ગુર્વર્થો દીયતામેવ યદિ ગાલવ મન્યસે । ઇત્યેવમાહ સક્રોધો વિશ્વામિત્રસ્તપોધનઃ
'ગાલવ, જો તારે યોગ્ય લાગે તો ગુરુદક્ષિણા આપી દે,' એમ તપસ્યામાં ધનવાન એવા વિશ્વામિત્રે થોડા રોષથી કહ્યું.
સોઽયં શોકેન મહતા તપ્યમાનો દ્વિજર્ષભઃ । અશક્તઃ પ્રતિકર્તું તદ્ભવન્તં શરણં ગતઃ
'આ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ભારે દુઃખમાં છે અને પાછું આપવાની શક્તિ ન હોવાથી, તારી શરણે આવ્યો છે.'
પ્રતિગૃહ્ય નરવ્યાઘ્ર ત્વત્તો ભિક્ષાં ગતવ્યથઃ । કૃત્વાઽઽપવર્ગં ગુરવે ચરિષ્યતિ મહત્તપઃ
'હે મનુષ્યોમાં વાઘ, તારી પાસેથી ભિક્ષા મેળવીને એ નિર્વ્યથા થઈ જશે અને ગુરુનું ઋણ ચૂકવીને મહાન તપસ્યા કરશે.'
તપસઃ સંવિભાગેન ભવન્તમપિ યોક્ષ્યતે। સ્વેન રાજર્ષિતપસા પૂર્ણં ત્વાં પૂરયિષ્યતિ
'તપસ્યાનો ફળ ભાગ્યે તને પણ મળશે; રાજર્ષિની તપસ્યાથી એ તને સંપૂર્ણ સંતોષ આપશે.'
યાવન્તિ રોમાણિ હયે ભવન્તીહ નરેશ્વર । તાવન્તો વાજિનો લોકાન્પ્રાપ્નુવન્તિ મહીપતે
હે રાજા, ઘોડાના શરીર પર જેટલા વાળ હોય છે, એટલા જ લોક ઘોડાને પ્રાપ્ત થાય છે, હે ધરતીના સ્વામી.
પાત્રં પ્રતિગ્રહસ્યાયં દાતું પાત્રં તથા ભવાન્ । શઙ્ખે ક્ષીરમિવાસક્તં ભવત્વેતત્તથોપમમ્
આ દાન માટે યોગ્ય પાત્ર છે અને તમે પણ યોગ્ય દાતા છો; જેમ શંખમાં દૂધ ચોંટે છે, તેમ આ ઉદાહરણ યોગ્ય છે.
એવમુક્તઃ સુપર્ણેન તથ્યં વચનમુત્તમમ્ । વિમૃશ્યાવહિતો રાજા નિશ્ચિત્ય ચ પુનઃ પુનઃ
સુપર્ણે આ સત્ય અને ઉત્તમ વચન કહ્યા પછી, રાજા ધ્યાનપૂર્વક વારંવાર વિચાર કરવા લાગ્યા.
યષ્ટા ક્રતુસહસ્રાણાં દાતા દાનપતિઃ પ્રભુઃ । યયાતિઃ સર્વકાશીશ ઇદં વચનમબ્રવીત્
યયાતિ, જે સર્વ કાશીના રાજા અને હજાર યજ્ઞો કરનાર, દાનમાં અગ્રગણ્ય અને શક્તિશાળી હતા, તેમણે આ વચન કહ્યાં.
દૃષ્ટ્વા પ્રિયસખં તાર્ક્ષ્યં ગાલવં ચ દ્વિજર્ષભમ્ । નિદર્શનં ચ તપસો ભિક્ષાં શ્લાઘ્યાં ચ કીર્તિતામ્
પ્રિય મિત્ર તારક્ષ્ય અને મહાન બ્રાહ્મણ ગાલવને જોઈને, તપસ્યાનું ઉદાહરણ અને ઉત્તમ ભિક્ષાની પ્રસંસા યાદ કરીને, તેમણે કહ્યું.
અતીત્ય ચ નૃપાનન્યાનાદિત્યકુલસંભવાન્ । મત્સકાશમનુપ્રાપ્તાવેતાં બુદ્ધિમવેક્ષ્ય ચ
અન્ય સૌરવંશી રાજાઓને છોડીને તમે મારા પાસે આવ્યા છો અને આ નિર્ણય કર્યો છે.
અદ્ય મે સફલં જન્મ તારિતં ચાદ્ય મે કલમ્ । અદ્યાયં તારિતો દેશો મમ તાર્ક્ષ્ય ત્વયાઽનઘ
આજે મારું જન્મ સફળ થયું, આજે મારું ઋણ ઉતર્યું; આજે, નિર્દોષ તારક્ષ્ય, મારી ધરતી તારા દ્વારા પવિત્ર થઈ.
વક્તુમિચ્છામિ તુ સખે યથા જાનાસિ માં પુરા । ન તથા વિત્તવાનસ્મિ ક્ષીણં વિત્તં ચ મે સખે
મિત્ર, હું તને એ જ વાત કહેવા માંગું છું કે જે રીતે તું મને પહેલા ઓળખતો હતો; હવે મારી પાસે એટલું ધન નથી, મારું ધન ઓછું થઈ ગયું છે.
ન ચ શક્તોઽસ્મિ તે કર્તું મોઘમાગમનં ખગ। ન ચાશામસ્ય વિપર્ષેર્વિતથીકર્તુમુત્સહે
હે પંખી, હું તારા આવવાને વ્યર્થ જવા દેવા સમર્થ નથી; અને આ આશાવાનનું મન દુઃખાવું પણ મને સહન નથી.
પુત્રીં દાસ્યામિ યત્કાર્યમિયં સંપાદયિષ્યતિ। અભિગમ્ય હતાશો હિ નિવૃત્તો દહતે કુલમ્
હું મારી દીકરી આપીશ; જે કાર્ય કરવાનું છે, એ તે પૂરૂં કરશે. કારણ કે, જે આશાવાન નિરાશ થઈ પાછો ફરે છે, તે પોતાનું વંશ બળે છે.
નાતઃ પરં વૈનતેય કિંચિત્પાપિષ્ઠમુચ્યતે । પ્રથાશાનાશનં લોકે દેહિ નાસ્તીતિ વા વચઃ
હે વિનતાપુત્ર, આશાવાનને 'મારે આપવાનું કંઈ નથી' એવું કહેવું, એથી વધુ પાપી કંઈ નથી.
હતાશો હ્યકૃતાર્થઃ સન્હતઃ સંભાવિતો નરઃ । હિનસ્તિ તસ્ય પુત્રાંશ્ચ પૌત્રાંશ્ચાકુર્વતો હિતમ્
જે માનવી નિરાશ અને અપૂર્ણ રહી જાય છે, છતાં માન અપાય છે, તે જેનું ભલું નથી કરતો, તેના પુત્ર અને પૌત્રને નુકસાન પહોંચાડે છે.
તસ્માચ્ચતુર્ણાં વંશાનાં સ્થાપયિત્રી સુતા મમ। `માધવી નામ તાર્ક્ષ્યેયં સર્વધર્મપ્રદાયિની
આથી, હે તારક્ષ્ય, મારી દીકરી માધવી ચાર વંશને આગળ વધારશે; એ સર્વ ધર્મો આપનારી છે.
ઇયં સુરસુતપ્રખ્યા સર્વધર્મોપચાયિની। સદા દેવમનુષ્યણામસુરાણાં ચ ગાલવ । કાઙ્ક્ષિતા રૂપતો બાલા સુતા મે પ્રતિગૃહ્યતામ્
આ દીકરી દેવકન્યાની સમાન પ્રસિદ્ધ છે, સર્વ ધર્મોમાં નિષ્ણાત છે; દેવો, મનુષ્યો અને અસુરો સૌ તેની સુંદરતા ઇચ્છે છે, હે ગાલવ, મારી દીકરી તું સ્વીકાર.
અસ્યાઃ શુલ્કં પ્રદાસ્યન્તિ નૃપા રાજ્યમપિ ધ્રવમ્। કિં પુનઃ શ્યામકર્ણાનાં હયાનાં દ્વે ચતુઃશતે
રાજાઓ તેની માટે કન્યાદાનમાં પોતાનું રાજ્ય પણ આપી દેશે; તો પછી બે જોડી શ્યામકર્ણ ઘોડાની તો વાત જ શું છે!
સ ભવાપ્રતિગૃહ્ણાતુ મમૈતાં માધવીં સુતામ્। અહં દૌહિત્રવાન્ત્સ્યાં વૈ વર એષ મમ પ્રભો
મારી દીકરી માધવીને તે સ્વીકારે; હું દોહિત્રો મેળવો, એ જ મારી ઈચ્છા છે, હે પ્રભુ.
સ તસ્ય વચનં શ્રુત્વા બ્રાહ્મણઃ શંસિતવ્રતઃ ।' પ્રતિગૃહ્ય ચ તાં કન્યાં ગાલવઃ સહ પક્ષિણા। પુનર્દ્રક્ષ્યાવ ઇત્યુક્ત્વા પ્રતસ્થે સહ કન્યયા
રાજાના વચન સાંભળી, પ્રતિજ્ઞાબદ્ધ બ્રાહ્મણ ગાલવે પંખી સાથે કન્યાને સ્વીકારી, 'પછી ફરી મળશું' એમ કહી, તે કન્યાને લઈને નીકળી પડ્યા.
ઉપલબ્ધમિદં દ્વારમશ્વાનામિતિ ચાણ્ડજઃ। ઉક્ત્વા ગાલવમાપૃચ્છ્ય જગામ ભવનં સ્વકમ્
ઘોડા મેળવવાનો આ માર્ગ મળ્યો છે એમ કહી, વિનતાપુત્રે ગાલવને વિદાય લીધી અને પોતાના ઘર તરફ પાછા ગયા.
ગતે પતગરાજે તુ ગાલવઃ સહ કન્યયા। ચિન્તયાનઃ ક્ષમંદાને રાજાનં શુલ્કતોઽગમત્
પંખીઓના રાજા પતાગર જતાં, ગાલવ પોતાની દીકરી સાથે, મનમાં દેહેજની વાત વિચારીને, જે રાજા દેહેજ આપી શકે એવો હતો, ત્યાં ગયો.
સોઽગચ્છન્મનસેક્ષ્વાકું હર્યશ્વં રાજસત્તમમ્। અયોધ્યાયાં મહાવીર્યં ચતુરઙ્ગબલાન્વિતમ્
રસ્તામાં જતાં, ગાલવના મનમાં અયોધ્યાના ઇક્ષ્વાકુ વંશના હર્યશ્વ, મહાન શક્તિશાળી અને ચતુરંગી સેના ધરાવતા રાજાની યાદ આવી.
કોશધાન્યબલોપેતં પ્રિયપૌરં દ્વિજપ્રિયમ્ । પ્રજાભિકામં શામ્યન્તં કુર્વાણં તપ ઉત્તમમ્
એ રાજા ધન, અનાજ અને બળથી સંપન્ન હતો, પ્રજાને પ્રિય, બ્રાહ્મણોને પણ વહાલો, સંતાનની ઇચ્છા ધરાવતો, શાંત અને ઉત્તમ તપ કરતો હતો.
તમુપાગમ્ય વિપ્રઃ સ હર્યશ્વં ગાલવોઽબ્રવીત્ । કન્યેયં મમ રાજેન્દ્ર પ્રસવૈઃ કુલવર્ધિની
ગાલવ બ્રાહ્મણે રાજા હર્યશ્વ પાસે જઈને કહ્યું: 'હે રાજે, આ મારી દીકરી તમારા વંશને પુત્રોથી વધારશે.'
ઇયં શુલ્કેન ભાર્યાર્થં હર્યશ્વ પ્રતિગૃહ્યતામ્ । શુલ્કં તે કીર્તિયિષ્યામિ તચ્છ્રુત્વા સંપ્રધાર્યતામ્
'હે હર્યશ્વ, આ કન્યાને દેહેજ લઈને પત્ની તરીકે સ્વીકારો; તમે આપશો તે દેહેજની ખ્યાતિ હું ફેલાવીશ—આ સાંભળીને વિચાર કરો.'
મહાવીર્યો મહીપાલઃ કાશીનામીશ્વરઃ પ્રભુઃ। દિવોદાસ ઇતિ ખ્યાતો ભૈમસેનિર્નરાધિપઃ
કાશીના રાજા, મહાન પરાક્રમી અને પ્રસિદ્ધ એવા ભૈમસેની વંશના દિવોદાસ નામે મહારાજા હતા.
તત્ર ગચ્છાવહે ભદ્રે શનૈરાગચ્છ મા શુચઃ । ધાર્મિકઃ સંયમે યુક્તઃ સત્યે ચૈવ જનેશ્વરઃ
'ચાલો, ભદ્રે, આપણે ત્યાં જઈએ; ધીમે ધીમે આવો, દુઃખ ન કરો. એ રાજા ધર્મનિષ્ઠ, સંયમવાળો અને સત્યપ્રેમી છે.'
તમુપાગમ્ય સ મુનિર્ન્યાયતસ્તેન સત્કૃતઃ। ગાલવઃ પ્રસવસ્યાર્થે તં નૃપં પ્રત્યચોદયત્
મુનિએ ત્યાં જઈને, રાજાએ યોગ્ય રીતે આદર આપ્યો; ગાલવે સંતાનની ઇચ્છાથી એ રાજાને પ્રેરિત કર્યો.