રીઓને મોકલીને એકલો આગળ વધ્યો, અને એ આશ્રમમાં દૃઢ વ્રતવાળા ઋષિને જોયા નહીં.
સોઽપશ્યમાનસ્તમૃષિં શૂન્યં દૃષ્ટ્વા તથાઽઽશ્રમમ્। ઉવાચ ક ઇહેત્યુચ્ચૈર્વનં સન્નાદયન્નિવ
એ ઋષિને ન જોઈને અને આશ્રમ ખાલી જોઈ, તેણે ઉંચે અવાજે પુકાર્યું, જાણે આખું વન ગુંજી ઉઠ્યું: 'અહીં કોણ છે?'
શ્રુત્વાઽથ તસ્ય તં શબ્દં કન્યા શ્રીરિવ રૂપિણી। નિશ્ચક્રામાશ્રમાત્તસ્માત્તાપસીવેષધારિણી
એના અવાજ સાંભળી, લક્ષ્મી જેવી તેજસ્વી અને તપસ્વિ વેશમાં એક કન્યા એ આશ્રમમાંથી બહાર આવી.