તે વયં વીરશયનં પ્રાપ્સ્યામો યદિ સંયુગે। અપ્રણમ્યૈવ શત્રૂણાં ન નસ્તપ્સ્યન્તિ માધવ
હે માધવ, અમે યુદ્ધમાં વીરનું શયન મેળવીએ તો પણ, દુશ્મનોને ક્યારેય વંદન નહીં કરીએ; તેઓ અમને કદી દુઃખ નહીં આપે.
કશ્ચ જાતુ કુલે જાતઃ ક્ષત્રધર્મેણ વર્તયન્ । ભયાદ્વૃત્તિં સમીક્ષ્યૈવં પ્રણમેદિહ કર્હિચિત્
કોઈ પણ, જે સારા કુટુંબમાં જન્મે અને ક્ષત્રિય ધર્મનું પાલન કરે, એ ભયથી ક્યારેય અહીં વંદન કરે એવું બને જ નહીં.
ઉદ્યચ્છેદેવ ન નમેદુદ્યમો હ્યેવ પૌરુષમ્ । અપ્યપર્વણિ ભજ્યેત ન નમેદિહ કર્હિચિત્
માણસે હંમેશા ઊભા રહીને પ્રયત્ન કરવો જોઈએ, નમવું નહીં; કારણ કે પુરુષાર્થ એ સાચું શૌર્ય છે. ભલે અયોગ્ય સમયે તૂટી જવું પડે, છતાં અહીં ક્યારેય નમવું નહીં.
ઇતિ માતઙ્ગવચનં પરિપ્સન્તિ હિતેપ્સવઃ । ધર્માય ચૈવ પ્રણમેદ્બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ મદ્વિધઃ
જે લોકો સારું ઇચ્છે છે, તેઓ માતંગના શબ્દોને યોગ્ય માને છે; ધર્મ માટે અને મારા જેવા બ્રાહ્મણોને જ વંદન કરવું જોઈએ.
અચિન્તયન્કંચિદન્યં યાવજ્જીવં તથા ચરેત્। એષ ધર્મઃ ક્ષત્રિયાણાં મતમેતચ્ચ મે સદા
જ્યાં સુધી જીવવું, ત્યાં સુધી બીજાની ચિંતા કર્યા વિના આવા જ વર્તન કરવું જોઈએ; આ ક્ષત્રિયોની ફરજ છે અને હંમેશા મારી એવી જ માન्यता રહી છે.
રાજ્યાંશશ્ચાભ્યનુજ્ઞાતો યો મે પિત્રા પુરાઽભવત્। ન સ લભ્યઃ પુનર્જાતુ મયિ જીવતિ કેશવ
હે કેશવ, મારા પિતાએ જે રાજ્યનો ભાગ મને આપ્યો હતો, એ હવે ફરીથી, હું જીવતો હોઉં ત્યાં સુધી, ક્યારેય પાછો મળી શકે નહીં.
યાવચ્ચ રાજા ધ્રિયતે ધૃતરાષ્ટ્રો જનાર્દન । ન્યસ્તશસ્ત્રા વયં તે વાઽપ્યુપજીવામ માધવ । અપ્રદેયં પુરા દત્તં રાજ્યં પરવતો મમ
હે જનાર્દન, જ્યાં સુધી ધૃતરાષ્ટ્ર રાજા તરીકે છે, ત્યાં સુધી અમે શસ્ત્ર મૂકી દઈએ કે તેઓ મૂકે, અમારો ગુજરાન ચાલે; પણ એકવાર જે રાજ્ય મને મળ્યું છે, એ હવે બીજાને આપી શકાયું નથી.
અજ્ઞાનાદ્વા ભયાદ્વાઽપિ મયિ બાલે જનાર્દન । ન તદદ્ય પુનર્લભ્યં પાણ્ડવૈર્વૃષ્ણિનન્દન
હે જનાર્દન, હું નાનો હતો ત્યારે અજ્ઞાન કે ભયથી જે ગુમાવ્યું, એ પાંડવો હવે ફરીથી ક્યારેય મેળવી શકશે નહીં, હે વૃષ્ણિનંદન.
ધ્રિયમાણે મહાબાહૌ મયિ સંપ્રતિ કેશવ । યાવદ્ધિ તીક્ષ્ણયા સૂચ્યા વિદ્ધ્યેદગ્રેણ કેશવ । તાવદપ્યપરિત્યાજ્યં ભૂમેર્નઃ પાણ્ડવાન્પ્રતિ
હે કેશવ, જ્યાં સુધી હું મજબૂત બાહુઓવાળો જીવતો હોઉં, ત્યાં સુધી—even if a sharp needle pierces me—પાંડવો માટે આ ધરતી ક્યારેય છોડવાની નથી.
તતઃ પ્રહસ્ય દાશાર્હઃ ક્રોધપર્યાકુલેક્ષણઃ । દુર્યોધનમિદં વાક્યમબ્રવીત્કુરુસંસદિ
પછી દાશાર્હે હસતાં અને ક્રોધથી આંખો લાલ કરીને, કુરુ સભામાં દુર્યોધનને આ રીતે બોલ્યા.
લપ્સ્યસે વીરશયનં કામમેતદવાપ્સ્યસિ। સ્થિરો ભવ સહામાત્યો વિમર્દો ભવિતા મહાન્
તને વીરશયન મળશે, તું ઇચ્છે છે એ પણ તને મળશે; તું અને તારા મંત્રીઓ મજબૂત રહેજે, કારણ કે મોટો સંઘર્ષ થવાનો છે.
યચ્ચૈતન્મન્યસે મૂઢ ન મે કશ્ચિદ્વ્યતિક્રમઃ। પાણ્ડવેષ્વિતિ તત્સર્વં નિબોધ ત્વં નરાધિપ
હે રાજા, તું જે માને છે કે મેં પાંડવો સામે કોઈ અપરાધ કર્યો નથી—એ બધું તું જાણ.
શ્રિયાં સંતપ્યમાનેન પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્ । ત્વયા દુર્મન્ત્રિતં દ્યૂતં સૌબલેન ચ ભારત
પાંડવોની સમૃદ્ધિથી તું જલતો હતો, દુર્વિચારથી અને સૌબલ સાથે મળીને તું જ દ્યુતનું આયોજન કર્યું, હે ભારત.
કથં ચ જ્ઞાતયસ્તાત શ્રેયાંસઃ સાધુસંમતાઃ । તથાઽન્યાય્યમુપસ્થાતું જિહ્મેનાજિહ્મચારિણઃ
હે પિતા, જે સારા કુટુંબના અને સારા લોકોમાં માન્ય છે, એવા સગાંઓ કેવી રીતે અયોગ્ય રીતે સીધા માણસો સાથે વાંકું વર્તન કરી શકે?
અક્ષદ્યૂતં મહાપ્રજ્ઞ સતાં મતિવિનાશનમ્ । અસતાં તત્ર જાયન્તે ભેદાશ્ચ વ્યસનાનિ ચ
હે બુદ્ધિશાળી, દ્યુત સારા લોકો માટે વિનાશક છે; ખરાબોમાં તો ત્યાં ફૂટ અને દુઃખ જ પેદા થાય છે.
તદિદં વ્યસનં ઘોરં ત્વયા દ્યૂતમુખં કૃતમ્ । અસમીક્ષ્ય સદાચારાન્સાર્ધં પાપાનુબન્ધનૈઃ
આ ભયાનક દુઃખ, એટલે કે દ્યુત, તું જ લાવ્યું છે, સારા આચારની પરવા કર્યા વિના અને પાપના પરિણામ સાથે.
કશ્ચાન્યો ભ્રાતૃભાર્યાં વૈ વિપ્રકર્તૃં તથાર્હતિ। આનીય ચ સભાં વ્યક્તં યથોક્તા દ્રૌપદી ત્વયા
કોણ બીજું એવું છે કે ભાઈની પત્નીને અપમાનિત કરે અને દ્રૌપદીને સભામાં ખુલ્લેઆમ લાવીને, તું જે રીતે બોલ્યો એ બોલે?
કુલીના શીલસંપન્ના પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી । મહિષી પાણ્ડુપુત્રાણાં તથા વિનિકૃતા ત્વયા
કુળીન, સદગુણવંતી અને જીવથી પણ વધારે માન્ય, પાંડુપુત્રોની રાણી—એવી દ્રૌપદીનું તું અપમાન કર્યું.
જાનન્તિ કુરવઃ સર્વે યથોક્તાઃ કુરુસંસદિ । દુઃશાસનેન કૌન્તેયાઃ પ્રવ્રજન્તઃ પરન્તપાઃ
કુરુ સભામાં હાજર બધા જ જાણે છે કે દુઃશાસને કુંતીપુત્રોને કેવી રીતે વનમાં મોકલ્યા હતા.
સમ્યગ્વૃત્તેષ્વલુબ્ધેષુ સતતં ધર્મચારિષુ । સ્વેષુ બન્ધુષુ કઃ સાધુશ્ચરેદેવમસાંપ્રતમ્
સદા સારા, નિર્લોભ અને ધર્મમાં સ્થિર પોતાના સગાઓમાંથી કોણ એવો અયોગ્ય કામ કરે?
નૃશંસાનામનાર્યાણાં તથા પરુષભાષણમ્ । કર્ણદુઃશાસનાભ્યાં ચ ત્વયા ચ બહુશઃ કૃતમ્
કર્ણ, દુઃશાસન અને તું ઘણી વાર ક્રૂર અને અશોભન વચન બોલ્યા છે.
સહ માત્રા પ્રદગ્ધું તાન્બાલકાન્વારણાવતે । આસ્થિતઃ પરમો યત્નો ન સમૃદ્ધશ્ચ તત્તવ
વારણાવટમાં તું પોતાની માતા સાથે મળીને એ બાળકોને જીવતા સળગાવવા ઘણો પ્રયત્ન કર્યો, પણ તારો ઈરાદો સફળ થયો નહીં.
ઊષુશ્ચ સુચિરં કાલં પ્રચ્છન્નાઃ પાણ્ડવાસ્તદા। માત્રા સહૈકચક્રાયાં બ્રાહ્મણસ્ય નિવેશને
પછી પાંડવો પોતાની માતા સાથે એકચક્રા ગામના બ્રાહ્મણના ઘરમાં લાંબા સમય સુધી છુપાઈને રહ્યા.
વિષેણ સર્પબન્ધૈશ્ચ યતિતાઃ પાણ્ડવાસ્ત્વયા । સર્વોપાયૈર્વિનાશાય ન સમૃદ્ધં ચ તત્તવ
તમે પાંડવોને ઝેરથી અને સાપથી બાંધીને પણ નાશ કરવા અનેક ઉપાય કર્યા, પણ તારો કોઈ પ્રયાસ સફળ થયો નહીં.
એવંબુદ્ધિઃ પાણ્ડવેષુ મિથ્યાવૃત્તિઃ સદા ભવાન્ । કથં તે નાપરાધોઽસ્તિ પાણ્ડવેષુ મહાત્મસુ
પાંડવો પ્રત્યે તારો હંમેશા ખોટો અને દગાખોર વલણ રહ્યું છે; તો આવા મહાન પાંડવો સામે તું પોતે નિર્દોષ છે એમ કેમ કહી શકે?
એવંવૃત્તઃ કથં રાજ્યે સ્થાતુમર્હસિ પાપકૃત્। સ રાજ્યાચ્ચ સુખાચ્ચૈવ હાસ્યસે કુલપાંસન
જે દુષ્ટ કામ કરે છે, એ રાજમાં રહેવાનો અધિકાર કેમ રાખે? તું તો રાજ્ય અને સુખ બન્નેમાંથી બહાર ફેંકાઈ જશે, વંશના કલંક.
યચ્ચૈભ્યો યાચમાનેભ્યઃ પિત્ર્યમંશં ન દિત્સતિ । તચ્ચ પાપ પ્રદાતાઽસિ ભ્રષ્ટૈશ્વર્યો નિપાતિતઃ
અને જ્યારે પાંડવો પોતાના પિતૃહક માટે તારી પાસે ભીખ માગતા હતા, ત્યારે પણ તું દીધું નહીં; એમાં તું પાપી છે, તારો ઐશ્વર્ય છીનવાઈ ગયું છે અને તું પતિત થયો છે.
કૃત્વા બહૂન્યકાર્યાણિ પાણ્ડવેષુ નૃશંસવત્। મિથ્યાવૃત્તિરનાર્યઃ સન્નદ્ય વિપ્રતિપદ્યસે
પાંડવો પર તું અનેક ક્રૂર અને અયોગ્ય કામો કર્યા, ખોટું વર્તન રાખ્યું અને અશોભન બનીને હજુ પણ તેમની સામે ઊભો છે.
માતાપિતૃભ્યાં ભીષ્મેણ દ્રોણેન વિદુરેણ ચ। શામ્યેતિ મુહુરુક્તોસિ ન ચ શામ્યસિ પાર્થિવ
માતા, પિતા, ભીષ્મ, દ્રોણ અને વિદુરે તને વારંવાર શાંતિ માટે કહ્યું છે, પણ રાજા, તું સાંભળતો નથી.
શમે હિ સુમહાઁલ્લાભસ્તવ પાર્થસ્ય ચોભયોઃ । ન ચ રોચયસે રાજન્કિમન્યદ્બુદ્ધિલાઘવાત્
શાંતિથી તને અને અર્જુનને બંનેને મોટો લાભ થતો, પણ રાજા, તું એ ગમતું નથી—આ સિવાય બીજું શું છે, આ તો બુદ્ધિની ઓછાશ છે.