શરીરં તુ ન પશ્યામિ તવ ચૈવાત્મનશ્ચ હ। પદેપદે તુ પશ્યામિ શરીરાદગ્નિમુત્થિતમ્
હું ન તો તારો શરીર જોઈ શકું છું, ન તો મારું પોતાનું. દરેક પગલે મને શરીરમાંથી અગ્નિ નીકળતી દેખાય છે.
સ મે નિર્વાપ્ય સહસા ચક્ષુષી શામ્યતે પુનઃ। તન્નિયચ્છ મહાવેગં ગમને વિનતાત્મજ
એ અગ્નિ અચાનક મારી નજરને બુઝાવી દે છે; વિનતાના પુત્ર, તું તારો જોર ઓછો કર.
ન મે પ્રયોજનં કિંચિદ્ગમને પન્નગાશન । સંનિવર્ત મહાભાગ ન વેગં વિષહામિ તે
હું આ યાત્રામાં હવે કશી જરૂરત નથી માનતો, સાપોને ખાવાવાળા મહાન, તું પાછો વળી જા, હું તારો ઝડપ સહન કરી શકતો નથી.
ગુરવે સંશ્રુતાનીહ શતાન્યષ્ટૌ હિ વાજિનામ્ । એકતઃશ્યામકર્ણાનાં શુભ્રાણાં ચન્દ્રવર્ચસામ્
અહીં મેં મારા ગુરુને માટે સૈંકડો અને આઠ ઘોડા આપવાનો વચન આપ્યું છે, જે કાળા કાનવાળા, ચોખ્ખા અને ચાંદની જેવાં તેજસ્વી છે.
તેષાં ચૈવાપવર્ગાય માર્ગં પશ્યામિ નાણ્ડજ। તતોઽયં જીવિતત્યાગે દૃષ્ટો માર્ગોમયાઽઽત્મનઃ
પણ, અંડમાંથી જન્મેલા, હું એમના મુક્તિ માટે કોઈ રસ્તો દેખાતો નથી; એટલે હવે હું મારા જીવન ત્યાગનો માર્ગ જોતો છું.
નૈવ મેઽસ્તિ ધનં કિંચિન્ન ધનેનાન્વિતઃ સુહૃત્ । ન ચાર્થેનાપિ મહતા શક્યમેતદ્વ્યપોહિતુમ્
મારે પાસે કોઈ ધન નથી, ન તો ધનવાન મિત્ર છે; અને મોટું ધન હોય તો પણ આ સમસ્યા ઉકેલી શકાતી નથી.
એવં બહુ ચ દીનં ચ બ્રુવાણં ગાલવં તદા। પ્રત્યુવાચ વ્રજન્નેવ પ્રહસન્વિનતાત્મજઃ
ગાલવ દુઃખી થઈને ઘણું બોલતો હતો ત્યારે વિનતાના પુત્ર હસતાં હસતાં આગળ જતા જવાબ આપ્યો.
નાતિપ્રજ્ઞોઽસિ વિપ્રર્ષે યોત્માનં ત્યુક્તુમિચ્છસિ । ન ચાપિ કૃત્રિમઃ કાલઃ કાલો હિ પરમેશ્વરઃ
હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ, જો તું પોતાને ત્યાગવા માંગે છે તો તું બહુ બુદ્ધિશાળી નથી; અને સમય તો બનાવટનો નથી—સમય તો સર્વશક્તિમાન છે.
કિમહં પૂર્વમેવેહ ભવતા નાભિચોદિતઃ। ઉપાયોઽત્ર મહાનસ્તિ યેનૈતદુપપદ્યતે
તમે મને પહેલાં જ કેમ નહીં કહ્યું? આ માટે એક મોટો ઉપાય છે, જેના દ્વારા આ શક્ય બને છે.
તદેષ ઋષભો નામ પર્વતઃ સાગરાન્તિકે। અત્ર વિશ્રમ્ય ભુક્ત્વા ચ નિવર્તિષ્યાવ ગાલવ
આ પહાડનું નામ ઋષભ છે, જે દરિયાની નજીક છે; અહીં આપણે આરામ કરી ખાઈએ અને પછી પાછા વળી જઈશું, ગાલવ.
ઋષભસ્ય તતઃ શૃઙ્ગં નિપત્ય દ્વિજપક્ષિણૌ। શાણ્ડિલીં બ્રાહ્મણીં તત્ર દદૃશો તપોન્વિતામ્
પછી ઋષભ શિખર પર ઊતરીને, દ્વિજપક્ષી અને ગાલવે ત્યાં તપસ્વિ બ્રાહ્મણી શાંડિલીને જોયા.
અભિવાદ્ય સુપર્ણસ્તુ ગાલવશ્ચાભિપૂજ્ય તામ્। તયા ચ સ્વાગતેનોક્તૌ વિષ્ટરે સન્નિષીદતુઃ
સુપર્ણે તેમને વંદન કર્યું અને ગાલવે પણ સન્માન આપ્યો; તેણે સ્વાગત કર્યું અને બંનેને બેઠા રહેવા કહ્યું.
સિદ્ધમન્નં તયા દત્તં બલિમન્ત્રોપબૃંહિતમ્ । ભુક્ત્વા તૃપ્તાવુભૌ ભૂમૌ સુપ્તૌ તાવનુમોહિતૌ
તેણે તૈયાર કરેલું પ્રસાદ, મંત્ર અને હવનથી પવિત્ર કરેલું, તેમને આપ્યું; બંનેએ તૃપ્ત થઈ જમી લીધું અને પછી જમીન પર સુઈ ગયા.
મુહૂર્તાત્પ્રતિબુદ્ધસ્તુ સુપર્ણો ગમનેપ્સયા । ` તાં દૃષ્ટ્વા ચારુસર્વાઙ્ગી તાપસીં બ્રહ્મચારિણીમ્
થોડા સમય પછી સુપર્ણ જાગ્યો અને જવા ઈચ્છ્યો; તેણે તપસ્વિ, સૌંદર્યથી ભરપૂર, બ્રહ્મચારી કન્યાને જોયી.
ગ્રહીતું હિ મનશ્ચક્રે રૂપાત્સાક્ષાદિવ શ્રિયમ્ ।' અથ ભ્રષ્ટતનૂજાઙ્ગમાત્માનં દદૃશે ખગઃ
તેના મનમાં તેને મેળવવાની ઈચ્છા જાગી, જાણે એ લક્ષ્મી સ્વયં હોય; પછી પક્ષીએ જોયું કે તેનું સાપનું શરીર ગુમ થઈ ગયું છે.
માંસપિણ્ડોપમોઽભૂત્સ મુખપાદાન્વિતઃ ખગઃ। ગાલવસ્તં તથા દૃષ્ટ્વા વિમનાઃ પર્યપૃચ્છત
પક્ષી હવે માત્ર માંસનો ગાંઠ જેવો, મોઢું અને પગવાળો બની ગયો હતો; એમ જોઈને ગાલવ ચિંતિત થઈને પૂછવા લાગ્યો.
કિમિદં ભવતા પ્રાપ્તમિહાગમનજં ફલમ્। વાસોઽયમિહ કાલં તુ કિયન્તં નૌ ભવિષ્યતિ
અહીં આવવાથી તને આ શું પરિણામ મળ્યું? હવે આપણે અહીં કેટલો સમય રોકાવાનું છે?
કિં નુ તે મનસા ધ્યાતમશુભં ધર્મદૂષણમ્ । ન હ્યયં ભવતઃ સ્વલ્પો વ્યભિચારો ભવિષ્યતિ
તારે મનમાં કશું અશુભ કે અધર્મથી ભરેલું વિચાર્યું હતું? કેમ કે તારો આ ગુનો નાનો નથી.
સુપર્ણોઽથાબ્રવીદ્વિપ્રં પ્રધ્યાતં વૈ મયા દ્વિજ । ઇમાં સિદ્ધામિતો નેતું તત્ર યત્ર પ્રજાપતિઃ
પછી સુપર્ણે બ્રાહ્મણને કહ્યું: 'હે દ્વિજ, મેં આ વિષયમાં ધ્યાન કર્યું છે. હવે હું આ સિદ્ધ સ્ત્રીને અહીંથી એ સ્થળે લઈ જઈશ જ્યાં પ્રજાપતિ વસે છે.'
યત્ર દેવો મહાદેવો યત્ર વિષ્ણુઃ સનાતનઃ । યત્ર ધર્મશ્ચ યજ્ઞશ્ચ તત્રેયં નિવસેદિતિ
જ્યાં મહાદેવ ભગવાન છે, જ્યાં સનાતન વિષ્ણુ છે, જ્યાં ધર્મ અને યજ્ઞ છે—ત્યાં એ રહે.
સોઽહં ભગવતીં યાચે પ્રણતઃ પ્રિયકામ્યયા। મયૈતન્નામ પ્રધ્યાતં મનસા શોચસા કિલ
હું પ્રિયતા માટે નમ્રતાથી ભગવાનીને વિનંતી કરું છું. મેં મનમાં દુઃખ સાથે આ નામનું ધ્યાન કર્યું છે.
તદેવં બહુમાનાત્તે મયેહાનીપ્સિતં કૃતમ્ । સુકૃતં દુષ્કૃતં વા ત્વં માહાત્મ્યાત્ક્ષન્તુમર્હસિ
તમારા માન માટે મેં અહીં તમારું ઇચ્છિત કામ કર્યું છે. એ સારા કે ખરાબ હોય, તમે મહાનતાથી તેને માફ કરો.
સા તૌ તદાઽબ્રવીત્તુષ્ટા પતગેન્દ્રદ્વિજર્ષભૌ। ન ભેતવ્યં સુપર્ણોઽસિ સુપર્ણ ત્યજ સંભ્રમમ્
પછી પ્રસન્ન થઈને એ સ્ત્રીએ પંખીઓના રાજા અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને કહ્યું: 'ડરશો નહીં સુપર્ણ, ચિંતાને છોડો.'
નિન્દિતાસ્મિ ત્વયા વત્સ ન ચ નિન્દાં ક્ષમામ્યહમ્ । લોકેભ્યઃ સપદિ ભ્રશ્યેદ્યો માં નિન્દેત પાપકૃત્
બાળક, તું મને નિંદ્યા કરી છે અને હું નિંદા સહન કરતી નથી. જે પાપી મને નિંદે છે તે તરત જ લોકોથી પડી જાય છે.
હીનયાઽલક્ષણૈઃ સર્વૈસ્તથાઽનિન્દિતયા મયા। આચારં પ્રતિગૃહ્ણન્ત્યા સિદ્ધિઃ પ્રાપ્તેયમુત્તમા
નિચા લક્ષણો અને નિંદા છતાં, યોગ્ય વર્તન સ્વીકારીને મને શ્રેષ્ઠ સિદ્ધિ મળી છે.
આચારઃ ફલતે ધર્મમાચારઃ ફલતે ધનમ્ । આચારાચ્છ્રિયમાપ્નોતિ આચારો હન્ત્યલક્ષણમ્
વર્તનથી ધર્મ મળે છે, વર્તનથી ધન મળે છે. વર્તનથી સમૃદ્ધિ મળે છે અને વર્તન દુર્લક્ષણો દૂર કરે છે.
તદાયુષ્મન્ખગપતે યથેષ્ટં ગમ્યતામિતઃ । ન ચ તે ગર્હણીયાઽહં ગર્હિતવ્યાઃ સ્ત્રિયઃ ક્વચિત્
હે દીર્ઘાયુ પંખીઓના રાજા, હવે ઇચ્છા પ્રમાણે અહીંથી જાઓ. હું તમારી દોષારોપણ પાત્ર નથી અને સ્ત્રીઓને ક્યારેય દોષ ન આપવો.
યદિ ત્વમાત્મનો હ્યર્થે માં ચૈવાદાતુમિચ્છસિ। તદેવ નષ્ટદેહસ્તુ સ્યા વૈ ત્વં પન્નગાશન
જો તું પોતાના લાભ માટે મને આપવાનો ઈચ્છે છે તો, હે સાપ ખાવાવાળા, તું શરીર ગુમાવનાર બની જશ.
તસ્યૈવ હિ પ્રસાદેન દેવદેવસ્ય ચિન્તનાત્ । ત્વં તુ સાઙ્ગસ્તુ સઞ્જાતઃ પુનરેવ ભવિષ્યસિ
માત્ર દેવદેવના કૃપાથી અને તેમના ધ્યાનથી, તું સંપૂર્ણ થયો છે અને ફરી એવો જ થશો.
બભૂવતુસ્તતસ્તસ્ય પક્ષૌ દ્રવિણવત્તરૌ
પછી તેના બંને પાંખો ખૂબ ધનવાન બની ગયા.