લબ્ધચક્ષુષમાસીનં ધૃતરાષ્ટ્રં નરાધિપાઃ । વિસ્મિતા ઋષિભિઃ સાર્ધં તુષ્ટુવુર્મધુસૂદનમ્
ધૃતરાષ્ટ્રને દ્રષ્ટિ પ્રાપ્ત થઈ બેઠેલા જોઈ, રાજાઓ અને ઋષિઓએ આશ્ચર્યથી મધુસૂદનની સ્તુતિ કરી.
ચચાલ ચ મહી કૃત્સ્ના સાગરશ્ચાપિ ચુક્ષુભે । વિસ્મયં પરમં જગ્મુઃ પાર્થિવા ભરતર્ષભ
પૃથ્વી આખી કંપી ઉઠી અને સાગર પણ ઉથલપાથલ થયો; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, રાજાઓ પરમ આશ્ચર્યમાં પડ્યા.
તતઃ સ પુરુષવ્યાઘ્રઃ સઞ્જહાર વપુઃ સ્વકમ્ । તાં દિવ્યામદ્ભુતાં ચિત્રામૃદ્ધિમત્તામરિન્દમઃ
પછી એ પુરુષશાર્દૂલે પોતાનું એ દૈવી, અદ્ભુત અને મનોહર સ્વરૂપ પાછું ખેંચી લીધું, હે શત્રુવિજયી.
તતઃ સાત્યકિમાદાય પાણૌ વિદુરમેવ ચ । ઋષિભિસ્તૈરનુજ્ઞાતો નિર્યયૌ મધુસૂદનઃ
પછી સાધ્યકી અને વિદુરને હાથમાં લઈ, મધુસૂદને ઋષિઓની today મંજૂરી લઈને ત્યાંથી નીકળી ગયા.
ઋષયોઽન્તર્હિતા જગ્મુસ્તતસ્તે નારદાદયઃ । તસ્મિન્કોલાહલે વૃત્તે તદદ્ભુતમિવાભવત્
નારદાદિ ઋષિઓ અદૃશ્ય થઈ ગયા અને ત્યાંથી વિદાય લીધા; એ હલચલમાં બધું અદ્ભુત લાગતું હતું.
તં પ્રસ્થિતમભિપ્રેક્ષ્ય કૌરવાઃ સહ રાજભિઃ । અનુજગ્મુર્નરવ્યાઘ્રં દેવા ઇવ શતક્રતમ્
તેમને જતા જોઈ, કૌરવો અને રાજાઓ એ પુરુષશાર્દૂળના પાછળ-પાછળ ચાલ્યા, જેમ દેવતાઓ ઇન્દ્રના પાછળ જાય છે.
અચિન્તયન્નમેયાત્મા સર્વં તદ્રાજમણ્ડલમ્ । નિશ્ચક્રામ તતઃ શૌરિઃ સધૂમ ઇવ પાવકઃ
મારા મનમાં વિચાર્યું કે, આ આખું રાજમંડળ મારા આત્મામાં સમાયેલું છે. પછી શૌરી ધૂમાડાવાળું અગ્નિ જેમ ત્યાંથી નીકળી પડ્યા.
તતો રથેન શુભ્રેણ મહતા કિઙ્કિણીકિના । હેમજાલવિચિત્રેણ લઘુના મેઘનાદિના
પછી તે મહાન અને સુંદર રથમાં, જેમાં ઘંટડીઓ વાગતી હતી અને સોનાની જાળીથી શોભાયમાન હતો, વાદળ જેવી ઝડપથી ચાલતો હતો,
સૂપસ્કરેણ શુભ્રેણ વૈયાઘ્રેણ વરૂથિના । શૈબ્યસુગ્રીવયુક્તેન પ્રત્યદૃશ્યત દારુકઃ
ટાઈગરની ચામડીથી સજ્જ અને ઉત્તમ કવચવાળું, શૈબ્ય અને સુગ્રીવ નામના ઘોડાઓ જોડાયેલું એ સુંદર રથમાં દારુક દેખાયા.
તથૈવ રથમાસ્થાય કૃતવર્મા મહારથઃ । વૃષ્ણીનાં સંમતો વીરો હાર્દિક્યઃ સમદૃશ્યત
એ જ રીતે, મહાન યુદ્ધવીર કૃતવર્મા, જે વૃષ્ણિઓમાં માન્ય હતા, પોતાના રથ પર ચઢીને દેખાયા.
ઉપસ્થિતરથં શૌરિં પ્રયાસ્યન્તમરિન્દમમ્ । ધૃતરાષ્ટ્રો મહારાજઃ પુનરેવાભ્યભાષત
જ્યારે શૌરી, શત્રુઓના વિનાશક, રથમાં ચઢીને જવા તૈયાર હતા, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાએ ફરી એકવાર તેમને સંબોધ્યા.
યાવદ્બલં મે પુત્રેષુ પશ્યતસ્તે જનાર્દન । પ્રત્યક્ષં તે ન તે કિંચિત્પરોક્ષં શત્રુકર્શન
હે જનાર્દન, મારા પુત્રોમાં કેટલી શક્તિ છે તે તું પોતે જોઈ લે; હે શત્રુહર, તારી સામે બધું ખુલ્લું છે, તારી સામે કંઈ છુપાયું નથી.
કુરૂણાં શમમિચ્છન્તં યતમાનં ચ કેશવ । વિદિત્વૈતામવસ્થાં મે નાતિશઙ્કિતુમર્હસિ
હે કેશવ, હું કુરુઓમાં શાંતિ ઈચ્છું છું અને તે માટે પ્રયત્ન પણ કરું છું, એ તું જાણે છે, તેથી મારી સ્થિતિ જોઈને તારે વધારે શંકા રાખવી નહીં.
ન મે પાપોઽસ્ત્યભિપ્રાયઃ પાણ્ડવાન્પ્રતિ કેશવ । જ્ઞાતમેવ હિતં વાક્યં યન્મયોક્તઃ સુયોધનઃ
હે કેશવ, પાંડવો સામે મારા મનમાં કોઈ દુર્ભાવના નથી; સુયોધને એ જ કહ્યું છે જે તેને હિતકારક લાગ્યું, અને એ મેં તેને સમજાવ્યું હતું.
જાનન્તિ કુરવઃ સર્વે રાજાનશ્ચૈવ પાર્થિવાઃ । શમે પ્રયતમાનં માં સર્વયત્નેન માધવ
હે માધવ, બધા કુરુઓ અને રાજાઓ જાણે છે કે હું સર્વશક્તિથી શાંતિ માટે પ્રયત્નશીલ છું.
તતોઽબ્રવીન્મહાબાહુર્ધૃતરાષ્ટ્રં જનાર્દનઃ। દ્રોણં પિતામહં ભીષ્મં ક્ષત્તારં બાહ્લિકં કૃપમ્
પછી મહાબાહુ જનાર્દને ધૃતરાષ્ટ્ર, દ્રોણ, પિતામહ ભીષ્મ, વિદુર, બાહ્લિક અને કૃપાને સંબોધ્યા.
પ્રત્યક્ષમેતદ્ભવતાં યદ્વૃત્તં કુરુસંસદિ। યથા ચાશિષ્ટવન્મન્દો રોષાદદ્ય સમુત્થિતઃ
કુરુ સભામાં જે થયું તે તમે બધા સ્પષ્ટ જોઈ શકો છો; અને આજે કેવો મૂર્ખતાપૂર્વક ક્રોધ ઊભો થયો છે, એ પણ જાણી શકો છો.
વદત્યનીશમાત્માનં ધૃતરાષ્ટ્રો મહીપતિઃ । આપૃચ્છે ભવતઃ સર્વાન્ગમિષ્યામિ યુધિષ્ઠિરમ્
મહારાજ ધૃતરાષ્ટ્ર, પોતાને અશક્ત સમજતા, તમે સૌને વિદાય લઈને કહ્યું કે, હવે હું યુધિષ્ઠિર પાસે જઈશ.
આમન્ત્ર્ય પ્રસ્થિતં શૌરિં રથસ્થં પુરુષર્ષભ । અનુજગ્મુર્મહેષ્વાસાઃ પ્રવીરા ભરતર્ષભાઃ
રથમાં બેઠેલા, વિદાય લઈ રહેલા શૌરીને સંબોધ્યા પછી, મહાન ધનુર્ધારી અને પરાક્રમી ભરતોના શ્રેષ્ઠ પુરુષો તેમના પાછળ ગયા.
ભીષ્મો દ્રોણઃ કૃપઃ ક્ષત્તા ધૃતરાષ્ટ્રોઽથ બાહ્લિકઃ। અશ્વત્થામા વિકર્ણશ્ચ યુયુત્સુશ્ચ મહારથઃ
ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ, વિદુર, ધૃતરાષ્ટ્ર, બાહ્લિક, અશ્વત્થામા, વિકર્ણ અને મહાન યુદ્ધવીર યુયુત્સુ પણ ગયા.
તતો રથેન શુભ્રેણ મહતા કિઙ્કિણીકિના । કુરૂણાં પશ્યતાં દ્રષ્ટું સ્વસારં સ પિતુર્યયૌ
પછી એ મહાન અને સુંદર ઘંટડીઓવાળા રથમાં, કુરુઓ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, તેણે પોતાની બહેન અને પિતાને મળવા ગયા.
પ્રવિશ્યાથ ગૃહં તસ્યાશ્ચરણાવભિવાદ્ય ચ। આચખ્યૌ તત્સમાસેન યદ્વૃત્તં કુરુસંસદિ
પછી તે તેમના ઘરમાં પ્રવેશ્યા, તેમના પગે વંદન કર્યું અને કુરુ સભામાં જે બન્યું તે સંક્ષિપ્તમાં કહ્યુ.
ઉક્તં બહુવિધં વાક્યં ગ્રહણીયં સહેતુકમ્। ઋષિભિશ્ચૈવ ચ મયા ન ચાસૌ તદ્ગૃહીતવાન્
મારે અને ઋષિઓએ અનેક રીતે, કારણ સાથે સમજાવ્યું, પણ તેણે એ કશું સ્વીકાર્યું નહીં.
કાલપક્વમિદં સર્વં સુયોધનવશાનુગમ્। ` સર્વક્ષત્રં ક્ષણેનૈવ દહ્યતે પાર્થવહ્નિના ।' આપૃચ્છે ભવતીં શીઘ્રં પ્રયાસ્યે પાણ્ડવાન્પ્રતિ
આ બધું સમયથી પકવાઈ ગયું છે અને સુયોધનના ઇચ્છા પ્રમાણે ચાલી રહ્યું છે; પાંડવોની અગ્નિથી આખું ક્ષત્રિય વર્ગ પળમાં ભસ્મ થઈ જશે. હું તમને વિદાય લઈ, ઝડપથી પાંડવો પાસે જઈશ.
કિં વાચ્યાઃ પાણ્ડવેયાસ્તે ભવત્યા વચનાન્મયા । તદ્બ્રૂહિ ત્વં મહાપ્રજ્ઞે શુશ્રૂષે વચનં તવ
પાંડુપુત્રોને તમારી તરફથી શું કહું? મહાન બુદ્ધિશાળી સ્ત્રી, તમે પોતે કહો, હું તમારું વચન સાંભળવા તૈયાર છું.
બ્રૂયાઃ કેશવ રાજાનં ધર્માત્માનં યુધિષ્ઠિરમ્ । ભૂયાંસ્તે હીયતે ધર્મો મા પુત્રક વૃથા કૃથાઃ
કેશવ, તમે ધર્મનિષ્ઠ રાજા યુધિષ્ઠિરને કહો: 'તમારી ધર્મપથથી દૂર જવાનું શરૂ થયું છે, પુત્ર, વ્યર્થ કાર્ય ન કરો.'
શ્રોત્રિયસ્યેવ તે રાજન્મન્દકસ્યાવિપશ્ચિતઃ । અનુવાકહતા બુદ્ધિર્ધર્મમેવૈકમીક્ષતે
રાજા, જેમ અશિક્ષિત અને ધીમી સમજણ ધરાવતા બ્રાહ્મણની બુદ્ધિ ખોટી ઉચ્ચારથી દૂષિત થાય છે, તેમ તમારી બુદ્ધિ પણ માત્ર એક જ ધર્મના પાસાને જુએ છે.
અઙ્ગાવેક્ષસ્વ ધર્મં ત્વં યથા સૃષ્ટઃ સ્વયંભુવા । બાહુભ્યાં ક્ષત્રિયાઃ સૃષ્ટા બાહુવીર્યોપજીવિનઃ
રાજા, ધર્મને એ રીતે વિચારો જેમ સ્વયંભૂએ રચ્યો છે; ક્ષત્રિયોએ પોતાના બાહુબળથી જીવન ચલાવવું એ જ તેમનો ધર્મ છે.
ક્રૂરાય કર્મણે નિત્યં પ્રજાનાં પરિપાલને। શ્રૃણુ ચાત્રોપમામેકાં યા વૃદ્ધેભ્યઃ શ્રુતા મયા
પ્રજાની રક્ષા માટે રાજા હંમેશાં કઠોર કામ કરે છે; હવે હું તમને એક ઉદાહરણ કહું છું, જે મેં વૃદ્ધો પાસેથી સાંભળ્યું છે.
મુચુકુન્દસ્ય રાજર્ષેરદદત્પૃથિવીમિમામ્। પુરા વૈશ્રવણઃ પ્રીતો ન ચાસૌ તદ્ગૃહીતવાન્
પહેલાં મુચુકુંદ નામના રાજર્ષિને વૈશ્વરણે પ્રસન્ન થઈને આ પૃથ્વી આપવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પણ મુચુકુંદે તે સ્વીકારી નહોતી.