અનુજ્ઞાતસ્તુ શાણ્ડિલ્યા યથાગતમુપાગમત્ । નૈવ ચાસાદયામાસ તથારૂપાંસ્તુરઙ્ગમાન્
શાંડિલ્યની પરવાનગી લઈને, તે જેમ આવ્યો તેમ પાછો ગયો અને તેને એવા ઘોડા ફરી ક્યાંય મળ્યા નહીં.
વિશ્વામિત્રોઽથ તં દૃષ્ટ્વા ગાલવં ચાધ્વનિ સ્થિતઃ । ઉવાચ વદતાં શ્રેષ્ઠો વૈનતેયસ્ય સન્નિધૌ
પછી વિશ્વામિત્રે માર્ગ પર ગાલવને જોયા અને વૈનતેયની હાજરીમાં, શ્રેષ્ઠ વક્તાએ કહ્યું:
યસ્ત્વયા સ્વયમેવાર્થઃ પ્રતિજ્ઞાતો મમ દ્વિજ। તસ્ય કાલોઽપવર્ગસ્ય યથા વા મન્યતે ભવાન્
'હે દ્વિજ, જે કાર્ય તું મને આપવાનું વચન આપ્યું હતું, તે તું હાથમાં લીધું છે. તેને પૂરૂં કરવાનો સમય તારી ઇચ્છા પ્રમાણે છે.'
પ્રતીક્ષિષ્યામ્યહં કાલમેતાવન્તં તથા પરમ્ । યથાસંસિધ્યતે વિપ્ર સ માર્ગસ્તુ નિશામ્યતામ્
'હું એ સમય અને વધુ પણ રાહ જોઈશ. હે બ્રાહ્મણ, જ્યારે કાર્ય પૂરૂં થાય, ત્યારે માર્ગ નક્કી કરવો.'
સુપર્ણોઽથાબ્રવીદ્દીનં ગાલવં ભૃશદુઃખિતમ્ । પ્રત્યક્ષં ખલ્વિદાનીં મે વિશ્વામિત્રો યદુક્તવાન્
પછી સુપર્ણે દુઃખી અને વ્યથિત ગાલવને કહ્યું: 'હવે વિશ્વામિત્રે જે કહ્યું છે તે મને સ્પષ્ટ સમજાયું છે.'
તદાગચ્છ દ્વિજશ્રેષ્ઠ મન્ત્રયિષ્યાવ ગાલવ । નાદત્ત્વા ગુરવે શક્યં કૃત્સ્નમર્થં ત્વયાઽઽસિતુમ્
'આવો, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, આપણે વિચાર કરીએ, ગાલવ. ગુરુને આપ્યા વિના તું આખું કાર્ય પૂરૂં કરી શકતો નથી.'
અથાહ ગાલવં દીનં સુપર્ણઃ પતતાં વરઃ। નિર્મિતં વહ્નિના ભૂમૌ વાયુના શોધિતં તથા। યસ્માદ્ધિરણ્મયં સર્વં હિરણ્યં તેન ચોચ્યતે
પછી પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ગરુડે દુઃખી ગાલવને કહ્યું: 'સોનું એ માટે કહેવાય છે કારણ કે તે જમીન પર અગ્નિ દ્વારા બને છે અને પવનથી શુદ્ધ થાય છે; એટલે બધું સોનું એ સોનાં માટે જ કહેવાય છે.'
ધત્તે ધારયતે ચેદમતસ્માત્કારણાદ્ધનમ્ । તદેતત્રિષુ લોકેષુ ધનં તિષ્ઠતિ શાશ્વતમ્
'આ સંપત્તિ દુનિયાને આધાર આપે છે અને પોષે છે; તેથી ત્રણેય લોકમાં ધન હંમેશાં ટકી રહે છે.'
નિત્યં પ્રોષ્ઠપદાભ્યાં ચ શુક્રે ધનપતૌ તથા। મનુષ્યેભ્યઃ સમાદત્તે શુક્રશ્ચિત્તાર્જિતં ધનમ્
'પ્રોષ્ઠપદ નામના બે નક્ષત્રો અને ધનના સ્વામી શુક્ર હંમેશાં મનુષ્યોએ મહેનતથી મેળવેલું ધન ગ્રહણ કરે છે.'
અજૈકપાદહિર્બુધ્ન્યૌ રક્ષ્યેતે ધનદેન ચ। એવં ન શક્યતે લબ્ધુમલબ્ધવ્યં દ્વિજર્ષભ । ઋતે ચ ધનમશ્વાનાં નાવાપ્તિર્વિદ્યતે તવ
'અજૈકપાદ અને અહિર્બુધ્ન્ય પણ ધનાદા દ્વારા રક્ષાય છે; તેથી, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, ધન વિના જે મળવું અશક્ય છે તે મળી શકતું નથી, અને ધન વિના તને ઘોડા પણ મળવા શક્ય નથી.'
સ ત્વં યાચાત્ર રાજાનં કંચિદ્રાજર્ષિવંશજમ્ । અપીડ્ય રાજા પૌરાન્હિ યો નૌ કુર્યાત્કૃતાર્થિનૌ
'તેથી, તું કોઈ રાજર્ષિ વંશના રાજાને મળજે; એવો રાજા કે જે પ્રજાને દુઃખ ન આપે, તે આપણું કાર્ય જરૂર પૂર્ણ કરશે.'
અસ્તિ સોમાન્વવાયે મે જાતઃ કશ્ચિન્નૃપઃ સખા । અભિગચ્છાવહે તં વૈ તસ્યાસ્તિ વિભવો ભુવિ
'મારો એક મિત્ર છે, સોમ વંશમાં જન્મેલો રાજા; ચાલ, આપણે એના પાસે જઈએ, કારણ કે તેની પાસે ધરતી પર ઘણું ધન છે.'
યયાતિર્નામ રાજર્ષિર્નોહુષઃ સત્યવિક્રમઃ । સ દાસ્યતિ મયા ચોક્તો ભવતા ચાર્થિતઃ સ્વયમ્
'તે રાજાનું નામ યયાતિ છે, નાહુષ વંશના રાજર્ષિ, સત્ય અને પરાક્રમમાં અડગ; તે મને અને તને બંનેને વિનંતી કરતાં જરૂર આપશે.'
વિભવશ્ચાસ્ય સુમહાનાસીદ્ધનપતેરિવ । એવં ગુરુધનં વિદ્વન્દાનેનૈવ વિશોધય
'તેની સમૃદ્ધિ પણ ધનપતિ કુબેર જેવી હતી; તેથી, જ્ઞાની, ગુરુદક્ષિણા દાન દ્વારા પૂર્ણ કર.'
તથા તૌ કથયન્તૌ ચ ચિન્તયન્તૌ ચ યત્ક્ષમમ્। પ્રતિષ્ઠાને નરપતિં યયાતિં પ્રત્યુપસ્થિતૌ
આ રીતે બંને વાત કરતાં અને યોગ્ય શું છે તે વિચારીને, તેઓ યયાતિ રાજાની રાજધાનીમાં પહોંચી ગયા.
પ્રતિગૃહ્ય ચ સત્કારૈરર્ઘ્યપાદ્યાદિકં વરમ્ । પૃષ્ટશ્ચાગમને હેતુમુવાચ વિનતાસુતઃ
યોગ્ય સન્માન અને પાદ્યાદિ આદરથી સ્વાગત થયા પછી, વિનતા પુત્રને તેમના આવવાના કારણ વિશે પૂછવામાં આવ્યું.
અયં મે નાહુષ સખા ગાલવસ્તપસો નિધિઃ । વિશ્વામિત્રસ્ય શિષ્યોઽભૂદ્વર્ષાણ્યયુતશો નૃપ
'હે નાહુષ વંશજ, આ મારો મિત્ર ગાલવ છે, તપસ્યાનો ખજાનો; એ ઘણા હજાર વર્ષો સુધી વિશ્વામિત્રનો શિષ્ય રહ્યો હતો, રાજન.'
સોઽયં તેનાભ્યનુજ્ઞાત ઉપકારેપ્સયા દ્વિજઃ। તમાહ ભગવાન્કિં તે દદાનિ ગુરુદક્ષિણામ્
'આ બ્રાહ્મણે, ગુરુની સેવા કરવા ઇચ્છાથી, તેમની પરવાનગીથી, ભગવાને પૂછ્યું: “તને શું ગુરુદક્ષિણા આપું?”'
અસકૃત્તેન ચોક્તેન કિંચિદાગતમન્યુના । અયમુક્તઃ પ્રયચ્છેતિ જાનતા વિભવં લઘુ
'વારંવાર પૂછ્યા છતાં અને થોડા ગુસ્સાથી, પોતાના ધનનું પ્રમાણ જાણનારા ગુરુએ કહ્યું: “મને આપ.”'
એકતઃશ્યામકર્ણાનાં શુભ્રાણાં શુદ્ધજન્મનામ્ । અષ્ટૌ શતાનિ મે દેહિ હયાનાં ચન્દ્રવર્ચસામ્
'મને ચાંદની જેવો તેજ ધરાવતા, એક કાન કાળાં અને શુદ્ધ વંશના, એવા આઠસો ઘોડા આપ.'
ગુર્વર્થો દીયતામેવ યદિ ગાલવ મન્યસે । ઇત્યેવમાહ સક્રોધો વિશ્વામિત્રસ્તપોધનઃ
'ગાલવ, જો તારે યોગ્ય લાગે તો ગુરુદક્ષિણા આપી દે,' એમ તપસ્યામાં ધનવાન એવા વિશ્વામિત્રે થોડા રોષથી કહ્યું.
સોઽયં શોકેન મહતા તપ્યમાનો દ્વિજર્ષભઃ । અશક્તઃ પ્રતિકર્તું તદ્ભવન્તં શરણં ગતઃ
'આ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ભારે દુઃખમાં છે અને પાછું આપવાની શક્તિ ન હોવાથી, તારી શરણે આવ્યો છે.'
પ્રતિગૃહ્ય નરવ્યાઘ્ર ત્વત્તો ભિક્ષાં ગતવ્યથઃ । કૃત્વાઽઽપવર્ગં ગુરવે ચરિષ્યતિ મહત્તપઃ
'હે મનુષ્યોમાં વાઘ, તારી પાસેથી ભિક્ષા મેળવીને એ નિર્વ્યથા થઈ જશે અને ગુરુનું ઋણ ચૂકવીને મહાન તપસ્યા કરશે.'
તપસઃ સંવિભાગેન ભવન્તમપિ યોક્ષ્યતે। સ્વેન રાજર્ષિતપસા પૂર્ણં ત્વાં પૂરયિષ્યતિ
'તપસ્યાનો ફળ ભાગ્યે તને પણ મળશે; રાજર્ષિની તપસ્યાથી એ તને સંપૂર્ણ સંતોષ આપશે.'
યાવન્તિ રોમાણિ હયે ભવન્તીહ નરેશ્વર । તાવન્તો વાજિનો લોકાન્પ્રાપ્નુવન્તિ મહીપતે
હે રાજા, ઘોડાના શરીર પર જેટલા વાળ હોય છે, એટલા જ લોક ઘોડાને પ્રાપ્ત થાય છે, હે ધરતીના સ્વામી.
પાત્રં પ્રતિગ્રહસ્યાયં દાતું પાત્રં તથા ભવાન્ । શઙ્ખે ક્ષીરમિવાસક્તં ભવત્વેતત્તથોપમમ્
આ દાન માટે યોગ્ય પાત્ર છે અને તમે પણ યોગ્ય દાતા છો; જેમ શંખમાં દૂધ ચોંટે છે, તેમ આ ઉદાહરણ યોગ્ય છે.
એવમુક્તઃ સુપર્ણેન તથ્યં વચનમુત્તમમ્ । વિમૃશ્યાવહિતો રાજા નિશ્ચિત્ય ચ પુનઃ પુનઃ
સુપર્ણે આ સત્ય અને ઉત્તમ વચન કહ્યા પછી, રાજા ધ્યાનપૂર્વક વારંવાર વિચાર કરવા લાગ્યા.
યષ્ટા ક્રતુસહસ્રાણાં દાતા દાનપતિઃ પ્રભુઃ । યયાતિઃ સર્વકાશીશ ઇદં વચનમબ્રવીત્
યયાતિ, જે સર્વ કાશીના રાજા અને હજાર યજ્ઞો કરનાર, દાનમાં અગ્રગણ્ય અને શક્તિશાળી હતા, તેમણે આ વચન કહ્યાં.
દૃષ્ટ્વા પ્રિયસખં તાર્ક્ષ્યં ગાલવં ચ દ્વિજર્ષભમ્ । નિદર્શનં ચ તપસો ભિક્ષાં શ્લાઘ્યાં ચ કીર્તિતામ્
પ્રિય મિત્ર તારક્ષ્ય અને મહાન બ્રાહ્મણ ગાલવને જોઈને, તપસ્યાનું ઉદાહરણ અને ઉત્તમ ભિક્ષાની પ્રસંસા યાદ કરીને, તેમણે કહ્યું.
અતીત્ય ચ નૃપાનન્યાનાદિત્યકુલસંભવાન્ । મત્સકાશમનુપ્રાપ્તાવેતાં બુદ્ધિમવેક્ષ્ય ચ
અન્ય સૌરવંશી રાજાઓને છોડીને તમે મારા પાસે આવ્યા છો અને આ નિર્ણય કર્યો છે.