પ્રમૂઢા પૃથિવી સર્વા મૃત્યુપાશવશીકૃતા । દુર્યોધનસ્ય બાલિશ્યાન્નૈતદસ્તીતિ ચાબ્રુવન્
દુર્યોધનના મૂર્ખતાથી આખી ધરતી મોહમાં પડી અને મૃત્યુના ફાંસામાં બંધાઈ ગઈ હતી, તેથી બધાએ કહ્યું કે, 'આવું કંઈ થયું જ નથી.'
તતો નિર્યાય નગરાત્પ્રયયૌ પુરુષોત્તમઃ । મન્ત્રયામાસ ચ તદા કર્ણેન સુચિરં સહ
પછી પુરુષોત્તમ શહેરમાંથી નીકળી ગયા અને કર્ણ સાથે લાંબા સમય સુધી ચર્ચા કરી.
વિસર્જયિત્વા રાધેયં સર્વયાદવનન્દનઃ। તતો જવેન મહતા તૂર્ણમશ્વાનચોદયત્
પછી સર્વયાદવપ્રિય કૃષ્ણે કર્ણને વિદાય આપી અને પછી ઝડપથી ઘોડાઓને દોડાવ્યા.
તે પિબન્ત ઇવાકાશં દારુકેણ પ્રચોદિતાઃ । હયા જગ્મુર્મહાવેગા મનોમારુતરંહસઃ
દારુકે ઘોડાઓને હાંકી, તો એ ઘોડાઓ મન અને પવનથી પણ ઝડપી દોડ્યા, જાણે આકાશ પી જતાં હોય.
તે વ્યતીત્ય મહાધ્વાનં ક્ષિપ્રં શ્યેના ઇવાશુગાઃ । ઉચ્ચૈર્જગ્મુરુપપ્લાવ્યં શાર્ઙ્ગધન્વાનમાવહન્
એ ઘોડાઓ ઝડપથી મોટો માર્ગ પાર કરી ગયા અને ઊંચી અવાજ સાથે ઉપપ્લવ્યમાં પ્રવેશ્યા, શાર્ઙ્ધન્વાનને ત્યાં લઈ આવ્યા.
કુન્ત્યાસ્તુ વચનં શ્રુત્વા ભીષ્મદ્રોણૌ મહારથૌ। દુર્યોધનમિદં વાક્યમૂચતુઃ શાસનાતિગમ્
કુંતીના શબ્દો સાંભળી, મહારથી ભીષ્મ અને દ્રોણે દુર્યોધનને, જે તેમનો આજ્ઞા ભંગ કરતો હતો, આ વાત કહી.
શ્રુતં તે પુરુષવ્યાઘ્ર કુન્ત્યાઃ કૃષ્ણસ્ય સંનિધૌ । વાક્યમર્થવદત્યુગ્રમુક્તં ધર્મ્યમનુત્તમમ્
હે પુરુષોમાં વાઘ, તું કુંતીએ કૃષ્ણની હાજરીમાં જે અર્થસભર, તીવ્ર અને સર્વોત્તમ ધર્મયુક્ત વચન કહ્યાં એ સાંભળ્યાં છે.
તત્કરિષ્યન્તિ કૌન્તેયા વાસુદેવસ્ય સંમતમ્ । ન હિ તે જાતુ શામ્યેરન્નૃતે રાજ્યેન કૌરવ
કૌરવ, કૌંતેયો તો વાસુદેવને જે મનગમતું હોય એ જ કરશે; રાજ્ય વિના તેઓ ક્યારેય શાંત નહિ બેસે.
ક્લેશિતા હિ ત્વયા પાર્થા ધર્મપાશસિતાસ્તદા। સભાયાં દ્રૌપદી ચૈવ તૈશ્ચ તન્મર્ષિતં તવ
તમે પાંડો પુત્રોને બહુ દુઃખ આપ્યાં છે, ધર્મના બંધનથી તેમને બાંધ્યાં છે અને સભામાં દ્રૌપદીનું પણ અપમાન કર્યું છે; આ બધું તેમણે સહન કર્યું છે.
કૃતાસ્ત્રં હ્યર્જુનં પ્રાપ્ય ભીમં ચ કૃતનિશ્ચયમ્ । ગાણ્ડીવં ચેષુધી ચૈવ રથં ચ ધ્વજમેવ ચ
તેઓએ શસ્ત્રવિદ્યામાં પારંગત અર્જુન અને દૃઢ નિશ્ચયવાળા ભીમને, ગાંડીવ, તીરો અને ધ્વજાવાળા રથને પામ્યા છે,
નકુલં સહદેવં ચ બલવીર્યસમન્વિતૌ । સહાયં વાસુદેવં ચ ન ક્ષંસ્યતિ યુધિષ્ઠિરઃ
યુધિષ્ઠિર પોતાના બલવાન અને શૂરવીર ભાઈ નકુલ અને સહદેવથી, તેમજ મિત્ર વાસુદેવથી વિયોગ સહન કરી શકશે નહીં.
પ્રત્યક્ષં તે મહાબાહો યથા પાર્થેન ધીમતા । વિરાટનગરે પૂર્વં સર્વે સ્મ યુધિ નિર્જિતાઃ
હે મહાબાહુ, તું પોતે જોઈ ચૂક્યો છે કે વિરાજાનગરમાં, બુદ્ધિશાળી અર્જુને યુદ્ધમાં આપણાં બધાને હરાવ્યા હતા.
દાનવા ઘોરકર્માણો નિવાતકવચા યુધિ। રૌદ્રમસ્ત્રં સમાદાય દગ્ધા વાનરકેતુના
ભયાનક કાર્યો કરનારા દાનવો, એટલે કે નિવાતકવચો, યુદ્ધમાં વાનરધ્વજધારી દ્વારા ભયાનક અસ્ત્ર વડે ભસ્મ કરી દેવામાં આવ્યા હતા.
કર્ણપ્રભૃતયશ્ચેમે ત્વં ચાપિ કવચી રથી। મોક્ષિતો ઘોષયાત્રાયાં પર્યાપ્તં તન્નિદર્શનમ્
કર્ણ અને બીજા બધા, અને તું પોતે પણ કવચ પહેરીને રથ પર બેઠો હતો, ત્યારે ગૌચોરી વખતે બચી ગયા હતા; એ જ પૂરતું સાબિતી છે.
પ્રશામ્ય ભરતશ્રેષ્ઠ ભ્રાતૃભિઃ સહ પાણ્ડવૈઃ । રક્ષેમાં પૃથિવીં સર્વાં મૃત્યોર્દંષ્ટ્રાન્તરં ગતામ્
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શાંત થા અને પાંડવ ભાઈઓ સાથે મળીને, મૃત્યુના મોંમાં પડી ગયેલી આ આખી ધરતીની રક્ષા કરીએ.
જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા ધર્મશીલો વત્સલઃ શ્લક્ષ્ણવાક્કવિઃ । તં ગચ્છ પુરુષવ્યાઘ્રં વ્યપનીયેહ કિલ્બિષમ્
તારો મોટો ભાઈ ધર્મનિષ્ઠ, સ્નેહી, મધુર વાણી અને બુદ્ધિશાળી છે; એ પુરુષશ્રેષ્ઠ પાસે જઈને અહીં બધું પાપ દૂર કર.
દૃષ્ટશ્ચેત્ત્વં પાણ્ડવેન વ્યપનીતશરાસનઃ । પ્રશાન્તભ્રુકુટિઃ શ્રીમાન્કૃતા શાન્તિઃકુલસ્ય નઃ
જો તું પાંડવ દ્વારા, ધનુષ નીચે મૂકી, ભ્રૂભંગ વિહોણો દેખાશે, તો આપણા કુટુંબમાં શાંતિ અને સમૃદ્ધિ આવશે.
તમભ્યેત્ય સહામાત્યઃ પરિષ્વજ્ય નૃપાત્મજમ્ । અભિવાદય રાજાનં યથાપૂર્વમરિન્દમ
તારા મંત્રીઓ સાથે જઈને, રાજકુમારને ભેટી, તેને હૃદયપૂર્વક અંકલાવે અને રાજાને પહેલાં જેવું જ સન્માન આપ.
અભિવાદયમાનં ત્વાં પાણિભ્યાં ભીમપૂર્વજઃ । પ્રતિગૃહ્ણાતુ સૌહાર્દાત્કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ
જ્યારે તું હાથ જોડીને અભિવાદન કરશે, ત્યારે કુંતીપુત્ર, ભીમના મોટા ભાઈ યુધિષ્ઠિર તને મિત્રતાપૂર્વક સ્વીકારી લે.
સિંહસ્કન્ધોરુબાહુસ્ત્વાં વૃત્તાયતમહાભુજઃ । પરિષ્વજતુ બાહુભ્યાં ભીમઃ પ્રહરતાં વરઃ
સિંહ જેવા ખભા અને વિશાળ, મજબૂત હાથ ધરતો ભીમ, પ્રહારમાં શ્રેષ્ઠ, તને પોતાના બાહુમાં ભેટી અંકલાવે.
કમ્બુગ્રીવો ગુડાકેશસ્તતસ્ત્વાં પુષ્કરેક્ષણઃ । અભિવાદયતાં પાર્થઃ કુન્તીપુત્રો ધનઞ્જયઃ
પછી કુંતીપુત્ર ધનંજય, શંખ જેવું ગળું, કમળ જેવી આંખો અને ગૂંચવાયેલા વાળ ધરાવતો, તને અભિવાદન કરે.
આશ્વિનેયૌ નરવ્યાઘ્રૌ રૂપેણાપ્રતિમૌ ભુવિ । તૌ ચ ત્વાં ગુરુવત્પ્રોમ્ણા પૂજયા પ્રત્યુદીયતામ્
આશ્વિનીકુમારના બંને પુત્રો, મનુષ્યોમાં વાઘ અને રૂપમાં અપ્રતિમ, તને ગુરુ સમાન માન આપીને સન્માન કરે.
મુઞ્ચન્ત્વાનન્દજાશ્રૂણિ દાશાર્હપ્રમુખા નૃપાઃ । સંગચ્છ ભ્રાતૃભિઃ સાર્ધં માનં સંત્યજ્ય પાર્થિવ
દશાર્હ વડે રાજાઓ તને જોઈ આનંદના આંસુ વહાવે; હે રાજા, ભાઈઓ સાથે મળીને, માન છોડીને એક થા.
પ્રશાધિ પૃથિવીં કૃત્સ્નાં તતસ્ત્વં ભ્રાતૃભિઃ સહ । સમાલિઙ્ગ્ય ચ હર્ષેણ નૃપા યાન્તુ પરસ્પરમ્
પછી તું ભાઈઓ સાથે મળીને આખી ધરતી પર રાજ કર; અને રાજાઓ આનંદથી એકબીજાને અંકલાવી વિદાય લે.
અલં યુદ્ધેન રાજેન્દ્ર સુહૃદાં શૃણુ વારણમ્ । ધ્રુવં વિનાશો યુદ્ધે હિ ક્ષત્રિયાણાં પ્રદૃશ્યતે
હે રાજાધિરાજ, હવે યુદ્ધ પૂરતું થયું; મિત્રોનું ચેતવણી સાંભળ. યુદ્ધમાં ક્ષત્રિયોના વિનાશની નિશ્ચિતતા દેખાય છે.
જ્યોતીંષિ પ્રતિકૂલાનિ દારુણા મૃગપક્ષિણઃ। ઉત્પાતા વિવિધા વીર દૃશ્યન્તે ક્ષત્રનાશનાઃ
આકાશમાં અશુભ ચિહ્નો છે, પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ ભયાનક વર્તન કરે છે; અનેક અપશકુન દેખાય છે, હે વીર, જે ક્ષત્રિયોના વિનાશનું સંકેત આપે છે.
વિશેષત ઇહાસ્માકં નિમિત્તાનિ વિનાશને। ઉલ્કાભિર્હિ પ્રદીપ્તાભિર્બાધ્યતે પૃતના તવ
ખાસ કરીને આપણા વચ્ચે વિનાશના ચિહ્નો દેખાય છે; તારી સેના પર પ્રજ્વલિત ઉલ્કાઓ પડતી રહે છે.
વાહનાન્યપ્રહૃષ્ટાનિ રુદન્તીવ વિશાંપતે। ગૃધ્રાસ્તે પર્યુપાસન્તે સૈન્યાનિ ચ સમન્તતઃ
હે પ્રજાપતિ, તારા વાહનો ઉદાસ છે, જાણે રડી રહ્યા હોય; ગિધો તારી સેનાને ચારે બાજુથી ઘેરી રહ્યા છે.
નગરં ન યથાપૂર્વં તથા રાજનિવેશનમ્ । શિવાશ્ચાશિવનિર્ઘોષા દીપ્તાં સેવન્તિ વૈ દિશં
શહેર પણ હવે પહેલું રહ્યું નથી, રાજમહેલ પણ બદલાઈ ગયું છે. ચારે બાજુ શુભ અને અશુભ અવાજો સંભળાય છે અને અગ્નિસમાન ચિહ્નો દેખાય છે.
કુરુ વાક્યં પિતુર્માતુરસ્માકં ચ હિતૈષિણામ્ । ત્વય્યાયત્તો મહાબાહો શમો વ્યાયામ એવ ચ
પિતા, માતા અને આપણા ભલાઈ ઇચ્છનાર સૌના શબ્દો સાંભળ અને તેમનું કહેવું માન. હે મહાબાહુ, શાંતિ અને પ્રયત્ન બધું હવે તારા પર જ આધાર રાખે છે.