મણિસ્વસ્તિકચક્રાઙ્કાઃ કમણ્ડલુકલક્ષણાઃ। સહસ્રસંખ્યા બલિન સર્વે રૌદ્રાઃ સ્વભાવતઃ
મણિ, સ્વસ્તિક અને ચક્રના ચિહ્નો ધરાવનારા, કમંડલુ જેવા લક્ષણવાળા, હજારોની સંખ્યામાં, બળવાન અને સ્વભાવથી ભયાનક છે.
સહસ્રશિરસઃ કેચિત્કેચિત્પઞ્ચશતાનનાઃ । શતશીર્ષાસ્તથા કેચિત્કેચિત્રિશિરસોઽપિ ચ
કેટલાક પાસે હજાર માથાં છે, કેટલાક પાસે પાંચસો ચહેરા, કેટલાક પાસે શત માથાં છે અને કેટલાક પાસે ત્રણ માથાં છે.
દ્વિપઞ્ચશિરસઃ કેચિત્કેચિત્સપ્તસુખાસ્તથા। મહાભોગા મહાકાયાઃ પર્વતાભોગભોગિનઃ
કેટલાક પાસે પચાસ માથાં છે, કેટલાક પાસે સાત સુખી છે; તેઓના ફણાં અને શરીર વિશાળ છે અને તેમના ભોગ પર્વત જેવા છે.
બહૂનીહ સહસ્રાણિ પ્રયુતાન્યર્બુદાનિ ચ। નાગાનામેકવંશાનાં યથાશ્રેષ્ઠં તુ મે શ્રુણુ
અહીં અનેક હજાર, લાખો અને કરોડો એક જ વંશના નાગો છે; તેમા શ્રેષ્ઠ નાગોનું નામ મને સાંભળો.
વાસુકિસ્તક્ષકશ્ચૈવ કર્કોટકધનઞ્જયૌ। કાલીયો નહુષશ્ચૈવ કમ્બલાશ્વતરાવુભૌ
વાસુકિ, તક્ષક, કર્કોટક, ધનંજય, કાલિય, નહુષ અને કમ્બલ તથા અશ્વતર બંને.
બાહ્યકુણ્ડો મણિર્નાગસ્તથૈવાપૂરણઃ ખગઃ। વામનશ્ચૈલપત્રશ્ચ કુકુરઃ કુકુણસ્તથા
બાહ્યકુંડ, મણિ, નાગ, અપૂરણ, ખગ, વામન, ઐલપત્ર, કુકુર અને કુકુણ પણ છે.
આર્યકો નન્દકશ્ચૈવ તથા કલશપોતકૌ । કૈલાસકઃ પિઞ્જરકો નાગશ્ચૈરાવતસ્તથા
આર્યક, નંદક, તેમજ કલશપોત અને કૈલાસક, પિન્જરક, નાગ અને ઐરાવત – આ બધા ત્યાં હાજર હતા.
સુમનોમુખો દધિમુખઃ શઙ્ખો નન્દોપનન્દકૌ । આપ્તઃ કોટરકશ્ચૈવ શિખી નિષ્ઠૂરિકસ્તથા
સુમનમુખ, દધિમુખ, શંખ, નંદોપાનંદ, આપ્ત, કોટરક, શિખી અને નિષ્ઠૂરિક પણ ત્યાં હતા.
તિત્તિરિર્હસ્તિભદ્રશ્ચ કુમુદો માલ્યપિણ્ડકઃ। દ્વૌ પદ્મૌ પુણ્ડરીકશ્ચ પુષ્પો મુદ્ગરપર્ણકઃ
તિત્તિરી, હસ્તિભદ્ર, કુમુદ, માલ્યપિંડક, બે પદ્મ, પુંડરીક, પુષ્પ અને મુદ્ગરપર્ણક પણ ત્યાં હાજર હતા.
કરવીરઃ પીઠરકઃ સંવૃત્તો વૃત્ત એવ ચ। પિણ્ડારો બિલ્વપત્રશ્ચ મૂષિકાદઃ શિરીષકઃ
કરવીર, પીઠરક, સંવૃત્ત, વૃત્ત, પિંડાર, બિલ્વપત્ર, મૂષિકાદ અને શિરીષક પણ ત્યાં હતા.
દિલીપઃ શઙ્ખશીર્ષશ્ચ જ્યોતિષ્કોઽથાપરાજિતઃ । કૌરવ્યો ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ કુહુરઃ કૃશકસ્તથા
દિલીપ, શંખશીર્ષ, જ્યોતિષ્ક, અપરાજિત, કૌરવ્ય, ધૃતરાષ્ટ્ર, કુહુર અને કૃશક – એ બધા પણ ત્યાં હતા.
વિરજા ધારણશ્ચૈવ સુબાહુર્મુખરો જયઃ । બધિરાન્ધૌ વિશુણ્ડિશ્ચ વિરસઃ સુરસસ્તથા
વિરજા, ધારણ, સુબાહુ, મુખર, જય, બધીર, અંધ, વિશુંડી, વિરસ અને સુરસ પણ ત્યાં હાજર હતા.
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ કશ્યપસ્યાત્મજાઃ સ્મૃતાઃ । માતલે પશ્ય યદ્યત્ર કશ્ચિત્તે રોચતે વરઃ
આ બધા અને બીજા પણ ઘણા કશ્યપના પુત્રો તરીકે ઓળખાય છે. માતલિ, જો તારા મનને કોઈ પસંદ આવે તો જોઈ લે.
માતલિસ્ત્વેકમવ્યગ્રઃ સતતં સંનિરીક્ષ્ય વૈ। પપ્રચ્છ નારદં તત્ર પ્રીતિમાનિવ ચાભવત્
માતલિએ બધીને શાંતિથી નિહાળી, પછી ત્યાં નારદને પૂછ્યું અને તે ખુશ દેખાતો હતો.
સ્થિતો ય એષ પુરતઃ કૌરવ્યસ્યાર્યકસ્ય તુ। દ્યુતિમાન્દર્શનીયશ્ચ કસ્યૈષ કુલનન્દનઃ
આર્યક કૌરવ્યની આગળ જે તેજસ્વી અને સુંદર યુવાન ઊભો છે, એ કોણ છે? એ કયા કુળનો દીકરો છે?
કઃ પિતા જનની ચાસ્ય કતમસ્યૈષ ભોગિનઃ। વંશસ્ય કસ્યૈષ મહાન્કેતુભૂત ઇવ સ્થિતઃ
એના પિતા કોણ છે અને માતા કોણ છે? એ કયા નાગનો વંશજ છે? એ કયા કુળમાં જન્મેલો છે, જે અહીં મહાન ધ્વજ સમાન ઊભો છે?
પ્રણિધાનેન ધૈર્યેણ રૂપેણ વયસા ચ મે। મનઃ પ્રવિષ્ટો દેવર્ષે ગુણકેશ્યાઃ પતિર્વરઃ
એની લગન, ધૈર્ય, રૂપ અને ઉમર જોઈને, હે દેવર્ષિ, મારું મન એની તરફ આકર્ષાય છે – એ ગુણકેશી માટે ઉત્તમ પતિ છે.
માતલિં પ્રીતમનસં દૃષ્ટ્વા સુમુખદર્શનાત્। નિવેદયામાસ તદા માહાત્મ્યં જન્મ કર્મ ચ
માતલિને ખુશ અને પ્રસન્ન ચહેરે જોઈને, નારદએ પછી એના મહિમા, જન્મ અને કાર્યોનું વર્ણન કર્યું.
ઐરાવતકુલે જાતઃ સુમુખો નામ નાગરાટ્। આર્યકસ્ય મતઃ પૌત્રો દૌહિત્રો વામનસ્ય ચ
ઐરાવતના વંશમાં જન્મેલો, સુમુખ નામનો નાગરાજ છે, જે આર્યકનો પૌત્ર અને વામનનો દોહિત્ર ગણાય છે.
એતસ્ય હિ પિતા નાગશ્ચિકુરો નામ માતલે। નચિરાદ્વૈતનેયેન પઞ્ચત્વમુપપાદિતઃ
એના પિતા ચિકુર નામના નાગ હતા, હે માતલિ, જેમને થોડા સમય પહેલા ગરુડએ મારી નાખ્યા હતા.
તતોઽબ્રવીત્પ્રીતમના માતલિર્નારદં વચઃ । એષ મે રુચિતસ્તાત જામાતા ભુજગોત્તમઃ
પછી માતલિએ ખુશ થઈને નારદને કહ્યું: 'હે તાતા, આ ઉત્તમ નાગ જમાઈ તરીકે મને પસંદ છે.'
ક્રિયતામત્ર યત્નો વૈ પ્રીતિમાનસ્મ્યનેન વૈ। અસ્મૈ નાગાય વૈ દાતું પ્રિયાં દુહિતરં મુને
'હવે અહીં પૂરતો પ્રયત્ન કરો, કેમ કે હું એમાં ખુશ છું. હે મુનિ, મારી પ્રિય દીકરી આ નાગને આપી દો.'
માતલેર્વચનં શ્રુત્વા નારદો મુનિસત્તમઃ। અબ્રવીદ્દેવરાજં તમાર્યકં કુરુનન્દન
માતલિના વચન સાંભળી, મુનિશ્રેષ્ઠ નારદએ એ દેવરાજ આર્યકને, હે કુરુનંદન, કહ્યું.
સૂતોઽયં માતલિર્નામ શક્રસ્ય દયિતઃ સુહૃત્। શુચિઃ શીલગુણોપેતસ્તેજસ્વી વીર્યવાન્બલી
આ રથચાલકનું નામ માતલિ છે, જે શક્રનો પ્રિય મિત્ર છે; એ શુદ્ધ, સારા સ્વભાવ અને ગુણોથી ભરપૂર, તેજસ્વી, શક્તિશાળી અને બળવાન છે.
શક્રસ્યાયં સખા ચૈવ મન્ત્રી સારથિરેવ ચ । અલ્પાન્તરપ્રભાવશ્ચ વાસવેન રણે રણે
આ મહાન યોદ્ધા ઇન્દ્રના મિત્ર, સલાહકાર અને રથચાલક છે. દરેક યુદ્ધમાં તેની શક્તિ ઇન્દ્ર કરતાં થોડી ઓછી છે.
અયં હરિસહસ્રેણ યુક્તં જૈત્રં રથોત્તમમ્ । દેવાસુરેષુ યુદ્ધેષુ મનસૈવ નિયચ્છતિ
હજારો ઘોડાઓ જોડાયેલા તેના વિજયી શ્રેષ્ઠ રથને તે દેવો અને દાનવો વચ્ચેના યુદ્ધોમાં માત્ર મનથી જ સંચાલિત કરે છે.
અનેન વિજિતાનશ્વૈર્દોર્ભ્યાં જયતિ વાસવઃ । અનેન બલભિત્પૂર્વં પ્રહૃતે પ્રહરત્યુત
તેના દ્વારા ઇન્દ્ર પોતાના બળથી દુશ્મનોના ઘોડાઓને જીતે છે અને શત્રુએ હુમલો કરે તે પહેલાં પોતે પ્રહાર કરે છે.
અસ્ય કન્યા વરારોહા રૂપેણાસદૃશી ભુવિ । સત્યશીલગુણોપેતા ગુણકેશીતિ વિશ્રુતા
તેની પુત્રી સુંદરતા અને સ્વરૂપમાં ધરતી પર અનન્ય છે, સત્ય અને સારા ગુણોથી યુક્ત છે અને 'ગુણકેશી' તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
તસ્યાસ્ય યત્નાચ્ચરતસ્ત્રૈલોક્યમમરદ્યુતે। સુમુખો ભવતઃ પૌત્રો રોચતે દુહિતુઃ પતિઃ
તેના પ્રયત્નથી, ત્રણેય લોકમાં ફરતા, અમરમય તેજસ્વી, તમારો પૌત્ર સુમુખ, તેની પુત્રી માટે યોગ્ય વર રૂપે પસંદ આવે છે.
યદિ તે રોચતે સમ્યગ્ભુજગોત્તમ મા ચિરમ્ । ક્રિયતામાર્યક ક્ષિપ્રં બુદ્ધિઃ કન્યાપરિગ્રહે
હે શ્રેષ્ઠ સર્પ, જો તમને આ યોગ્ય લાગે તો વિલંબ ન કરો; કન્યાની સ્વીકારની સંમતિ ઝડપથી આપો, આર્યજન.