યાવન્ન ચરતે માર્ગાન્પૃતનામભિધર્ષયન્ । ભીમસેનો ગદાપાણિસ્તાવત્સંશામ્ય પાણ્ડવૈઃ
જ્યાં સુધી ભીમસેન ગદા હાથમાં લઈને પાંડોવોની સેના સાથે શત્રુઓ પર તૂટતો નથી, ત્યાં સુધી શાંતિ જાળવી રાખ.
યાવન્ન શાતયત્યાજૌ શિરાંસિ ગજયોધિનામ્ । ગદયા વીરઘાતિન્યા ફલાનીવ વનસ્પતેઃ । કાલેન પરિપક્વાનિ તાવચ્છામ્યતુ વૈશસમ્
જ્યાં સુધી ભીમસેન યુદ્ધમાં ગદા વડે હાથીઓના યોદ્ધાઓના માથાં ઝાડ પરથી પાકેલા ફળ જેમ નીચે પડે એમ તોડી નાખતો નથી, ત્યાં સુધી હિંસા અટકાવી રાખ.
નકુલઃ સહદેવશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ ।। વિરાટશ્ચ શિખણ્ડી ચ શૈશુપાલિશ્ચ દંશિતાઃ
નકુલ, સહદેવ, પૃષ્ઠપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, વિરાટ, શિખંડી અને શૈશુપાલ—all તૈયાર અને ઉત્સુક છે.
યાવન્ન પ્રવિશન્ત્યેતે નક્રા ઇવ મહાર્ણવમ્ । કૃતાસ્ત્રાઃ ક્ષિપ્રમસ્યન્તસ્તાવચ્છામ્યતુ વૈશસમ્
જ્યાં સુધી આ યોદ્ધાઓ, શસ્ત્રકૌશલ્યમાં પારંગત, મગર જેમ મહાસાગરમાં ઝંપલાવે એમ યુદ્ધમાં ઘૂસી પડતા નથી, ત્યાં સુધી હિંસા અટકાવી રાખ.
યાવન્ન સુકુમારેષુ શરીરેષુ મહીક્ષિતામ્। ગાર્ધ્રપત્રાઃ પતન્ત્યુગ્રાસ્તાવચ્છામ્યતુ વૈશસમ્
જ્યાં સુધી ભયાનક ગૃધ્રપંખી બાણ રાજાઓના કોમળ શરીર પર વરસતા નથી, ત્યાં સુધી હિંસા અટકાવી રાખ.
ચન્દનાગુરુદિગ્ધેષુ હારનિષ્કધરેષુ ચ । નોરસ્સુ યાવદ્યોધાનાં મહેષ્વાસૈર્મહેષવઃ
જ્યાં સુધી મહાન ધનુર્ધરોના તીક્ષ્ણ બાણ ચંદન, અગરૂ અને હારથી શોભતા યોદ્ધાઓના શરીરને ભેદતા નથી, ત્યાં સુધી હિંસા અટકાવી રાખ.
કૃતસ્ત્રૈઃ ક્ષિપ્રમસ્યદ્ભિર્દૂરપાતિભિરાયસાઃ । અભિલક્ષ્યૈર્નિપાત્યન્તે તાવચ્છામ્યતુ વૈશસમ્
જ્યાં સુધી શસ્ત્રકૌશલ્યમાં નિપુણ યોદ્ધાઓ લંબે ફેંકેલા લોખંડના બાણ નિશાન પર વાગી પડતા નથી, ત્યાં સુધી હિંસા અટકાવી રાખ.
અભિવાદયમાનં ત્વાં શિરસા રાજકુઞ્જરઃ । પાણિભ્યાં પ્રતિગૃહ્ણાતુ ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ
ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર તને રાજહાથી જેમ માથું નમાવે છે, એમ હાથ જોડીને તારો સન્માન કરે.
ધ્વજાઙ્કુશપતાકાઙ્કં દક્ષિણં તે સુદક્ષિણઃ । સ્કન્ધે નિક્ષિપતાં બહું શાન્તયે ભરતર્ષભ
ધ્વજ, અંકુશ અને ધ્વજાવાળી સુદક્ષિણ તારા ખભા પર પોતાની મજબૂત ભુજાથી શાંતિ માટે હાથ મૂકે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
રત્નૌષધિસમેતેન રત્નાઙ્ગુલિતલેન ચ। ઉપવિષ્ટસ્ય પૃષ્ઠં તે પાણિના પરિમાર્જતુ
રત્ન અને ઔષધિથી શોભતા હાથ અને રત્નજડિત અંગુઠીથી, બેઠેલા તારા પીઠને હળવે હાથે મસાજ કરે.
શાલસ્કન્ધો મહાબહુસ્ત્વાં સ્વજાનો વૃકોદરઃ । સામ્નાઽભિવદતાં ચાપિ શાન્તયે ભરતર્ષભ
પથ્થર જેવી પીઠ અને મજબૂત ભુજાવાળો તારો સગો વ્રુકોદર, મીઠા વચનથી તને શાંતિ માટે અભિવાદન કરે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
અર્જુનેન યમાભ્યાં ચ ત્રિભિસ્તૈરભિવાદિતઃ। મૂર્ધ્નિ તાન્સમુપાઘ્રાય પ્રેમ્ણાઽભિવદ પાર્થિવ
જ્યારે તને અર્જુન અને યમના બંને પુત્રો અભિવાદન કરે, ત્યારે તું તેમનું માથું ઝુકાવી પ્રેમથી તેમને અભિવાદન કર, હે રાજા.
દૃષ્ટ્વા ત્વાં પાણ્ડવૈર્વીરૈર્ભ્રાતૃભિઃ સહ સંગતમ્ । યાવદાનન્દજાશ્રૂણિ પ્રન્મુઞ્ચન્તુ નરાધિપાઃ
પાંડવોના વિરુધ્ધો સાથે, ભાઈઓ સાથે તને એકઠા જોઈને, રાજાઓ આનંદના આંસુ વહાવી બેસે એવી આશા છે.
ઘુષ્યતાં રાજધાનીષુ સર્વસંપન્મહીક્ષિતામ્ । પૃથિવી ભ્રાતૃભાવેન ભુજ્યતાં વિજ્વરો ભવ
બધા મહાન રાજાઓના રાજધાનીમાં એ જાહેરાત થવી જોઈએ કે, પૃથ્વી ભાઈચારા સાથે ભોગવાય અને બધાની ચિંતા દૂર થાય.
શ્રુત્વા દુર્યોધનો વાક્યમપ્રિયં કુરુસંસદિ। પ્રત્યુવાચ મહાબાહું વાસુદેવં યશસ્વિનમ્
કુરુ સભામાં દુર્યોધનના કડક શબ્દો સાંભળી, મહાન બાહુવાળા, યશસ્વી વાસુદેવએ તેને જવાબ આપ્યો.
પ્રસમીક્ષ્ય ભવાનેતદ્વક્તુમર્હતિ કેશવ। મામેવ હિ વિશેષેણ વિભાષ્ય પરિગર્હસે
કેશવ, તમે આ વાતને સારી રીતે વિચારવી જોઈએ, કેમ કે તમે ખાસ કરીને મને જ દોષારોપણ કરો છો.
ભક્તિવાદેન પાર્થાનામકસ્માન્મધુસૂદન। ભવાન્ગર્હયતિ નિત્યં કિં સમીક્ષ્ય બલાબલમ્
મધુસૂદન, તમે પૃથાના પુત્રોની હંમેશા ભક્તિપૂર્વક પ્રશંસા કરો છો અને મને નિંદો છો, પણ શક્તિ-નબળાઈનું વિચાર નથી કરતાં?
ભવાન્ક્ષત્તા ચ રાજા વાઽપ્યાચાર્યો વા પિતામહઃ । મામેવ પરિગર્હન્તે નાન્યં કંચન પાણ્ડવમ્
તમે, સારથી, રાજા, આચાર્ય અને પિતામહ—બધા મળીને મને જ દોષ આપો છો, પાંડવોમાં બીજાને નહીં.
ન ચાહં લક્ષયે કંચિદ્વ્યભિચારમિહાત્મનઃ । અથ સર્વે ભવન્તો માં વિદ્વિષન્તિ સરાજકાઃ
મને અહીં કોઈ ખોટ દેખાતી નથી, છતાં તમે બધા અને રાજાઓ પણ મને જ દુશ્મન માનો છો.
ન ચાહં કંચિદત્યર્થમપરાધમરિન્દમ । વિચિન્તયન્પ્રપશ્યામિ સુસૂક્ષ્મમપિ કેશવ
અરે દુશ્મનોને હરાવનાર, કેશવ! હું ઘણી બારીકાઈથી વિચારું તો પણ મારા અંદર કોઈ મોટો દોષ દેખાતો નથી.
પ્રિયાભ્યુપગતે દ્યૂતે પાણ્ડવા મધૂસૂદન। જિતાઃ શકુનિના રાજ્યં તત્ર કિં મમ દુષ્કૃતમ્
મધુસૂદન, જ્યારે પાંડવો પોતાની મરજીથી જુગાર રમવા બેઠા અને શકુનિએ તેમને હરાવી રાજ્ય લઈ લીધું, ત્યારે મેં શું ખોટું કર્યું?
યત્પુનર્દ્રવિણં કિંચિત્તત્રાજીયન્ત પાણ્ડવાઃ । તેભ્ય એવાભ્યનુજ્ઞાતં તત્તદ મધુસૂદન
મધુસૂદન, પછી પાંડવો જે પણ સંપત્તિ ફરીથી જુગારમાં હારી, એ પણ તેમની જ મરજીથી થયું.
અપરાધો ન ચાસ્માકં યત્તે હ્યક્ષૈઃ પરાજિતાઃ। અજેયા જયતાં શ્રેષ્ઠ પાર્થાઃ પ્રવ્રાજિતા વનમ્
પાંડવો જુગારમાં હાર્યા તેમાં અમારો કોઈ દોષ નથી; જીતવામાં શ્રેષ્ઠ એવા પાંડવો પણ વનમાં ગયા.
કેન વાઽપ્યપવાદેન વિરુદ્ધ્યન્ત્યરિભિઃ સહ। અશક્તાઃ પાણ્ડવાઃ કૃષ્ણ પ્રહૃષ્ટાઃ પ્રત્યમિત્રવત્
કૃષ્ણ, પાંડવો અને તેમના મિત્રો અમારો શું દોષ કાઢે છે કે, બળહીન હોવા છતાં દુશ્મન સામે ખુશીથી લડવા ઊભા થાય છે?
કિમસ્માભિઃ કૃતં તેષાં કસ્મિન્વા પુનરાગસિ। ધાર્તરાષ્ટ્રાઞ્જિઘાંસન્તિ પાણ્ડવાઃ સૃઞ્જયૈઃ સહ
અમે એમના સામે શું કર્યું કે, પાંડવો અને શ્રુંજયો મળીને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને નાશ કરવા માંગે છે?
ન ચાપિ વયમુગ્રેણ કર્મણા વચનેન વા। પ્રભ્રષ્ટાઃ પ્રણમામેહ ભયાદપિ શતક્રતુમ્
અમે કોઈ કડક કામ કે વાણીથી હેરાન થયા નથી, અને હું તો અહીં ઈન્દ્રને પણ ડરથી નમતો નથી.
ન ચ તં કૃષ્ણ પશ્યામિ ક્ષત્રધર્મમનુષ્ઠિતમ્ । ઉત્સહેત યુધા જેતું યો નઃ શત્રુનિબર્હણ
કૃષ્ણ, મને એવો કોઈ ક્ષત્રિય દેખાતો નથી જે ક્ષત્રિયધર્મ પાળે અને યુદ્ધમાં અમને હરાવવાની આશા રાખે.
ન હિ ભીષ્મકૃપદ્રોણાઃ સકર્ણા મધુસૂદન। દેવૈરપિ યુધા જેતું શક્યાઃ કિમુત પાણ્ડવૈઃ
મધુસૂદન, ભીષ્મ, કૃપ, દ્રોણ અને કર્ણ—even દેવતાઓ પણ યુદ્ધમાં તેમને હરાવી શકે નહીં, તો પાંડવો શું કરે?
સ્વધર્મમનુપશ્યન્તો યદિ માધવ સંયુગે। અસ્ત્રેણ નિધનં કાલે પ્રાપ્સ્યામઃ સ્વર્ગ્યમેવ તત્
માધવ, જો અમે ક્ષત્રિયોએ પોતાનો ધર્મ ભૂલી યુદ્ધમાં શસ્ત્રથી મૃત્યુ પામી, તો એ જ અમારો સ્વર્ગ છે.
મુખ્યશ્ચૈવૈષ નો ધર્મઃ ક્ષત્રિયાણાં જનાર્દન । યચ્છયીમહિ સઙ્ગ્રામે શરતલ્પગતા વયમ્
જનાર્દન, ક્ષત્રિય તરીકે અમારો મુખ્ય ધર્મ તો એ જ છે કે, યુદ્ધમાં તીરોની શય્યામાં શયન કરીએ.