અથ દુર્યોધં રાજા ધૃતરાષ્ટ્રોઽભ્યભાષત। આસીનં ભ્રાતૃભિઃ સાર્ધં રાજભિઃ પરિવારિતમ્
પછી રાજા ધૃતરાષ્ટ્રે, પોતાના ભાઈઓ અને રાજાઓથી ઘેરાયેલા, બેઠેલા દુર્યોધનને સંબોધી કહ્યું.
દુર્યોધન નિબોધેદં શૌરિણોક્તં મહાત્મના । આદત્સ્વ શિવમત્યન્તં યોગક્ષેમવદવ્યયમ્
દુર્યોધન, મહાન આત્માવાળા શૌરીએ જે કહ્યું છે એ સાંભળ; જે સર્વે માટે કલ્યાણકારી, સુખદ અને અવિનાશી છે, એ અપનાવ.
અનેન હિ સહાયેન કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા । ઇષ્ટાન્સર્વાનભિપ્રાયાન્પ્રાપ્સ્યામઃ સર્વરાજસુ
આ નિષ્પાપ કર્મવાળા કૃષ્ણ જેવા સાથી સાથે, આપણે બધા રાજાઓમાં ઈચ્છિત ફળો મેળવી શકીશું.
સુસંહતઃ કેશવેન તાત ગચ્છ યુધિષ્ઠિરમ્ । ચર સ્વસ્ત્યયનં કૃત્સ્નં ભરતાનામનામયમ્
કેશવ સાથે એકતા રાખી, પુત્ર, તું યુધિષ્ઠિર પાસે જા; અને ભારતવંશીઓનું સંપૂર્ણ કલ્યાણ અને સુખ-શાંતિ સુનિશ્ચિત કર.
વાસુદેવેન તીર્થેન તાત ગચ્છસ્વ સંશમમ્ । કાલપ્રાપ્તમિદં મન્યે મા ત્વં દુર્યોધનાતિગાઃ
પ્યારા, વાસુદેવના તીર્થથી મનને શાંત કર અને સમય આવી ગયો છે એવું હું માનું છું; તું દુર્યોધનથી આગળ ન વધ.
શમં ચેદ્યાચમાનં ત્વં પ્રત્યાખ્યાસ્યસિ કેશવમ્ । ત્વદર્થમભિજલ્પન્તં ન તવાસ્ત્યપરાભવઃ
જો તું શાંતિ માંગતા કેશવને ઇનકાર કરશે, અને તે તારા માટે બોલે છે, તો તને ક્યારેય હાર સહન કરવી નહીં પડે.
ધૃતરાષ્ટ્રવચઃ શ્રુત્વા ભીષ્મદ્રોણૌ સમવ્યથૌ। દુર્યોધનમિદં વાક્યમૂચતુઃ શાસનાતિગમ્
ધૃતરાષ્ટ્રના વચન સાંભળીને ભીષ્મ અને દ્રોણ બંને દુઃખી થયા; તેમના આદેશથી તેમણે દુર્યોધનને આ રીતે કહ્યું.
યાવત્કૃષ્ણાવસન્નદ્ધૌ યાવત્તિષ્ઠતિ ગાણ્ડિવમ્ । યાવદ્ધૌમ્યો ન મેધાગ્નૌ જુહોતીહ દ્વિષદ્બલમ્
જ્યાં સુધી કૃષ્ણ પાંડવો સાથે છે, જ્યાં સુધી ગાંડીવ ધનુષ્ય અડગ છે, અને જ્યાં સુધી ધૌમ્ય યજ્ઞમાં આહુતિ આપે છે, ત્યાં સુધી દુશ્મનના સેના સામે યુદ્ધ બંધ રહે.
યાવન્ન પ્રેક્ષતે ક્રૂદ્ધઃ સેનાં તવ યુધિષ્ઠિરઃ। હ્રીનિષેવો મહેષ્વાસસ્તાવચ્છામ્યતુ વૈશસમ્
જ્યાં સુધી મહાન ધનુર્ધર યુધિષ્ઠિર ગુસ્સામાં તારી સેના તરફ યુદ્ધમાં નજરે નહીં જુએ, ત્યાં સુધી હિંસા અટકાવી રાખ.
યાવન્ન દૃશ્યતે પાર્થઃ સ્વેઽપ્યનીકે વ્યવસ્થિતઃ। ભીમસેનો મહેષ્વાસસ્તાવચ્છામ્યતુ વૈશસમ્
જ્યાં સુધી પાર્થ પોતાની સેના પંક્તિમાં ઉભો દેખાતો નથી અને ભીમસેન મહાન ધનુર્ધર હાજર નથી, ત્યાં સુધી હિંસા અટકાવી રાખ.
યાવન્ન ચરતે માર્ગાન્પૃતનામભિધર્ષયન્ । ભીમસેનો ગદાપાણિસ્તાવત્સંશામ્ય પાણ્ડવૈઃ
જ્યાં સુધી ભીમસેન ગદા હાથમાં લઈને પાંડોવોની સેના સાથે શત્રુઓ પર તૂટતો નથી, ત્યાં સુધી શાંતિ જાળવી રાખ.
યાવન્ન શાતયત્યાજૌ શિરાંસિ ગજયોધિનામ્ । ગદયા વીરઘાતિન્યા ફલાનીવ વનસ્પતેઃ । કાલેન પરિપક્વાનિ તાવચ્છામ્યતુ વૈશસમ્
જ્યાં સુધી ભીમસેન યુદ્ધમાં ગદા વડે હાથીઓના યોદ્ધાઓના માથાં ઝાડ પરથી પાકેલા ફળ જેમ નીચે પડે એમ તોડી નાખતો નથી, ત્યાં સુધી હિંસા અટકાવી રાખ.
નકુલઃ સહદેવશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ ।। વિરાટશ્ચ શિખણ્ડી ચ શૈશુપાલિશ્ચ દંશિતાઃ
નકુલ, સહદેવ, પૃષ્ઠપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, વિરાટ, શિખંડી અને શૈશુપાલ—all તૈયાર અને ઉત્સુક છે.
યાવન્ન પ્રવિશન્ત્યેતે નક્રા ઇવ મહાર્ણવમ્ । કૃતાસ્ત્રાઃ ક્ષિપ્રમસ્યન્તસ્તાવચ્છામ્યતુ વૈશસમ્
જ્યાં સુધી આ યોદ્ધાઓ, શસ્ત્રકૌશલ્યમાં પારંગત, મગર જેમ મહાસાગરમાં ઝંપલાવે એમ યુદ્ધમાં ઘૂસી પડતા નથી, ત્યાં સુધી હિંસા અટકાવી રાખ.
યાવન્ન સુકુમારેષુ શરીરેષુ મહીક્ષિતામ્। ગાર્ધ્રપત્રાઃ પતન્ત્યુગ્રાસ્તાવચ્છામ્યતુ વૈશસમ્
જ્યાં સુધી ભયાનક ગૃધ્રપંખી બાણ રાજાઓના કોમળ શરીર પર વરસતા નથી, ત્યાં સુધી હિંસા અટકાવી રાખ.
ચન્દનાગુરુદિગ્ધેષુ હારનિષ્કધરેષુ ચ । નોરસ્સુ યાવદ્યોધાનાં મહેષ્વાસૈર્મહેષવઃ
જ્યાં સુધી મહાન ધનુર્ધરોના તીક્ષ્ણ બાણ ચંદન, અગરૂ અને હારથી શોભતા યોદ્ધાઓના શરીરને ભેદતા નથી, ત્યાં સુધી હિંસા અટકાવી રાખ.
કૃતસ્ત્રૈઃ ક્ષિપ્રમસ્યદ્ભિર્દૂરપાતિભિરાયસાઃ । અભિલક્ષ્યૈર્નિપાત્યન્તે તાવચ્છામ્યતુ વૈશસમ્
જ્યાં સુધી શસ્ત્રકૌશલ્યમાં નિપુણ યોદ્ધાઓ લંબે ફેંકેલા લોખંડના બાણ નિશાન પર વાગી પડતા નથી, ત્યાં સુધી હિંસા અટકાવી રાખ.
અભિવાદયમાનં ત્વાં શિરસા રાજકુઞ્જરઃ । પાણિભ્યાં પ્રતિગૃહ્ણાતુ ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ
ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર તને રાજહાથી જેમ માથું નમાવે છે, એમ હાથ જોડીને તારો સન્માન કરે.
ધ્વજાઙ્કુશપતાકાઙ્કં દક્ષિણં તે સુદક્ષિણઃ । સ્કન્ધે નિક્ષિપતાં બહું શાન્તયે ભરતર્ષભ
ધ્વજ, અંકુશ અને ધ્વજાવાળી સુદક્ષિણ તારા ખભા પર પોતાની મજબૂત ભુજાથી શાંતિ માટે હાથ મૂકે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
રત્નૌષધિસમેતેન રત્નાઙ્ગુલિતલેન ચ। ઉપવિષ્ટસ્ય પૃષ્ઠં તે પાણિના પરિમાર્જતુ
રત્ન અને ઔષધિથી શોભતા હાથ અને રત્નજડિત અંગુઠીથી, બેઠેલા તારા પીઠને હળવે હાથે મસાજ કરે.
શાલસ્કન્ધો મહાબહુસ્ત્વાં સ્વજાનો વૃકોદરઃ । સામ્નાઽભિવદતાં ચાપિ શાન્તયે ભરતર્ષભ
પથ્થર જેવી પીઠ અને મજબૂત ભુજાવાળો તારો સગો વ્રુકોદર, મીઠા વચનથી તને શાંતિ માટે અભિવાદન કરે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
અર્જુનેન યમાભ્યાં ચ ત્રિભિસ્તૈરભિવાદિતઃ। મૂર્ધ્નિ તાન્સમુપાઘ્રાય પ્રેમ્ણાઽભિવદ પાર્થિવ
જ્યારે તને અર્જુન અને યમના બંને પુત્રો અભિવાદન કરે, ત્યારે તું તેમનું માથું ઝુકાવી પ્રેમથી તેમને અભિવાદન કર, હે રાજા.
દૃષ્ટ્વા ત્વાં પાણ્ડવૈર્વીરૈર્ભ્રાતૃભિઃ સહ સંગતમ્ । યાવદાનન્દજાશ્રૂણિ પ્રન્મુઞ્ચન્તુ નરાધિપાઃ
પાંડવોના વિરુધ્ધો સાથે, ભાઈઓ સાથે તને એકઠા જોઈને, રાજાઓ આનંદના આંસુ વહાવી બેસે એવી આશા છે.
ઘુષ્યતાં રાજધાનીષુ સર્વસંપન્મહીક્ષિતામ્ । પૃથિવી ભ્રાતૃભાવેન ભુજ્યતાં વિજ્વરો ભવ
બધા મહાન રાજાઓના રાજધાનીમાં એ જાહેરાત થવી જોઈએ કે, પૃથ્વી ભાઈચારા સાથે ભોગવાય અને બધાની ચિંતા દૂર થાય.
શ્રુત્વા દુર્યોધનો વાક્યમપ્રિયં કુરુસંસદિ। પ્રત્યુવાચ મહાબાહું વાસુદેવં યશસ્વિનમ્
કુરુ સભામાં દુર્યોધનના કડક શબ્દો સાંભળી, મહાન બાહુવાળા, યશસ્વી વાસુદેવએ તેને જવાબ આપ્યો.
પ્રસમીક્ષ્ય ભવાનેતદ્વક્તુમર્હતિ કેશવ। મામેવ હિ વિશેષેણ વિભાષ્ય પરિગર્હસે
કેશવ, તમે આ વાતને સારી રીતે વિચારવી જોઈએ, કેમ કે તમે ખાસ કરીને મને જ દોષારોપણ કરો છો.
ભક્તિવાદેન પાર્થાનામકસ્માન્મધુસૂદન। ભવાન્ગર્હયતિ નિત્યં કિં સમીક્ષ્ય બલાબલમ્
મધુસૂદન, તમે પૃથાના પુત્રોની હંમેશા ભક્તિપૂર્વક પ્રશંસા કરો છો અને મને નિંદો છો, પણ શક્તિ-નબળાઈનું વિચાર નથી કરતાં?
ભવાન્ક્ષત્તા ચ રાજા વાઽપ્યાચાર્યો વા પિતામહઃ । મામેવ પરિગર્હન્તે નાન્યં કંચન પાણ્ડવમ્
તમે, સારથી, રાજા, આચાર્ય અને પિતામહ—બધા મળીને મને જ દોષ આપો છો, પાંડવોમાં બીજાને નહીં.
ન ચાહં લક્ષયે કંચિદ્વ્યભિચારમિહાત્મનઃ । અથ સર્વે ભવન્તો માં વિદ્વિષન્તિ સરાજકાઃ
મને અહીં કોઈ ખોટ દેખાતી નથી, છતાં તમે બધા અને રાજાઓ પણ મને જ દુશ્મન માનો છો.
ન ચાહં કંચિદત્યર્થમપરાધમરિન્દમ । વિચિન્તયન્પ્રપશ્યામિ સુસૂક્ષ્મમપિ કેશવ
અરે દુશ્મનોને હરાવનાર, કેશવ! હું ઘણી બારીકાઈથી વિચારું તો પણ મારા અંદર કોઈ મોટો દોષ દેખાતો નથી.