આધિપત્યેન કૈલાસે ધનદોઽપ્યભિષેચિતઃ। અત્ર ચૈત્રરથં રમ્યમત્ર વૈખાનસાશ્રમઃ
અહીં કૈલાસ પર ધનદાય કુબેરને અધિપતિ બનાવવામાં આવ્યો; અહીં સુખદ ચૈત્રરથ વન છે અને અહીં વૈખાનસ ઋષિઓનો આશ્રમ છે.
અત્ર મન્દાકિની ચૈવ મન્દરશ્ચ દ્વિજર્ષભ । અત્ર સૌગન્ધિકવનં નૈર્ઋતૈરભિરક્ષ્યતે
અહીં મંદાકિની નદી અને મંદર પર્વત છે, દ્વિજશ્રેષ્ઠ; અહીં સૌગંધિક વન દક્ષિણદિશાના આત્માઓ દ્વારા રક્ષાય છે.
શાદ્વલં કદલીસ્કન્ધમત્ર સન્તાનકા નગાઃ। અત્ર સંયમનિત્યાનાં સિદ્ધાનાં સ્વૈરચારિણામ્
અહીં લીલાં ઘાસના મેદાન, કેળાના થડ અને સંતાનક વૃક્ષો છે; અહીં સંયમમાં રહેનારા, સ્વેચ્છાએ ફરતા સિદ્ધો વસે છે.
વિમાનાન્યુનુરૂપાણિ કામભોગ્યાનિ ગાલવ । અત્ર તે ઋષયઃ સપ્ત દેવી ચારુન્ધતી તથા
અહીં, ગાલવ, ઇચ્છા મુજબ ભોગવટા માટે સુન્દર વિમાનો છે; અહીં સાત ઋષિઓ અને દેવી અરુંધતી પણ વસે છે.
અત્ર તિષ્ઠતિ વૈ રાત્રિન્દિવાપ્યત્રાવતિષ્ઠતે। અત્ર યજ્ઞં સમાસાદ્ય ધ્રુવં સ્થાતા પિતામહઃ
અહીં રાત-દિવસ સ્થિર રહે છે; અહીં પિતામહ યજ્ઞ પ્રાપ્ત કરીને અડગ રહે છે.
જ્યોતીંષિ ચન્દ્રસૂર્યૌ ચ પરિવર્તન્તિ નિત્યશઃ । અત્ર ગઙ્ગામહાદ્વારં રક્ષન્તિ દ્વિજસત્તમ
અહીં ચંદ્ર, સૂર્ય અને તારાઓ સદા ફરતા રહે છે; અહીં, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, ગંગાના મહાદ્વારની રક્ષા થાય છે.
ધામા નામ મહાત્માનો મુનયઃ સત્યવાદિનઃ । ન તેષાં જ્ઞાયતે મૂર્તિર્નાકૃતિર્ન તપશ્ચિતમ્
અહીં ધામા નામના મહાત્મા અને સત્યવંત ઋષિઓ વસે છે; તેમનું સ્વરૂપ, આકાર કે તપ કોઈ જાણતું નથી.
પરિવર્તસહસ્રામિ કામભોજ્યાનનિ ગાલવ । યથાયથા પ્રવિશતિ તસ્માત્પરતરં નરઃ
અહીં હજારો સુખદ ભોગસ્થળો છે, ગાલવ; માણસ જેમ-જેમ અંદર જાય છે, તેમ-તેમ વધુ ઉન્નતિ પામે છે.
તથાતથા દ્વિજશ્રેષ્ઠ પ્રવિલીયતિ ગાલવ । નૈતત્કેનચિદન્યેન ગતપૂર્વં દ્વિજર્ષભ
એ જ રીતે, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તે વધુ અને વધુ લીન થતો જાય છે, ગાલવ; અહીં પહેલાં કોઈ પણ આવ્યો નથી, દ્વિજશ્રેષ્ઠ.
ઋતે નારાયણં દેવં નરં વા જિષ્ણુમવ્યયમ્ । અત્ર કૈલાસમિત્યુક્તં સ્થાનમૈલવિલસ્ય તત્
નારાયણ દેવ કે અવિનાશી નર સિવાય બીજું કોઈ અહીં પહોંચી શકતું નથી; આ સ્થાન કૈલાસ કહેવાય છે, ઇલવિલાના પુત્રનું નિવાસસ્થાન.
અત્ર વિદ્યુત્પ્રભા નામ જઝિરેઽપ્સરસો દશ। અત્ર વિષ્ણુપદં નામ ક્રમતા વિષ્ણુના કૃતમ્
અહીં વિદ્યુતપ્રભા નામની દસ અપ્સરાઓ જન્મી; અહીં વિષ્ણુએ પગ મૂકીને 'વિષ્ણુપદ' નામનું સ્થાન બનાવ્યું.
ત્રિલોકવિક્રમે બ્રહ્મન્નુત્તરાં દિશમાશ્રિતમ્ । અત્ર રાજ્ઞા મરુતેન યજ્ઞેનેષ્ટં દ્વિજોત્તમ
ત્રણે લોકમાં પગ મૂકતાં વિષ્ણુએ ઉત્તર દિશા પ્રાપ્ત કરી; અહીં રાજા મરુતે યજ્ઞ કર્યો હતો, દ્વિજશ્રેષ્ઠ.
ઉશીરબીજે વિપ્રર્ષે યત્ર જામ્બૂનદં સરઃ। જીમૂતસ્યાત્ર વિપ્રર્ષેરુપતસ્થે મહાત્મનઃ
ઊશીર ઘાસના મૂળ પાસે, જ્યાં જામ્બૂનદ સરોવર છે, ત્યાં મહાન આત્માવાળા ઋષિ જીમૂત ઊભા રહ્યા હતા.
સાક્ષાદ્ધૈમવતઃ પુણ્યો વિમલઃ કનકાકરઃ । બ્રાહ્મણેષુ ચ યત્કૃત્સ્નં સ્વન્તં કૃત્વા ધનં મહત્
આ પવિત્ર, શુદ્ધ અને સોનાની જેમ તેજસ્વી જગ્યા સીધા હિમવંતની છે; અને ત્યાંનું બધું મોટું ધન બ્રાહ્મણોમાં પોતાનું બનાવી લીધું હતું.
વવ્રે ધનં મહર્ષિઃ સ જૈમૂતં તદ્ધનં તતઃ। અત્ર નિત્યં દિશાંપાલાઃ સાયંપ્રાતર્દ્વિજર્ષભ
મહાન ઋષિએ જીમૂતનું એ ધન પસંદ કર્યું; અને ત્યાં, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, દિશાઓના રક્ષકો સવાર-સાંજ હંમેશાં ભેગા થાય છે.
કસ્ય કાર્યં કિમિતિ વૈ પરિક્રોશાન્તિ ગાલવ । એવમેષા દ્વિજશ્રેષ્ઠ ગુણૈરન્યૈર્દિગુત્તરા
'આ કામ કોણે કરવું?' 'શું કરવું?' એમ તેઓ બોલાવે છે, ગાલવ; અને એ રીતે, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, આ દિશા ગુણોમાં બીજાથી શ્રેષ્ઠ છે.
ઉત્તરેતિ પરિખ્યાતા સર્વકર્મસ્તુ ચોત્તરા । એતા વિસ્તરશસ્તાત તવ શઙ્ગીર્તિતા દિશઃ
તેને 'ઉત્તર' તરીકે ઓળખાય છે અને બધાં કાર્યોમાં એ સાચે શ્રેષ્ઠ છે; હે તાત, મેં તને આ દિશાઓ વિગતે સમજાવી દીધી.
ચતસ્રઃ ક્રમયોગેન કામાશાં ગન્તુમિચ્છસિ। ઉદ્યતોઽહં દ્વિજશ્રેષ્ઠ તવ દર્શયિતું દિશઃ। પૃથિવીં ચાખિલાં બ્રહ્મંસ્તસ્માદારોહ માં દ્વિજ
તમે ક્રમશઃ ચારેય દિશાઓમાં જવું ઇચ્છો છો, તમારી ઇચ્છા પૂર્ણ કરવા; હું તૈયાર છું, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તને દિશાઓ અને આખી પૃથ્વી બતાવવા—એથી, દ્વિજ, મારા પર ચઢો.
ગરુત્મન્ભુજગેન્દ્રારે સુપર્ણ વિનતાત્મજ । નય માં તાર્ક્ષ્ય પૂર્વેણ યત્ર ધર્મસ્ય ચક્ષુષી
હે ગરુડ, સાપોના શત્રુ, સુપર્ણ, વિનતાના પુત્ર, હે તાર્ક્ષ્ય, મને પૂર્વ દિશામાં લઈ જા, જ્યાં ધર્મના નેત્રો છે.
પૂર્વમેતાં દિશં ગચ્છ યા પૂર્વં પરિકીર્તિતા । દેવતાનાં હિ સાન્નિધ્યમત્ર કીર્તિતવાનસિ
આ પૂર્વ દિશામાં જા, જે પહેલાં વર્ણવાઈ છે; કેમ કે તું કહ્યું છે કે અહીં દેવતાઓનું વાસ છે.
અત્ર સત્યં ચ ધર્મશ્ચ ત્વયા સમ્યક્પ્રકીર્તિતઃ। ઇચ્છેયં તુ સમાગન્તું સમસ્તૈર્દૈવતૈરહમ્। ભૂયશ્ચ તાન્સુરાન્દ્રષ્ટુમિચ્છેયમરુણાનુજ
અહીં તું સાચાઈ અને ધર્મની યોગ્ય રીતે વાત કરી છે; પણ હું ઈચ્છું છું કે બધા દેવતાઓને એક સાથે મળું, અને ફરીથી, હે અરુણના ભાઈ, એ દેવતાઓને જોવું છે.
તમાહ વિનતાસૂનુરારોહસ્વેતિ વૈ દ્વિજમ્। આરુરોહાથ સ મુનિર્ગરુડં ગાલવસ્તદા
પછી વિનતાપુત્રે બ્રાહ્મણને કહ્યું: 'મારા પર ચઢો'; અને ત્યારે મુનિ ગાલવ ગરુડ પર ચઢ્યા.
ક્રમમાણસ્ય તે રૂપં દૃશ્યતે પન્નગાશન। ભાસ્કરસ્યેવ પૂર્વાહ્ણે સહસ્રાંશોર્વિવસ્વતઃ
હે સાપખોર, જ્યારે તું આગળ વધે છે, ત્યારે તારો રૂપ જાણે સવારના સૂર્ય જેવું હજારો કિરણોવાળું દેખાય છે.
પક્ષવાતપ્રણુન્નાનાં વૃક્ષાણામનુગામિનામ્ । પ્રસ્થિતાનામિવ સમં પશ્યામીહ ગતિં ખગ
હું જોઈ શકું છું કે તારા પાંખોના પવનથી ઝાડો જાણે સાથે-સાથે દોડે છે, જાણે બધા એકસાથે મુસાફરી કરે છે, હે પંખી.
સસાગરવનામુર્વી સશૈલવનકાનનામ્ । આકર્ષન્નિવ ચાભાસિ પક્ષવાતેન ખેચર
સમુદ્રો, જંગલો, પર્વતો અને વનવગડવાળી પૃથ્વી જાણે તારી પાંખોના પવનથી ખેંચાઈ રહી હોય, હે આકાશમાં વિહરનાર.
સમીનનાગનક્રં ચ ખમિવારોપ્યતે જલમ્। વાયુના ચૈવ મહતા પક્ષવાતેન ચાનિશમ્
પાણી, જેમાં માછલીઓ, સાપો અને મગરો છે, જાણે મોટો પવન અને તારી પાંખોના સતત ઝાટકાથી આકાશમાં ઉઠી જાય છે.
તુલ્યરૂપાનનાન્મત્સ્યાંસ્તથા તિમિતિમિઙ્ગિલાન્ । નાગાશ્વનરવક્રાંશ્ચ પશ્યામ્યુન્મથિતાનિવ
સમાન રૂપવાળી માછલીઓ, મોટા જલચર, સાપો, ઘોડા અને વાંકાચાળા પ્રાણીઓ જાણે ઉછળી રહ્યા હોય એમ હું જોઈ રહ્યો છું.
મહાર્ણવસ્ય ચ રવૈઃ શ્રોત્રે મે બધિરે કૃતે। ન શ્રૃણોમિ ન પશ્યામિ નાત્મનો વેદ્મિ કારણમ્
મહાસમુદ્રના ગર્જનાથી મારા કાન બહેરા થઈ ગયા છે; હવે હું સાંભળી શકતો નથી, જોઈ શકતો નથી, અને પોતાનું કારણ પણ જાણતો નથી.
શનૈઃ સ તુ ભવાત્યાતુ બ્રહ્મવધ્યામનુસ્મરન્ । ન દૃશ્યતે રવિસ્તાત ન દિશો ન ચ ખં ખગ
જ્યારે તે ધીમે ધીમે આગળ વધે છે અને બ્રહ્મહત્યા યાદ કરે છે, ત્યારે, હે તાત, સૂર્ય, દિશાઓ કે આકાશ કંઈ પણ દેખાતું નથી, હે પંખી.
તમ એવ તુ પશ્યામિ શરીરં તે ન લક્ષયે । મણી વ જાત્યૌ પશ્યામિ ચક્ષુષી તેઽહમણ્ડજ
હું ફક્ત અંધકાર જ જોઈ શકું છું; તારો શરીર દેખાતું નથી; ફક્ત તારા મણિ જેવા બે નેત્રો જ હું જોઈ શકું છું, હે અંડજ.