શત્રું કૃત્વા યઃ સહાયં વિશ્વાસમુપગચ્છતિ। સ ન સંભાવ્યમેવૈતદ્યદ્રાજ્યં પ્રાપ્નુયાદિતિ
જે શત્રુને મિત્ર બનાવીને તેના પર વિશ્વાસ રાખે છે, એના માટે રાજ્ય મેળવવાની આશા રાખવી યોગ્ય નથી.
નૈવ રાજ્ઞા દરઃ કાર્યો જાતુ કસ્યાંચિદાપદિ। અથ ચેદપિ દીર્ણઃ સ્યાન્નૈવ વર્તેત દીર્ણવત્
રાજાએ કોઈ પણ મુશ્કેલીમાં ક્યારેય ડરવું નહીં; અને જો મનમાં ડર હોય પણ, બહાર એવુ વર્તન ન કરવું.
દીર્ણં હિ દૃષ્ટ્વા રાજાનં સર્વમેવાનુદીર્યતે। રાષ્ટ્રં બલમમાત્યાશ્ચ પૃથક્કુર્વન્તિ તે મતીઃ
કારણ કે જ્યારે રાજાને ડરેલો જોવાય છે, ત્યારે બધું બગડી જાય છે; રાજ્ય, સેના અને મંત્રીઓ પણ પોતપોતાની રીતે વિચારવા લાગે છે.
શત્રુનેકે પ્રપદ્યન્તે પ્રજહત્યપરે પુનઃ । અન્યે તુ પ્રજિહીર્ષન્તિ યે પુરસ્તાદ્વિમાનિતાઃ
કેટલાંક શત્રુ પાસે જાય છે, બીજા તેને છોડી દે છે, અને જે પહેલેથી અપમાનિત હતા, તેઓ હવે તેને નુકસાન પહોંચાડવા ઈચ્છે છે.
ય એવાત્યન્તસુહૃદસ્ત એનં પર્યુપાસતે। અશક્તયઃ સ્વસ્તિકામા બદ્ધવત્સા ઇલા ઇવ
માત્ર સચ્ચા મિત્ર જ તેની સાથે રહે છે—જે શક્તিহીન છે પણ શુભેચ્છક છે, જેમ ખેતરમાં ખૂંટે બાંધેલી ગાયો હોય છે.
શોચન્તમનુશોચન્તિ પતિતાનિવ બાન્ધવાન્ । અપિ તે પૂજિતાઃ પૂર્વમપિ તે સુહૃદો મતાઃ
તેઓ તેની સાથે દુઃખ કરે છે જેમ કોઈ પડેલા સગાં માટે દુઃખ કરે; ભલે તેઓ પહેલાં સન્માનિત હોય કે મિત્ર ગણાતા હોય.
યે રાષ્ટ્રમભિમન્યન્તે રાજ્ઞો વ્યસનમીયુષઃ । મા દીદરસ્ત્વં સુહૃદો મા ત્વાં દીર્ણં પ્રહાસિષુઃ
જે લોકો રાજાને દુઃખમાં જોઈને રાજ્ય ગુમાયું માનતા હોય, એ મિત્રો તને કદી છોડે નહીં અને જ્યારે તું તૂટેલો હોય ત્યારે પણ તારા સાથીઓ તારો સાથ ન છોડે.
પ્રભાવં પૌરુષં બુદ્ધિં જિજ્ઞાસન્ત્યા મયા તવ। વિદધત્યા સમાશ્વાસમુક્તં તેજોવિવૃદ્ધયે
તારી શક્તિ, હિંમત અને બુદ્ધિ જાણવાની ઈચ્છાથી મેં તને આ શબ્દો કહ્યું છે, જેથી તારો તેજ વધે અને તને આશ્વાસન મળે.
યદેતત્સંવિજાનાસિ યદિ સમ્યગ્બ્રવીમ્યહમ્। કૃત્વા સૌમ્યમિવાત્માનં જાયાયોત્તિષ્ઠ સઞ્જય
જો તું આ વાત સમજતો હોય અને હું યોગ્ય કહું છું તો, હળવાશથી મનને શાંત રાખ અને તારી પત્ની માટે ઊભો થા, સંજય.
અસ્તિ નઃ કોશનિચયો મહાનવિદિતસ્તવ। તમહં વેદ નાન્યસ્તમુપસંપાદયામિ તે
અમારી પાસે એક મોટું અને ગુપ્ત ખજાનો છે, જે તને ખબર નથી. એ મને ખબર છે, બીજાને નહીં. હું એ તને આપીશ.
સન્તિ નૈકશતા ભૂયઃ સુહૃદસ્તવ સઞ્જય । સુખદુઃખસહા વીર સંગ્રામાદનિવર્તિનઃ
સંજય, તારા માટે સો કરતાં વધુ મિત્રો છે, જે સુખ-દુઃખમાં તારો સાથ આપે છે અને યુદ્ધમાં કદી પાછા ન ફરે એવા વીર છે.
તાદૃશા હિ સહાયા વૈ પુરુષસ્ય બુભૂષતઃ। ઇષ્ટં જિહીર્ષતઃ કિંચિત્સચિવાઃ શત્રુકર્શન
એવા સાથીઓ એ માણસ માટે યોગ્ય છે, જેને જીવવું છે, જે પ્રિય વસ્તુ મેળવવા ઈચ્છે છે અને દુશ્મનોને હરાવા માટે સલાહકાર શોધે છે.
તસ્યાસ્ત્વીદૃશકં વાક્યં શ્રુત્વાપિ સ્વલ્પચેતસઃ । તમસ્ત્વપાગમત્તસ્ય સુચિત્રાર્થપદાક્ષરમ્
આવું સ્પષ્ટ અને અર્થસભર વચન સાંભળીને, ઓછું સમજણ ધરાવનાર પણ મનનું અંધકાર દૂર કરી શકે.
ઉદકે નૌરિયં ધાર્યા વક્તવ્યં પ્રવણે મયા। યસ્ય મે ભવતી નેત્રી ભવિષ્યદ્ભૂતિદર્શિની
જેમ પાણીમાં નાવને સંભાળવી પડે, તેમ ઢાળ પર મને સાવધાનીપૂર્વક બોલવું પડે છે, કેમ કે તું મારી માર્ગદર્શિકા છે અને આવનારા સુખ-સમૃદ્ધિ જોઈ શકે છે.
અહં હિ વચનં ત્વત્તઃ શુશ્રૂષુરપરાપરમ્ । કિઞ્ચિત્કિઞ્ચિત્પ્રતિવદંસ્તૂષ્ણીમાસં મુહુર્મુહુઃ
હું તારા વચનો સાંભળવા ઉત્સુક હતો, વારંવાર સાંભળતો રહ્યો, ક્યારેક થોડું જવાબ આપતો, તો ક્યારેક મૌન રહેતો.
અતૃપ્યન્નમૃતસ્યેવ કૃચ્છ્રાલ્લબ્ધસ્ય બાન્ધવાત્। ઉદ્યચ્છામ્યેષ શત્રૂણાં નિયમાર્થં જાયય ચ
જેમ કોઈને મુશ્કેલીથી મળેલું અમૃત પણ સંતોષ આપતું નથી, તેમ હું આ વાત તારા શત્રુઓને રોકવા અને તારી પત્ની માટે અર્પણ કરું છું.
સદશ્ચ ઇવ સ ક્ષિપ્તઃ પ્રણુન્નો વાક્યસાયકૈઃ। તચ્ચકાર તથા સર્વં યથાવદનુશાસનમ્
સારા ઘોડા જેવી રીતે પ્રેરણા મળે ત્યારે દોડે છે, તેમ વચનના બાણોથી પ્રેરિત થઈ, તેણે બધું જ યોગ્ય રીતે કર્યું.
ઇદમુદ્ધર્ષણં ભીમં તેજોવર્ધનમુત્તમમ્ । રાજાનં શ્રાવયેન્મન્ત્રી સીદન્તં શત્રુપીડિતમ્
આવી ઉત્તમ અને તેજ વધારતી પ્રેરણા, જે રાજાને હિંમત આપે છે, દુઃખી અને દુશ્મનોથી પીડાતા રાજાને મંત્રીએ સંભળાવવી જોઈએ.
જયો નામેતિહાસોઽયં શ્રોતવ્યો વિજિગીષુણા। મહીં વિજયતે ક્ષિપ્રં શ્રુત્વા શત્રૂંશ્ચ મર્દતિ
વિજયની આ વાર્તા જીતવાની ઈચ્છા ધરાવનારએ સાંભળવી જોઈએ; એ સાંભળીને તે ઝડપથી ધરતી જીતી લે છે અને દુશ્મનોને હરાવે છે.
ઇદં પુંસવનં ચૈવ વીરાજનનમેવ ચ। અભીક્ષ્ણં ગર્ભિણી શ્રુત્વા ધ્રુવં વીરં પ્રજાયતે
આ સંસ્કાર પુત્ર અને વીર પેદા કરવા માટે છે; ગર્ભવતી સ્ત્રી વારંવાર આ સાંભળે તો ચોક્કસ વીર પુત્ર જન્મે છે.
વિદ્યાશૂરં તપઃશૂરં દાનશૂરં તપસ્વિનમ્ । બ્રાહ્મયા શ્રિયા દીપ્યમાનં સાધુવાદે ચ સંમતમ્
શિક્ષણમાં, તપમાં, દાનમાં અને તપસ્યામાં વીર, બ્રાહ્મણત્વના તેજથી ઝગમગતો અને સારા વચન માટે માન્ય એવો—
અર્ચિષ્મન્તં બલોપેતં મહાભાગં મહારથમ્ । ધૃતિમન્તમનાધૃષ્યં જેતારમપરાજિતમ્
પ્રભા અને બળથી ભરપૂર, ભાગ્યશાળી, મહાન રથસ્વાર, ધીરજવાળો, અજેય અને કદી ન હારતો વિજયી—
નિયન્તારમસાધૂનાં ગોપ્તારં ધર્મચારિણામ્ । ઈદૃશં ક્ષત્રિયા સૂતે વીરં સત્યપરાક્રમમ્
દુષ્ટોને રોકનાર અને સજ્જનોની રક્ષા કરનાર, એવો સત્યવીર ક્ષત્રિય જન્મે છે.
અર્જુનં કેશવ બ્રૂયાસ્ત્વયિ જાતે સ્મ સૂતકે। ઉપોપવિષ્ટા નારીભિરાશ્રમે પરિવારિતા
કેશવ, તું અર્જુનને કહેજે કે જ્યારે તારો જન્મ થયો ત્યારે હું આશ્રમમાં સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલો બેઠો હતો.
અથાન્તરિક્ષે વાગાસીદ્દિવ્યરૂપા મનોરમા । સહસ્રાક્ષસમઃ કુન્તિ ભવિષ્યત્યેષ તે સુતઃ
પછી આકાશમાં એક અદભુત અને દિવ્ય અવાજ સંભળાયો: 'કુંતિ, તારો પુત્ર ઇન્દ્ર જેવો મહાન બનશે.'
એષ જેષ્યતિ સઙ્ગ્રામે કુરૂન્સર્વાન્સમાગતાન્। ભીમસેનદ્વિતીયશ્ચ લોકમુદ્વર્તયિષ્યતિ
આ પુત્ર યુદ્ધમાં ભીમસેન સાથે મળીને બધા કુરુઓને જીતશે અને સમગ્ર જગતને ઊંચે ઉઠાવશે.
પુત્રસ્તે પૃથિવીં જેતા યશશ્ચાસ્ય દિવં સ્પૃશેત્। હત્વા કુરૂંશ્ચ સઙ્ગ્રામે વાસુદેવસહાયવાન્
તારો પુત્ર પૃથ્વી જીતશે અને તેનું યશ આકાશ સુધી પહોંચશે; તેણે વાસુદેવની મદદથી યુદ્ધમાં કુરુઓને સંહાર્યા પછી એ બધું પ્રાપ્ત કરશે.
પિત્ર્યમંશં પ્રનષ્ટં ચ પુનરપ્યુદ્ધરિષ્યતિ । ભ્રાતૃભિઃ સહિતઃ શ્રીમાંસ્ત્રીન્મેધાનાહરિષ્યતિ
એ ગુમાવેલો પિતૃહિત ફરી મેળવશે અને પોતાના ભાઈઓ સાથે મળીને ત્રણ મહાન યજ્ઞો કરશે.
સ સત્યસન્ધો બીભત્સુઃ સવ્યસાચી યથાચ્યુત । તથા ત્વમેવ જાનાસિ બલવન્તં દુરાસદમ્
એ સત્યનિષ્ઠ, બિભત્સુ, બંને હાથથી તીર ચલાવનાર છે; જેમ અચ્યૂત છે, એમ જ તું જાણે છે કે એ બલવાન અને અપરાજેય છે.
તથા તદસ્તુ દાશાર્હ યથા વાગભ્યભાષત । ધર્મશ્ચેદસ્તિ વાર્ષ્ણેય તથા સત્યં ભવિષ્યતિ
દાશાર્હ, જેમ અવાજે કહ્યું તેમ જ થાઓ દે; જો ધર્મ છે, વૃષ્ણિવંશી, તો એ બધું ચોક્કસ થશે.