દિલીપઃ શઙ્ખશીર્ષશ્ચ જ્યોતિષ્કોઽથાપરાજિતઃ । કૌરવ્યો ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ કુહુરઃ કૃશકસ્તથા
દિલીપ, શંખશીર્ષ, જ્યોતિષ્ક, અપરાજિત, કૌરવ્ય, ધૃતરાષ્ટ્ર, કુહુર અને કૃશક – એ બધા પણ ત્યાં હતા.
વિરજા ધારણશ્ચૈવ સુબાહુર્મુખરો જયઃ । બધિરાન્ધૌ વિશુણ્ડિશ્ચ વિરસઃ સુરસસ્તથા
વિરજા, ધારણ, સુબાહુ, મુખર, જય, બધીર, અંધ, વિશુંડી, વિરસ અને સુરસ પણ ત્યાં હાજર હતા.
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ કશ્યપસ્યાત્મજાઃ સ્મૃતાઃ । માતલે પશ્ય યદ્યત્ર કશ્ચિત્તે રોચતે વરઃ
આ બધા અને બીજા પણ ઘણા કશ્યપના પુત્રો તરીકે ઓળખાય છે. માતલિ, જો તારા મનને કોઈ પસંદ આવે તો જોઈ લે.
માતલિસ્ત્વેકમવ્યગ્રઃ સતતં સંનિરીક્ષ્ય વૈ। પપ્રચ્છ નારદં તત્ર પ્રીતિમાનિવ ચાભવત્
માતલિએ બધીને શાંતિથી નિહાળી, પછી ત્યાં નારદને પૂછ્યું અને તે ખુશ દેખાતો હતો.
સ્થિતો ય એષ પુરતઃ કૌરવ્યસ્યાર્યકસ્ય તુ। દ્યુતિમાન્દર્શનીયશ્ચ કસ્યૈષ કુલનન્દનઃ
આર્યક કૌરવ્યની આગળ જે તેજસ્વી અને સુંદર યુવાન ઊભો છે, એ કોણ છે? એ કયા કુળનો દીકરો છે?
કઃ પિતા જનની ચાસ્ય કતમસ્યૈષ ભોગિનઃ। વંશસ્ય કસ્યૈષ મહાન્કેતુભૂત ઇવ સ્થિતઃ
એના પિતા કોણ છે અને માતા કોણ છે? એ કયા નાગનો વંશજ છે? એ કયા કુળમાં જન્મેલો છે, જે અહીં મહાન ધ્વજ સમાન ઊભો છે?
પ્રણિધાનેન ધૈર્યેણ રૂપેણ વયસા ચ મે। મનઃ પ્રવિષ્ટો દેવર્ષે ગુણકેશ્યાઃ પતિર્વરઃ
એની લગન, ધૈર્ય, રૂપ અને ઉમર જોઈને, હે દેવર્ષિ, મારું મન એની તરફ આકર્ષાય છે – એ ગુણકેશી માટે ઉત્તમ પતિ છે.
માતલિં પ્રીતમનસં દૃષ્ટ્વા સુમુખદર્શનાત્। નિવેદયામાસ તદા માહાત્મ્યં જન્મ કર્મ ચ
માતલિને ખુશ અને પ્રસન્ન ચહેરે જોઈને, નારદએ પછી એના મહિમા, જન્મ અને કાર્યોનું વર્ણન કર્યું.
ઐરાવતકુલે જાતઃ સુમુખો નામ નાગરાટ્। આર્યકસ્ય મતઃ પૌત્રો દૌહિત્રો વામનસ્ય ચ
ઐરાવતના વંશમાં જન્મેલો, સુમુખ નામનો નાગરાજ છે, જે આર્યકનો પૌત્ર અને વામનનો દોહિત્ર ગણાય છે.
એતસ્ય હિ પિતા નાગશ્ચિકુરો નામ માતલે। નચિરાદ્વૈતનેયેન પઞ્ચત્વમુપપાદિતઃ
એના પિતા ચિકુર નામના નાગ હતા, હે માતલિ, જેમને થોડા સમય પહેલા ગરુડએ મારી નાખ્યા હતા.
તતોઽબ્રવીત્પ્રીતમના માતલિર્નારદં વચઃ । એષ મે રુચિતસ્તાત જામાતા ભુજગોત્તમઃ
પછી માતલિએ ખુશ થઈને નારદને કહ્યું: 'હે તાતા, આ ઉત્તમ નાગ જમાઈ તરીકે મને પસંદ છે.'
ક્રિયતામત્ર યત્નો વૈ પ્રીતિમાનસ્મ્યનેન વૈ। અસ્મૈ નાગાય વૈ દાતું પ્રિયાં દુહિતરં મુને
'હવે અહીં પૂરતો પ્રયત્ન કરો, કેમ કે હું એમાં ખુશ છું. હે મુનિ, મારી પ્રિય દીકરી આ નાગને આપી દો.'
માતલેર્વચનં શ્રુત્વા નારદો મુનિસત્તમઃ। અબ્રવીદ્દેવરાજં તમાર્યકં કુરુનન્દન
માતલિના વચન સાંભળી, મુનિશ્રેષ્ઠ નારદએ એ દેવરાજ આર્યકને, હે કુરુનંદન, કહ્યું.
સૂતોઽયં માતલિર્નામ શક્રસ્ય દયિતઃ સુહૃત્। શુચિઃ શીલગુણોપેતસ્તેજસ્વી વીર્યવાન્બલી
આ રથચાલકનું નામ માતલિ છે, જે શક્રનો પ્રિય મિત્ર છે; એ શુદ્ધ, સારા સ્વભાવ અને ગુણોથી ભરપૂર, તેજસ્વી, શક્તિશાળી અને બળવાન છે.
શક્રસ્યાયં સખા ચૈવ મન્ત્રી સારથિરેવ ચ । અલ્પાન્તરપ્રભાવશ્ચ વાસવેન રણે રણે
આ મહાન યોદ્ધા ઇન્દ્રના મિત્ર, સલાહકાર અને રથચાલક છે. દરેક યુદ્ધમાં તેની શક્તિ ઇન્દ્ર કરતાં થોડી ઓછી છે.
અયં હરિસહસ્રેણ યુક્તં જૈત્રં રથોત્તમમ્ । દેવાસુરેષુ યુદ્ધેષુ મનસૈવ નિયચ્છતિ
હજારો ઘોડાઓ જોડાયેલા તેના વિજયી શ્રેષ્ઠ રથને તે દેવો અને દાનવો વચ્ચેના યુદ્ધોમાં માત્ર મનથી જ સંચાલિત કરે છે.
અનેન વિજિતાનશ્વૈર્દોર્ભ્યાં જયતિ વાસવઃ । અનેન બલભિત્પૂર્વં પ્રહૃતે પ્રહરત્યુત
તેના દ્વારા ઇન્દ્ર પોતાના બળથી દુશ્મનોના ઘોડાઓને જીતે છે અને શત્રુએ હુમલો કરે તે પહેલાં પોતે પ્રહાર કરે છે.
અસ્ય કન્યા વરારોહા રૂપેણાસદૃશી ભુવિ । સત્યશીલગુણોપેતા ગુણકેશીતિ વિશ્રુતા
તેની પુત્રી સુંદરતા અને સ્વરૂપમાં ધરતી પર અનન્ય છે, સત્ય અને સારા ગુણોથી યુક્ત છે અને 'ગુણકેશી' તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
તસ્યાસ્ય યત્નાચ્ચરતસ્ત્રૈલોક્યમમરદ્યુતે। સુમુખો ભવતઃ પૌત્રો રોચતે દુહિતુઃ પતિઃ
તેના પ્રયત્નથી, ત્રણેય લોકમાં ફરતા, અમરમય તેજસ્વી, તમારો પૌત્ર સુમુખ, તેની પુત્રી માટે યોગ્ય વર રૂપે પસંદ આવે છે.
યદિ તે રોચતે સમ્યગ્ભુજગોત્તમ મા ચિરમ્ । ક્રિયતામાર્યક ક્ષિપ્રં બુદ્ધિઃ કન્યાપરિગ્રહે
હે શ્રેષ્ઠ સર્પ, જો તમને આ યોગ્ય લાગે તો વિલંબ ન કરો; કન્યાની સ્વીકારની સંમતિ ઝડપથી આપો, આર્યજન.
યથા વિષ્ણુકુલે લક્ષ્મીર્યથા સ્વાહા વિભાવસોઃ । કુલે તવ તથૈવાસ્તુ ગુણકેશી સુમધ્યમા
જેમ વિષ્ણુના વંશમાં લક્ષ્મી અને અગ્નિદેવ સાથે સ્વાહા વસે છે, તેમ સુંદર કટિવાળી ગુણકેશી પણ તમારા કુળમાં વસે.
પૌત્રસ્યાર્થે ભવાંસ્તસ્માદ્ગુણકેશીં પ્રતીચ્છતુ । સદૃશીં પ્રતિરૂપસ્ય વાસવસ્ય શચીમિવ
તેથી તમારા પૌત્ર માટે ગુણકેશીને સ્વીકારો—જે તેના યોગ્ય છે, જેમ ઇન્દ્ર માટે શચી યોગ્ય છે.
પિતૃહીનમપિ હ્યેનં ગુણતો વરયામહે। બહુમાનાચ્ચ ભવતસ્તથૈવૈરાવતસ્ય ચ
યદપિ તે પિતા વિહોણો છે, તો પણ અમે તેને તેના ગુણો માટે પસંદ કરીએ છીએ અને તમારી તથા ઐરાવતની મહાન માન્યતા માટે પણ.
સુમુખસ્ય ગુણૈશ્ચૈવ શીલશૌચદમાદિભિઃ । અભિગમ્ય સ્વયં કન્યામયં દાતું સમુદ્યતઃ । માતલિસ્તસ્ય સંમાનં કર્તુમર્હો ભવાનપિ
સુમુખના ગુણો—આચાર, પવિત્રતા, સંયમ વગેરેને કારણે હું પોતે મારી પુત્રી આપવા તૈયાર છું; અને તમે પણ, માતલિ, તેનો સન્માન કરો.
સ તુ દીનઃ પ્રહૃષ્ટશ્ચ પ્રાહ નારદમાર્યકઃ । વ્રિયમાણે તથા પૌત્રે પુત્રે ચ નિધનં ગતે
પછી દુઃખી અને આનંદિત બંને ભાવથી આર્યજન નારદને બોલ્યા: 'મારો પુત્ર મૃત્યુ પામ્યો હોવા છતાં, પૌત્ર પસંદ થયો છે...'
મન્યે નૈતદ્બહુમતં મહર્ષે વચનં તવ। સખા શક્રસ્ય સંયુક્તઃ કસ્યાયં નેપ્સિતો ભવેત્। કારણસ્ય તુ દૌર્બલ્યાચ્ચિન્તયામિ મહામુને
'મહર્ષિ, મને લાગે છે કે તમારા શબ્દોને વધારે માન મળ્યું નથી; ઇન્દ્રનો મિત્ર હોય તો કોણ તેને ઈચ્છતું ન હોય? પણ એક દુર્ભાગ્યને કારણે હું ચિંતિત છું, મહાન મુનિ.'
અસ્ય દેહકરસ્તાત મમ પુત્રો મહાદ્યુતે। ભક્ષિતો વૈનતેયેન દુઃખાર્તાસ્તેન વૈ વયમ્
'પિતા, મારા પુત્ર, જે તેના શરીરનો સર્જક અને તેજસ્વી હતો, તેને વૈનતેયે ભક્ષી લીધો; એ કારણે અમે દુઃખી છીએ.'
પુનરેવ ચ તેનોક્તં વૈનતેયેન ગચ્છતા । માસેનાન્યેન સુમુખં ભક્ષયિષ્ય ઇતિ પ્રભો
'અને ફરી, વૈનતેયે જતા જતા કહ્યું: એક મહિને હું સુમુખને પણ ભક્ષીશ, હે પ્રભુ.'
ધ્રુવં તથા તદ્ભવિતા જાનીમસ્તસ્ય નિશ્ચયમ્। તેન હર્ષઃ પ્રનષ્ટો મે સુપર્ણવચનેન વૈ
'નિશ્ચિતપણે એવું જ થશે; અમને તેની પક્કડ ખબર છે. સુપર્ણના શબ્દોથી મારો આનંદ ગુમ થઈ ગયો છે.'
માતલિસ્ત્વબ્રવીદેનં બુદ્ધિરત્ર કૃતા મયા। જામાતૃભાવેન વૃતઃ સુમુખસ્તવ પુત્રજઃ
માતલિએ તેને કહ્યું: 'આ બાબતમાં મેં વ્યવસ્થા કરી છે; સુમુખ, તમારો પૌત્ર, જમાઈ તરીકે પસંદ થયો છે.'