પ્રાગ્જ્યોતિષગતં શૌરિં નરકઃ સહ દાનવૈઃ । ગ્રહીતું નાશકત્તત્ર તં ત્વં પ્રાર્થયસે બલાત્
પ્રાગ્જ્યોતિષપુરમાં નરકાસુરે દાનવો સાથે મળી શૌરીને પકડવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ પકડી શક્યો નહીં; અને તું તેને જોરથી પકડવાનો ઇરાદો રાખે છે.
અનેકયુગવર્ષાયુર્નિહત્ય નરકં મૃધે । નીત્વા કન્યાસહસ્રાણિ ઉપયેમે યથાવિધિ
જે નરકાસુર અનેક યુગો સુધી જીવ્યો હતો, તેને યુદ્ધમાં મારીને, તેણે હજારો કન્યાઓને નિયમ પ્રમાણે લગ્ન કર્યા.
નિર્મોચને ષટ્સહસ્રાઃ પાશૈર્બદ્ધ્વા મહાસુરાઃ । ગ્રહીતું નાશકંશ્ચૈનં તં ત્વં પ્રાર્થયસે બલાત્
નિર્મોચન સ્થળે છ હજાર મહાસુરોએ પાશથી બાંધીને તેને પકડવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ પકડી શક્યા નહીં; અને તું તેને જોરથી પકડવાનો ઇરાદો રાખે છે.
અનેન હિ હતા બાલ્યે પૂતના શિશુના તદા। ગોવર્ધનો ધારિતશ્ચ ગવાર્થે ભરતર્ષભ
બાળપણમાં તેણે પૂતનાને મારી, અને પછી ગાયો માટે ગોવર્ધન પર્વત ઉપાડી લીધો, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
અરિષ્ટો ધેનુકશ્ચૈવ ચાણૂરશ્ચ મહાબલઃ। અશ્વરાજશ્ચ નિહતઃ કંસશ્ચારિષ્ટમાચરન્
અરિષ્ટ, ધેનુક, મહાબલી ચાણૂર, ઘોડા રાક્ષસ અને કમ્સ—આ બધાને તેણે શૂરવીરતા પૂર્વક મારે છે.
જરાસન્ધશ્ચ વક્રશ્ચ શિશુપાલશ્ચ વીર્યવાન્ । બાણાશ્ચ નિહતઃ સઙ્ખ્યે રાજાનશ્ચ નિષૂદિતાઃ
જરાસંધ, વક્ર, પરાક્રમી શિશુપાલ અને બાણને યુદ્ધમાં મારે છે, અને ઘણા રાજાઓનો પણ વિનાશ કર્યો છે.
વરુણો નિર્જિતો રાજા પાવકશ્ચામિતૌજસા । પારિજાતં ચ હરતા જિતઃ સાક્ષાચ્છચીપતિઃ
વરुण રાજાને હરાવ્યો, અમાપ તેજવાળા પાવકને પણ જીત્યો અને પારિજાત વૃક્ષ લાવતી વખતે ઈન્દ્રને પણ હરાવ્યો.
એકાર્ણવે ચ સ્વપતા નિહતૌ મધુકૈટભૌ । જન્માન્તરમુપાગમ્ય હયગ્રીવસ્તથા હતઃ
એકમાત્ર મહાસાગરમાં સુતા સુતા તેણે મધુ અને કૈટભને મારી નાખ્યા; અને બીજાં જન્મમાં હયગ્રીવને પણ સંહાર્યો.
અયં કર્તા ન ક્રિયતે કારણં ચાપિ પૌરુષે । યદ્યદિચ્છેદયં શૌરિસ્તત્તત્કુર્યાદયત્નતઃ
આ શ્રીકૃષ્ણ કરનાર છે, કર્મ નથી; અને માનવપ્રયત્નમાં કારણ પણ નથી. જે તે ઇચ્છે છે, તે સહેલાઈથી કરી શકે છે.
તં ન બુધ્યસિ ગોવિન્દ ઘોરવિક્રમમચ્યુતમ્। આશીવિષમિવ ક્રૂદ્ધં તેજોરાશિમનિન્દિતમ્
તને ગોવિંદનું સાચું સ્વરૂપ સમજાતું નથી—જે ભયાનક પરાક્રમી, અપરાજિત, નિર્દોષ અને તેજથી ભરપૂર છે, અને ક્રોધિત સાપ જેવો ભયાનક છે.
પ્રધર્ષયન્મહાબાહું કૃષ્ણમક્લિષ્ટકારિણમ્। પતઙ્ગોઽગ્નિમિવાસાદ્ય સામાત્યો નભવિષ્યસિ
મહાબળવાન કૃષ્ણને, જે નિર્દોષ કાર્યો કરે છે, તું દુઃખ આપવાનો પ્રયાસ કરશે તો, તું અને તારાં મંત્રીમંડળ, અગ્નિમાં પડતા પતંગિયાં જેવું ભસ્મ થઇ જશો.
વિદુરેણૈવમુક્તસ્તુ કેશવઃ શત્રુપૂગહા । દુર્યોધનં ધાર્તરાષ્ટ્રમભ્યભાષત વીર્યવાન્
વિદુરે આવું કહ્યું ત્યારે, દુશ્મનોનો વિનાશક, પરાક્રમી કેશવે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર દુર્યોધનને સંબોધન કર્યું.
એકોઽહમિતિ યન્મોહાન્મન્યસે માં સુયોધન। પરિભૂય સુદુર્બુદ્ધે ગ્રહીતું માં ચિકીર્ષસિ
સુયોધન, તને ભ્રમ છે કે હું એકલો છું, અને તું તારી દુષ્ટ બુદ્ધિથી મને અવગણીને પકડવાનો ઈરાદો રાખે છે.
ઇહૈવ પાણ્ડવાઃ સર્વે તથૈવાન્ધકવૃષ્ણયઃ । ઇહાદિત્યાશ્ચ રુદ્રાશ્ચ વસવશ્ચ મહર્ષિભિઃ
અહીં બધા પાંડવો છે, એ જ રીતે અંધક અને વૃષ્ણિ પણ છે; અહીં આદિત્ય, રુદ્ર, વસુ અને મહર્ષિઓ પણ હાજર છે.
એવમુક્ત્વા જાહાસોચ્ચૈઃ કેશવઃ પરવીરહા । તસ્ય સંસ્મયતઃ શૌરેર્વિદ્યુદ્રૂપા મહાત્મનઃ । `યુગપચ્ચ વિનિષ્પેતુઃ સાક્ષાત્સર્વાસ્તુ દેવતાઃ
આવું કહીને, પરશત્રુવિનાશક કેશવે ઉંચે અવાજે હસ્યા; અને શૌરીના મહાન આત્મામાંથી વીજળી જેવું તેજ ફાટી નીકળ્યું, અને બધા દેવતાઓ તુરંત જ દેખાઈ પડ્યા.
અઙ્ગુષ્ઠમાત્રાસ્ત્રિદશા બભૂવુઃ પાવકાર્ચિષઃ । તસ્ય બ્રહ્મા લલાટસ્થો રુદ્રો વક્ષસિ ચાભવત્
તે દેવતાઓ અંગૂઠા જેટલા કદના હતા અને અગ્નિના જ્વાળાની જેમ તેજસ્વી હતા; બ્રહ્મા તેના કપાળ પર અને રુદ્ર છાતી પર દેખાયા.
લોકપાલા ભુજેષ્વાસન્નગ્નિરાસ્યાદજાયત। આદિત્યાશ્ચૈવ સાધ્યાશ્ચ વસવોઽથાશ્વિનાવપિ
લોકપાલો તેના હાથ પર હતા, અગ્નિ તેના મોઢામાંથી પ્રગટ થયો; આદિત્ય, સાધ્ય, વસુ અને અશ્વિનીકુમાર પણ દેખાયા.
મરુતશ્ચ સહેન્દ્રેણ વિશ્વેદેવાસ્તથૈવ ચ। બભૂવુશ્ચૈવ યક્ષાશ્ચ ગન્ધર્વોરગરાક્ષસાઃ
મરુતો ઇન્દ્ર સાથે, અને સર્વ વિશ્વદેવો, યક્ષ, ગંધર્વ, નાગ અને રાક્ષસ પણ દેખાયા.
પ્રાદુરાસ્તાં તથા દોર્ભ્યાં સઙ્કર્ષણધનઞ્જયૌ। દક્ષિણેઽથાર્જુનો ધન્વી હલી રામશ્ચ સવ્યતઃ
તેના બે હાથમાંથી સંકર્ષણ અને ધનંજય પ્રગટ થયા; જમણે બાજુએ ધનુષ્યધારી અર્જુન અને ડાબે હલધારી રામ દેખાયા.
ભીમો યુધિષ્ઠિરશ્ચૈવ માદ્રીપુત્રૌ ચ પૃષ્ઠતઃ। અન્ધકા વૃષ્ણયશ્ચૈવ પ્રદ્યુમ્નપરમુખાસ્તતઃ
ભીમ અને યુધિષ્ઠિર, તેમજ માદ્રીના પુત્રો પાછળ ઊભા હતા; અને અંધક-વૃષ્ણિ, પ્રદ્યુમ્નને આગે રાખીને, ત્યાં હાજર હતા.
અગ્રે બભૂવુઃ કૃષ્ણસ્ય સમુદ્યતમહાયુધાઃ । શઙ્ખચક્રગદાશક્તિશાર્ઙ્ગલાઙ્ગલનન્દકાઃ
કૃષ્ણના આગળ, તેમના મહાયુદ્ધાંત્રો શંખ, ચક્ર, ગદા, શક્તિ, શારંગધનુષ્ય, હલ અને નંદક તલવાર ઊંચકીને તૈયાર ઊભાં હતા.
અદૃશ્યન્તોદ્યતાન્યેવ સર્વપ્રહરણાનિ ચ। નાનાબાહુષુ કૃષ્ણસ્ય દીપ્યમાનાનિ સર્વશઃ
કૃષ્ણના અનેક હાથોમાં દરેક પ્રકારના શસ્ત્રો તેજસ્વી બનીને ચારે બાજુ ઊંચકાયેલા અને ઝગમગતા દેખાતા હતા.
નેત્રાભ્યાં નાસિકાભ્યાં ચ શ્રોત્રાભ્યાં ચ સમન્તતઃ । પ્રાદુરાસન્મહારૌદ્રાઃ સધૂમાઃ પાવકાર્ચિષઃ
તેના આંખ, નાક અને કાનમાંથી ચારે બાજુ ભયાનક ધૂમ્રવર્ણી અગ્નિજ્વાળાઓ પ્રગટ થતી હતી.
રોમકૂપેષુ ચ તથા સૂર્યસ્યેવ મરીચયઃ । `સહસ્રચરણઃ શ્રીમાઞ્શતબાહુઃ સહસ્રદૃક્
તેના રોમકૂપોમાંથી સૂર્યની કિરણો જેવી તેજસ્વી રેખાઓ નીકળતી હતી; તે હજાર પગ, સો હાથ અને હજાર આંખોથી યુક્ત તેજસ્વી દેખાતા હતા.
તસ્ય વૈ નાગલોકશ્ચ ગુલ્ફાધો દદૃશે તદા। ચન્દ્રસૂર્યૌ તથા નેત્રે ગ્રહઃ વૈ સર્વતઃ સ્થિતાઃ
તેના પગના ગુલ્ફ નીચે નાગલોક દેખાતો હતો; ચાંદ્ર અને સૂર્ય તેની આંખોમાં અને બધા ગ્રહો તેના શરીરમાં સ્થિત હતા.
ઊર્ધ્વલોકાશ્ચ સર્વેઽપિ કુક્ષૌ તસ્ય વ્યવસ્થિતાઃ । સરિતઃ સાગરાશ્ચૈવ સ્વેદસ્તસ્ય મહાત્મનઃ
બધા ઉપરના લોકો તેના પેટમાં સ્થિર હતા; નદીઓ અને સમુદ્રો તેના પરસેવો હતા.
અસ્થીનિ પર્વતાઃ સર્વે વૃક્ષા રોમાણિ તસ્ય હિ। નિમેષણં રાત્ર્યહની જિહ્વાયાં શારદા તથા
બધા પર્વતો તેના હાડકાં, વૃક્ષો તેના વાળ; દિવસ-રાત તેની પળક અને ઋતુઓ તેની જીભ હતી.
તં દૃષ્ટ્વા ઘોરમાત્માનં કેશવસ્ય મહાત્મનઃ । ન્યમીલયન્ત નેત્રાણિ રાજાનસ્ત્રસ્તચેતસઃ
મહાન આત્માવાળા કેશવનું એવું ભયાનક રૂપ જોઈને, રાજાઓ ભયથી ભરાઈ ગયા અને પોતાની આંખો મીંચી લીધી.
ઋત દ્રોણં ચ ભીષ્મં ચ વિદુરં ચ મહામતિમ્ । સંજયં ધૃતરાષ્ટ્રં ચ ઋષીંશ્ચૈવ તપોધનાન્
ઋત, દ્રોણ, ભીષ્મ, વિદુર જે મહાબુદ્ધિશાળી છે, સંજય, ધૃતરાષ્ટ્ર અને તપસ્વી ઋષિઓને પણ—
પ્રાદાત્તેષાં સ ભગવાન્દિવ્યં ચક્ષુર્જનાર્દનઃ
ભગવાન જનાર્દને તેમને દૈવી દ્રષ્ટિ આપી.