વૈદૂર્યાઙ્કુરકલ્પાનિ મૃદૂનિ હરિતાનિ ચ। ચરન્તી શ્લક્ષ્ણશષ્પાણિ તિક્તાનિ મધુરાણિ ચ
એમરાલ્ડ જેવા લીલા, કોમળ અંકુર અને નરમ ઘાસ, કડવી અને મીઠી બંને જાતની ઘાસો ખાઈને તે જીવન વિતાવતી.
સ્રવન્તીનાં ચ પુણ્યાનાં સુરસાનિ સુચીનિ ચ। પિબન્તી વારિમુખ્યાનિ શીતાનિ વિમલાનિ ચ
પવિત્ર પ્રવાહોની શુદ્ધ, સ્વાદિષ્ટ અને ઠંડી નદીઓનું શ્રેષ્ઠ અને નિર્મળ પાણી પીતી.
વનેષુ મૃગરાજેષુ વ્યાઘ્રવિપ્રોષિતેષુ ચ । દાવાગ્નિવિપ્રયુક્તેષુ શૂન્યેષુ ગહનેષુ ચ
તે એવા જંગલોમાં ફરતી, જ્યાં સિંહ નહોતો, વાઘો દૂર ગયા હતા, જંગલમાં અગ્નિ નહોતો અને જંગલ સુનસાન અને ઘનઘોર હતું.
ચરન્તી હરિણૈઃ સાર્ધં મૃગીવ વનચારિણી । ચચાર વિપુલં ધર્મં બ્રહ્મચર્યેણ સંવૃતમ્
હરણો સાથે હરણની જેમ જંગલમાં ફરતી અને બ્રહ્મચર્યથી ઘેરાયેલા વિશાળ ધર્મનું પાલન કરતી.
યયાતિરપિ પૂર્વેષાં રાજ્ઞાં વૃત્તમનુષ્ઠિતઃ। બહુવર્ષસહસ્રાયુર્યુયુજે કાલધર્મણા
યયાતિએ પણ પૂર્વજ રાજાઓની રીત પ્રમાણે જીવન વિતાવ્યું અને અનેક હજાર વર્ષ જીવીને અંતે સમયના નિયમને પ્રાપ્ત થયો.
પુરુર્યદુશ્ચ દ્વૌ વંશે વર્ધમાનૌ નરોત્તમૌ । તાભ્ભાં પ્રતિષ્ઠિતો લોકે પરલોકે ચ નાહુષઃ
પુરુરવસ અને યદુ, બંને પોતાના વંશમાં પ્રખ્યાત અને મહાન પુરુષ બન્યા. Nahush પણ તેમના સાથે આ લોક અને પરલોકમાં સ્થિર થયો.
મહીપતે નરપતિર્યયાતિઃ સ્વર્ગમાસ્થિતઃ। મહર્ષિકલ્પો નૃપતિઃ સ્વર્ગાગ્ર્યફલભુગ્વિભુઃ
પૃથ્વીના રાજા યયાતિ સ્વર્ગમાં પહોંચ્યા; મહાન ઋષિ જેવો તે રાજા સ્વર્ગના શ્રેષ્ઠ ફળનો આનંદ માણતો.
બહુવર્ષસહસ્રાખ્યે કાલે બહુગુણે ગતે। રાજર્ષિષુ નિષણ્ણેષુ મહીયઃસુ મહર્ધિષુ
જ્યારે અનેક હજાર વર્ષો સુધી સારા ગુણોથી ભરેલો સમય પસાર થયો અને રાજર્ષિઓ, મહાન અને તેજસ્વી રાજાઓ સ્થિર થયા,
અવમેને નરાન્સર્વાન્દેવાનૃષિગણાંસ્તથા। યયાતિર્મૂઢવિજ્ઞાનો વિસ્મયાવિષ્ટચેતનઃ
યયાતિ, આશ્ચર્યથી ભરેલા અને સમજ ગુમાવેલા મનથી, બધા મનુષ્યો, દેવતાઓ અને ઋષિગણોને અવગણવા લાગ્યા.
તતસ્તં બુબુધે દેવઃ શક્રો બલનિષૂદનઃ । તે ચ રાજર્ષયઃ સર્વે ધિગ્ધિગિત્યેવમબ્રુવન્
પછી બળનો વિનાશક દેવ ઇન્દ્રે તેને ઓળખ્યો અને બધા રાજર્ષિઓએ 'અરે અરે!' કહીને ધિક્કાર આપ્યો.
વિચારશ્ચ સમુત્પન્નો નિરીક્ષ્ય નહુષાત્મજમ્ । કોઽન્વયં કસ્ય વા રાજ્ઞઃ કથં વા સ્વર્ગમાગતઃ
Nahushના પુત્રને જોઈને ચર્ચા ઊભી થઈ: 'આ કોણ છે? કયા રાજાનો છે? અને કેવી રીતે સ્વર્ગમાં આવ્યો?'
કર્મણા કેનસિદ્ધોઽયં ક્વ વાઽનેન તપશ્ચિતમ્। કથં વા જ્ઞાયતે સ્વર્ગે કેન વા જ્ઞાયતેઽપ્યુત
કયા કર્મથી આ પદ મેળવ્યું? કયાં તેણે તપ કર્યું? સ્વર્ગમાં તેને કેવી રીતે ઓળખાય છે અને કોણે તેને ઓળખ્યું?'
એવં વિચાસ્યન્તસ્તે રાજાનં સ્વર્ગવાસિનઃ । દૃષ્ટ્વા પપ્રચ્છુરન્યોન્યં યયાતિં નૃપતિં પ્રતિ
જ્યારે એ લોકો વિચારવિમર્શ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે સ્વર્ગમાં વસતા રાજાઓએ યયાતિને જોઈને એકબીજાને પૂછવા માંડ્યું.
વિમાનપાલાઃ શતશઃ સ્વર્ગદ્વારાભિરક્ષિણઃ । પૃષ્ટા આસનપાલાશ્ચ ન જાનીમેત્યથાઽબ્રુવન્
સૈકડો વિમાનોના રક્ષકો, સ્વર્ગના દ્વારપાલો અને આસન સંભાળનારા લોકોને પૂછવામાં આવ્યા, પણ તેઓએ કહ્યું, 'અમે જાણતા નથી.'
સર્વે તે હ્યાવૃતજ્ઞાના નાભ્યજાનન્ત તં નૃપમ્ । સ મુહૂર્તાદથ નૃપો હતૌજાશ્ચાભવત્તદા
બધા જ જાણકારીથી વંચિત હતા, એ રાજાને ઓળખી શક્યા નહીં; અને થોડા જ સમયમાં એ રાજાનું બળ પણ ખોવાઈ ગયું.
અથ પ્રચલિતઃ સ્થાનાદાસનાચ્ચ પરિચ્યુતઃ। કમ્પિતેનેવ મનસા ધર્ષિતઃ શેકવાહ્નિના
પછી એ પોતાના સ્થાન પરથી હલાવી દીધો ગયો, આસન પરથી પડી ગયો, મન પણ ધ્રુજતું હતું, જાણે કોઈ જોરદાર પવન વાગ્યો હોય એમ.
મ્લાનસ્રગ્ભ્રષ્ટવિજ્ઞાનઃ પ્રભ્રષ્ટમુકુટાઙ્ગદઃ । વિઘૂર્ણન્સ્રસ્તસર્વાઙ્ગઃ પ્રભ્રષ્ટાભરણામ્બરઃ
એના ગળાનો હાર કાંઈક સુકાઈ ગયો, સમજ ખોવાઈ ગઈ, મુકુટ અને કાંડા પરથી કડાં પડી ગયા, શરીર ધ્રુજતું હતું, બધા આભૂષણો અને વસ્ત્રો પણ ઢળી પડ્યા.
અદૃશ્યમાનસ્તાન્પશ્યન્નપશ્યંશ્ચ પુનઃ પુનઃ । શૂન્યઃ શૂન્યેન મનસા પ્રપતિષ્યન્મહીતલમ્
ક્યારેક એ તેમને જોઈ શકતો, ક્યારેક નહીં, મનથી આખો ખાલી થઈ ગયો, અને એ જમીન તરફ પડવા લાગ્યો.
કિં મયા મનસા ધ્યાતમશુભં ધર્મદૂષણમ્ । યેનાહં ચલિતઃ સ્થાનાદિતિ રાજા વ્યચિન્તયત્
મારા મનમાં કયું દુષિત કે અધર્મનું વિચારો આવ્યું હતું, જેના કારણે હું મારા સ્થાન પરથી હલાઈ ગયો? એમ રાજાએ વિચાર્યું.
તે તુ તત્રૈવ રાજાનઃ સિદ્ધાશ્ચાપ્સરસસ્તથા । અપશ્યન્ત નિરાલમ્બં તં યયાતિં પરિચ્યુતમ્
ત્યાં રહેલા રાજાઓ, સિદ્ધો અને અપ્સરાઓએ યયાતિને આધાર વિના, નીચે પડતો જોઈ લીધો.
અથૈત્ય પુરુષઃ કશ્ચિત્ક્ષીણપુણ્યનિપાતકઃ । યયાતિમબ્રવીદ્રાજન્દ્રેવરાજસ્ય શાસનાત્
પછી એક માણસ, જેનું પુણ્ય ઘટી ગયું હતું, એ દેવરાજ ઇન્દ્રના આદેશથી યયાતિ પાસે આવ્યો અને કહ્યું.
અતીવ મદમત્તસ્ત્વં ન કંચિન્નાવમન્યસે । માનેન ભ્રષ્ટઃ સ્વર્ગસ્તે નાર્હસ્ત્વં પાર્થિવાત્મજ
તમે બહુ અહંકારમાં મસ્ત છો, કોઈને તુચ્છ માનતા નથી; પણ તમારા ગર્વને કારણે તમારું સ્વર્ગ ગુમાવ્યું છે, રાજપુત્ર, હવે તમે લાયક નથી.
ન ચ પ્રજ્ઞાયસે ગચ્છ પતસ્વેતિ તમબ્રવીત્ । પતેયં સત્સ્વિતિ વચસ્ત્રિરુત્ત્કા નહુષાત્મજઃ
અને તમને એ ખબર પણ નથી; જાઓ, નીચે પડો! એમ તેણે કહ્યું. નહુષપુત્ર યયાતીએ જવાબ આપ્યો, 'જ્યાં સારા લોકો હોય ત્યાં હું પડું.'
પતિષ્યંન્તયામાસ ગતિં ગતિમતાં વરઃ। એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ નૈમિષે પાર્થિવર્ષભાન્
પડવાનો નિશ્ચય કરીને, એ ગતિશીલોમાં શ્રેષ્ઠ યયાતિ નીચે પડવા લાગ્યો; એ જ સમયે, નૈમિષ ક્ષેત્રમાં રાજર્ષિઓ વચ્ચે—
ચતુરોઽપશ્યત નૃપસ્તેષાં મધ્યે પપાત હ । પ્રતર્દનો વસુમનાઃ શિબિરૌશીનરોઽષ્ટકઃ
એ રાજાએ ચાર જણને જોયા અને એમના વચ્ચે પડ્યો: પ્રતર્દન, વસુમન, શિબી ઉશીનર અને અષ્ટક.
વાજપેયેન યજ્ઞેન તર્પયન્તિ સુરેશ્વરમ્ । તેષામધ્વરજં ધૂમં સ્વર્ગદ્વારમુપસ્થિતમ્
વાજપેય યજ્ઞથી એ લોકો દેવોના રાજાને તૃપ્ત કરી રહ્યા હતા; તેમના યજ્ઞનો ધૂમ્ર સ્વર્ગના દ્વારે પહોંચ્યો હતો.
યયાતિરુપજિઘ્રન્વૈ નિપપાત મહીં પ્રતિ । ભૂમૌ સ્વર્ગે ચ સંબદ્ધાં નદીં ધૂમમયીમિવ । ગઙ્ગાં ગામિવ ગચ્છન્તીમાલમ્બ્ય જગતીપતિઃ
યયાતીએ એ ધૂમ્રને સૂંઘી અને પૃથ્વી તરફ પડ્યો; એણે જાણે પૃથ્વી અને સ્વર્ગ વચ્ચે વહેતી ધૂમ્રમય ગંગાને પકડી લીધી.
શ્રીમત્સ્વવભૃથાગ્ર્યેષુ ચતુર્ષુ પ્રતિબન્ધુષુ । મધ્યે નિપતિતો રાજા લોકપાલોપમેષુ સઃ
એ ચાર resplendent (પ્રભાશાળી) અવભૃથમાં, પોતાના સગાંઓથી ઘેરાયેલા, એ રાજા એમના વચ્ચે પડ્યો, જાણે લોકપાલો સમાન.
ચતુર્ષુ હુતકલ્પેષુ રાજસિંહમહાગ્નિષુ । પપાત મધ્યે રાજર્ષિર્યયાતિઃ પુણ્યસઙ્ક્ષયે
ચાર યજ્ઞ અગ્નિ, રાજસિંહ જેવાં પ્રજ્વલિત, એના વચ્ચે પુણ્ય ખૂટી ગયેલો રાજર્ષિ યયાતિ પડ્યો.
તમાહુઃ પાર્થિવાઃ સર્વે દીપ્યમાનમિવ શ્રિયા । કો ભવાન્કસ્ય વા બન્ધુર્દેશસ્ય નગરસ્ય વા
બધા રાજાઓએ, જે યયાતિ તેજથી ઝળહળતો હતો, તેને પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો? કોણના સગા છો? કયા દેશ કે શહેરના છો?'