યથા વિષ્ણુકુલે લક્ષ્મીર્યથા સ્વાહા વિભાવસોઃ । કુલે તવ તથૈવાસ્તુ ગુણકેશી સુમધ્યમા
જેમ વિષ્ણુના વંશમાં લક્ષ્મી અને અગ્નિદેવ સાથે સ્વાહા વસે છે, તેમ સુંદર કટિવાળી ગુણકેશી પણ તમારા કુળમાં વસે.
પૌત્રસ્યાર્થે ભવાંસ્તસ્માદ્ગુણકેશીં પ્રતીચ્છતુ । સદૃશીં પ્રતિરૂપસ્ય વાસવસ્ય શચીમિવ
તેથી તમારા પૌત્ર માટે ગુણકેશીને સ્વીકારો—જે તેના યોગ્ય છે, જેમ ઇન્દ્ર માટે શચી યોગ્ય છે.
પિતૃહીનમપિ હ્યેનં ગુણતો વરયામહે। બહુમાનાચ્ચ ભવતસ્તથૈવૈરાવતસ્ય ચ
યદપિ તે પિતા વિહોણો છે, તો પણ અમે તેને તેના ગુણો માટે પસંદ કરીએ છીએ અને તમારી તથા ઐરાવતની મહાન માન્યતા માટે પણ.
સુમુખસ્ય ગુણૈશ્ચૈવ શીલશૌચદમાદિભિઃ । અભિગમ્ય સ્વયં કન્યામયં દાતું સમુદ્યતઃ । માતલિસ્તસ્ય સંમાનં કર્તુમર્હો ભવાનપિ
સુમુખના ગુણો—આચાર, પવિત્રતા, સંયમ વગેરેને કારણે હું પોતે મારી પુત્રી આપવા તૈયાર છું; અને તમે પણ, માતલિ, તેનો સન્માન કરો.
સ તુ દીનઃ પ્રહૃષ્ટશ્ચ પ્રાહ નારદમાર્યકઃ । વ્રિયમાણે તથા પૌત્રે પુત્રે ચ નિધનં ગતે
પછી દુઃખી અને આનંદિત બંને ભાવથી આર્યજન નારદને બોલ્યા: 'મારો પુત્ર મૃત્યુ પામ્યો હોવા છતાં, પૌત્ર પસંદ થયો છે...'
મન્યે નૈતદ્બહુમતં મહર્ષે વચનં તવ। સખા શક્રસ્ય સંયુક્તઃ કસ્યાયં નેપ્સિતો ભવેત્। કારણસ્ય તુ દૌર્બલ્યાચ્ચિન્તયામિ મહામુને
'મહર્ષિ, મને લાગે છે કે તમારા શબ્દોને વધારે માન મળ્યું નથી; ઇન્દ્રનો મિત્ર હોય તો કોણ તેને ઈચ્છતું ન હોય? પણ એક દુર્ભાગ્યને કારણે હું ચિંતિત છું, મહાન મુનિ.'
અસ્ય દેહકરસ્તાત મમ પુત્રો મહાદ્યુતે। ભક્ષિતો વૈનતેયેન દુઃખાર્તાસ્તેન વૈ વયમ્
'પિતા, મારા પુત્ર, જે તેના શરીરનો સર્જક અને તેજસ્વી હતો, તેને વૈનતેયે ભક્ષી લીધો; એ કારણે અમે દુઃખી છીએ.'
પુનરેવ ચ તેનોક્તં વૈનતેયેન ગચ્છતા । માસેનાન્યેન સુમુખં ભક્ષયિષ્ય ઇતિ પ્રભો
'અને ફરી, વૈનતેયે જતા જતા કહ્યું: એક મહિને હું સુમુખને પણ ભક્ષીશ, હે પ્રભુ.'
ધ્રુવં તથા તદ્ભવિતા જાનીમસ્તસ્ય નિશ્ચયમ્। તેન હર્ષઃ પ્રનષ્ટો મે સુપર્ણવચનેન વૈ
'નિશ્ચિતપણે એવું જ થશે; અમને તેની પક્કડ ખબર છે. સુપર્ણના શબ્દોથી મારો આનંદ ગુમ થઈ ગયો છે.'
માતલિસ્ત્વબ્રવીદેનં બુદ્ધિરત્ર કૃતા મયા। જામાતૃભાવેન વૃતઃ સુમુખસ્તવ પુત્રજઃ
માતલિએ તેને કહ્યું: 'આ બાબતમાં મેં વ્યવસ્થા કરી છે; સુમુખ, તમારો પૌત્ર, જમાઈ તરીકે પસંદ થયો છે.'
સોઽયં મયા ચ સહિતો નારદેન ચ પન્નગઃ। ત્રિલોકેશં સુરપતિં ગત્વા પશ્યતુ વાસવમ્
'આ પન્નગ, હું અને નારદ સાથે, ત્રણેય લોકના સ્વામી દેવરાજ ઇન્દ્રને મળવા જઈએ.'
શેષેણૈવાસ્ય કાર્યેણ પ્રજ્ઞાસ્વામ્યહમાયુષઃ । સુપર્ણસ્ય વિઘાતે ચ પ્રયતિષ્યામિ સત્તમ
'આ કાર્યમાં હું પોતે શેષ તરીકે, જ્ઞાન અને આયુષ્યનો સ્વામી બની, સુપર્ણને રોકવા પ્રયત્ન કરીશ, હે ઉત્તમ.'
સુમુખશ્ચ મયા સાર્ધં દેવેશમિગચ્છતુ। કાર્યસંસાધનાર્થાય સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ ભુજઙ્ગમ
સુમુખ મારા સાથે દેવોના સ્વામી પાસે જાય, આપણા કાર્યની Siddhi માટે. તને શુભકામનાઓ, ઓ સાપ.
આર્યકેણાભ્યનુજ્ઞાતા ગમ્યતામિતિ ભારત।' તતસ્તે સુમુખં ગૃહ્ય સર્વ એવ મહૌજસઃ। દદૃશુઃ શક્રમાસીનં દેવરાજં મહાદ્યુતિમ્
આર્યકાની પરવાનગીથી, હે ભારત, તેઓ Sumukhaને લઈને બધા મહાન બળવાનોએ ઇન્દ્રને, દેવરાજને, મહાન તેજવાળાને બેઠેલા જોયા.
સઙ્ગત્યા તત્ર ભગવાન્વિષ્ણુરાસીચ્ચતુર્ભુજઃ । તતસ્તત્સર્વમાચખ્યૌ નારદો માતલિં પ્રતિ
ત્યાં ભગવાન વિષ્ણુ ચારે હાથવાળા રૂપે હાજર હતા. પછી નારદે માતલિને બધું વિગતે કહ્યું.
તતઃ પુરન્દરં વિષ્ણુરુવાચ ભુવનેશ્વરમ્। અમૃતં દીયતામસ્મૈ ક્રિયતામમરૈઃ સમઃ
પછી વિષ્ણુએ પુરંદરને, જગતના સ્વામી ને કહ્યું: 'એને અમૃત આપો, અને તેને અમર દેવો જેવો બનાવો.'
માતલિર્નારદશ્ચૈવ સુમુખશ્ચૈવ વાસવ। લભન્તાં ભવતઃ કામાત્કામમેતં યથેપ્સિતમ્
માતલિ, નારદ અને સુમુખ, હે વાસવ, તારા પાસેથી જે ઇચ્છે તે તેમને મળવું જોઈએ.
પુરન્દરોઽથ સંચિન્ત્ય વૈનતેયપરાક્રમમ્ । વિષ્ણુમેવાબ્રવીદેનં ભવાનેવ દદાત્વિતિ
પછી પુરંદરે વિનતાપુત્રના પરાક્રમને વિચાર્યો અને વિષ્ણુને કહ્યું: 'તમે જ તેને આપો.'
ઈશસ્ત્વં સર્વલોકાનાં ચરાણામચરાશ્ચ યે। ત્વયા દત્તમદત્તં કઃ કર્તુમુત્સહતે વિભો
તમે બધા લોકના સ્વામી છો, ચાલતા અને અચલ બધાના. તમે આપ્યું કે ના આપ્યું, એ બીજું કોણ કરી શકે, હે મહાબળવાન?
પ્રાદાચ્છક્રસ્તતસ્તસ્મૈ પન્નગાયાયુરુત્તમમ્। ન ત્વેનમમૃતપ્રાશં ચકાર બલવૃત્રહા
પછી શક્રે એ પન્નગને ઉત્તમ આયુષ્ય આપ્યું, પણ વૃત્રના સંહારકએ તેને અમૃત પીવડાવ્યું નહીં.
લબ્ધ્વા વરં તુ સુમુખઃ સુમુખઃ સંબભૂવ હ। કૃતદારો યથાકામં જગામ ચ ગૃહાન્પ્રતિ
વર મળ્યા પછી સુમુખ સાચા અર્થમાં સુમુખ થયો. તેણે મનગમતી પત્ની કરી અને પોતાના ઘરે ગયો.
નારદસ્ત્વાર્યકશ્ચૈવ કૃતકાર્યૌ મુદા યુતૌ । અભિજગ્મતુરભ્યર્ચ્ય દેવરાજં મહાદ્યુતિમ્
નારદ અને આર્યક, પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને આનંદથી, તેજસ્વી દેવરાજની પૂજા કરીને પાછા ગયા.
ગરુડસ્તત્ર શુશ્રાવ યથાવૃત્તં મહાબલઃ । આયુઃપ્રદાનં શક્રેણ કૃતં નાગસ્ય ભારત
ત્યાં મહાબળવાન ગરુડએ સાંભળ્યું કે શક્રે એ નાગને આયુષ્ય આપ્યું છે, હે ભારત.
પક્ષવાતેન મહતા રુદ્ધ્વા ત્રિભુવનં ખગઃ। સુપર્ણઃ પરમક્રુદ્ધો વાસવં સમુપાદ્રવત્
પંખોની ભારે પવનથી ત્રણેય લોકને રોકી, સુપર્ણ ખૂબ જ ક્રોધથી વાસવ પાસે દોડી ગયો.
ભગવન્કિમવજ્ઞાનાદ્વૃત્તિઃ પ્રતિહતા મમ। કામકારવરં દત્ત્વા પુનશ્ચલિતવાનસિ
હે ભગવાન, શું અપમાનથી મારી રોજી-રોટી અટકાવી છે? ઇચ્છા પૂરી કરવાનો વર આપ્યા પછી ફરી પાછા ખેંચી લીધો.
નિસર્ગાત્સર્વભૂતાનાં સર્વભૂતેશ્વરેણ મે। આહારો વિહિતો ધાત્રા કિમર્થં વાર્યતે ત્વયા
બધા જીવના સ્વભાવ પ્રમાણે અને સર્વના સ્વામી દ્વારા મારા માટે આહાર નિર્ધારિત થયો છે. તો પછી તમે કેમ રોકો છો?
વૃતશ્ચૈષ મહાનાગઃ સ્થાપિતઃ સમયશ્ચ મે। અનેન ચ મયા દેવ ભર્તવ્યઃ પ્રસવો મહાન્
આ મહાનાગ પસંદ થયો છે અને મારી સાથે સંમતિ પણ થઈ છે. એથી, હે દેવ, મને મોટો વંશ પોષવો છે.
એતસ્મિંસ્તુ તથાભૂતે નાન્યં હિંસિતુમુત્સહે । ક્રીડસે કામકારેણ દેવરાજ યથેચ્છકમ્
આ સ્થિતિમાં હું બીજાને નુકસાન કરી શકતો નથી. હે દેવરાજ, તમે તમારી ઇચ્છા પ્રમાણે રમો છો.
સોઽહં પ્રાણાન્વિમોક્ષ્યામિ તથા પરિજનો મમ। યે ચ ભૃત્યા મમ ગૃહે પ્રીતિમાન્ભવ વાસવ
હવે હું પણ અને મારા પરિવારજનો પણ પ્રાણ ત્યાગી દઈશું. મારા ઘરના બધા ભૃત્યો પણ. હે વાસવ, તું પ્રસન્ન રહેજે.
શ્રુત્વા સુપર્ણવચનં સુમુખો દુર્મુખસ્તદા। ત્યક્ત્વા રૂપં વિવર્ણસ્તુ સર્પરૂપધરોઽભવત્ । ગત્વા વિષ્ણુસમીપં તુ પાદપીઠં સમાશ્લિષત્
સુપર્ણના વચન સાંભળી, સુમુખ અને દુર્મુખે પોતાનું રૂપ છોડી, વાદળી થઈ, સાપનું રૂપ ધારણ કર્યું અને વિષ્ણુ પાસે જઈ, તેમના પાદપીઠને ચુંટી લીધું.