જલદાભાંસ્તથા શૈલાંસ્તોયપ્રસ્રવણાનિ ચ । કામપુષ્પફલાંશ્ચાપિ પાદપાન્કાપચારિણઃ
પર્વત જેવા વાદળો, પાણીના પ્રવાહો અને મનગમતા ફૂલ-ફળ આપતા, ઇચ્છા મુજબ ફરતા વૃક્ષો પણ અહીં છે.
માતલે કશ્ચિદત્રાપિ રુચિરસ્તે વરો ભવેત્ । અથવાઽન્યાં દિશં ભૂમેર્ગચ્છાવ યદિ મન્યસે
માતલિ, અહીંના કોઈ પણ આનંદ જો તમને ગમે તો પસંદ કરો; નહિતર, જો તમારે મન હોય તો આપણે પૃથ્વીના બીજા પ્રદેશે જઈએ.
માતલિસ્ત્વબ્રવીદેનં ભાષમાણં તથાવિધમ્ । દેવર્ષે નૈવ મે કાર્યં વિપ્રિયં ત્રિદિવૌકસામ્
માતલિએ એમ બોલનારને ઉત્તર આપ્યો: 'દેવર્ષિ, મને સ્વર્ગવાસીઓનું અપ્રિય કંઈ કરવું નથી.'
નિત્યાનુષક્તવૈરા હિ ભ્રાતરો દેવદાનવાઃ । પરપક્ષેણ સંબન્ધં રોચયિષ્યામ્યહં કથમ્
દેવો અને દાનવો ભાઈઓ છે, પણ સદા એકબીજાના દુશ્મન છે; હું વિરુદ્ધ પક્ષ સાથે સંબંધ કેમ રાખું?
અન્યત્ર સાધુ ગચ્છાવ દ્રષ્ટું નાર્હામિ દાનવાન્ । જાનામિ તવ ચાત્માનં હિંસાત્મકમનં તથા
ચાલો, આપણે બીજે જઈએ; હું દૈત્યોને જોવા ઇચ્છતો નથી. હું જાણું છું કે તમારો સ્વભાવ હિંસક છે.
અયં લોકઃ સુપર્ણાનાં પક્ષિણાં પન્નગાશિનામ્ । વિક્રમે ગમને ભારે નૈષામસ્તિ પરિશ્રમઃ
આ જગત સુપર્ણોનું છે, એ પંખીઓનું છે જે સાપોને ખાય છે; તેમની તાકાત, ગતિ અને ભાર સહન કરવાની ક્ષમતા એવી છે કે તેમને ક્યારેય થાક આવતો નથી.
વૈનતેયસુતૈઃ સૂત પઙ્ભિસ્તતમિદં કુલમ્ । સુમુખેન સુનામ્ના ચ સુનેત્રેણ સુવર્ચસા
હે સારથી, આ વંશ વિનતા ના પુત્રો જેવા કે સુમુખ, સુનામ્ના, સુનેત્ર અને સુવર્ચસાથી ભરપૂર છે.
સુરુચા પક્ષિરાજેન સુબલેન ચ માતલે। વર્ધિતાનિ પ્રસૃત્યા વૈ વિનાતાકુલકર્તૃભિઃ
માતલિ, સુરુચા નામના પંખીઓના રાજા અને સુબલથી, અને વિનતા કુળના સર્જકો દ્વારા, આ વંશ વધુ વિસ્તર્યો છે.
પક્ષિરાજાભિજાત્યાનાં સહસ્રાણિ શતાનિ ચ। કશ્યપસ્ય તતો વંશે જાતૈર્ભૂતિવિવર્ધનૈઃ
પંખીઓના રાજાના વંશમાં જન્મેલા, કશ્યપના વંશજ એવા, હજારો-સૈંકડો પંખીઓ સમૃદ્ધિમાં વધ્યા છે.
સર્વે હ્યેતે શ્રિયા યુક્તાઃ સર્વે શ્રીવત્સલક્ષણાઃ । સર્વે શ્રિયમભીપ્સન્તો ધારયન્તિ બલાન્યુત
આ બધા જ વૈભવથી યુક્ત છે, બધા જ શ્રીવત્સના ચિહ્ન ધરાવે છે, બધા સમૃદ્ધિ ઇચ્છે છે અને બધા શક્તિશાળી છે.
કર્મણા ક્ષત્રિયાશ્ચૈતે નિર્ઘૃણા ભોગિભોજિનઃ । જ્ઞાતિસઙ્ક્ષયકર્તૃત્વાદ્બ્રાહ્મણ્યં ન લભન્તિ વૈઃ
આ ક્ષત્રિયોએ ક્રૂરતાથી અને ભોગવિલાસમાં મગ્ન રહીને પોતાના જ કુટુંબનો નાશ કર્યો છે, તેથી તેમને બ્રાહ્મણપદ મળતું નથી.
નામાનિ ચૈષાં વક્ષ્યામિ યથાપ્રાધાન્યતઃ શ્રૃણુ । માતલે શ્લાઘ્યમેતદ્ધિ કુલં વિષ્ણુપરિગ્રહમ્
હવે હું તેમનાં નામ મહત્ત્વના ક્રમ પ્રમાણે કહું છું, સાંભળ માતલિ. આ વંશ બહુ પ્રશંસનીય છે, કારણ કે તે વિષ્ણુ સાથે જોડાયેલો છે.
દૈવતં વિષ્ણુરેતેષાં વિષ્ણુરેવ પરાયણમ્ । હૃદિ ચૈષાં સદા વિષ્ણુર્વિષ્ણુરેવ સદા ગતિઃ
વિષ્ણુ એ તેમનો દેવ છે, અને વિષ્ણુ જ તેમનું અંતિમ આશ્રય છે. તેમનાં હૃદયમાં હંમેશા વિષ્ણુ વસે છે અને વિષ્ણુ જ તેમનો સદાય લક્ષ્ય છે.
સુવર્ણચૂડો નાગાશી દારુણશ્ચણ્ડતુણ્ડકઃ । અનિલશ્ચાનલશ્ચૈવ વિશાલાક્ષોઽથ કુણ્ડલી
સુવર્ણચૂડ, નાગાશી, દારુણ, ચંડતુંડક, અનિલ, અનલ, વિશાલાક્ષ અને કુંડળી,
પઙ્કજિદ્વજ્રવિષ્કમ્ભો વૈનતેયોઽથ વામનઃ । વાતવેગો દિશાચક્ષુર્નિમેષોઽનિમિષસ્તથા
પંકજી, વજ્રવિષ્કંભ, વૈનતેય, વામન, વાતવેગ, દિશાચક્ષુ, નિમેષ અને અનિમિષ,
ત્રિરાવઃ સપ્તરાવશ્ચ વાલ્મીકિર્દીપકસ્તથા । દૈત્યદ્વીપઃ સરિદ્દ્વીપઃ સારસઃ પદ્મકેતનઃ
ત્રિરાવ, સપ્તરાવ, વાલ્મીકિ, દીપક, દૈત્યદ્વીપ, સરિદ્દ્વીપ, સારસ અને પદ્મકેતન,
સુમુખશ્ચિત્રકેતુશ્ચ ચિત્રબર્હસ્તથાઽનઘઃ। મેષહૃત્કુમુદો દક્ષઃ સર્પાન્તઃ સોમભોજનઃ
સુમુખ, ચિત્રકેતુ, ચિત્રબર્હ, અનઘ, મેષહૃત, કુમુદ, દક્ષ, સર્પાંત અને સોમભોજન,
ગુરુભારઃ કપોતશ્ચ સૂર્યનેત્રશ્ચિરાન્તકઃ । વિષ્ણુધર્મા કુમારશ્ચ પરિબર્હો હરિસ્તથા
ગુરુભાર, કપોત, સૂર્યનેત્ર, ચિરાંતક, વિષ્ણુધર્મા, કુમાર, પરિભાર અને હરિ,
સુસ્વરો મધુપર્કશ્ચ હેમવર્ણસ્તથૈવ ચ। માલયો માતરિશ્વા ચ નિશાકરદિવાકરૌ
સુસ્વર, મધુપર્ક, હેમવર્ણ, માલય, માતરિશ્વા, નિશાકર અને દિવાકર,
એતે પ્રદેશમાત્રેણ મયોક્તા ગરુડાત્મજાઃ । પ્રાધાન્યતસ્તે યશસા કીર્તિતાઃ પ્રાણિનશ્ચયે
આ બધા ગરુડના પુત્રો છે, જેમને મેં પ્રદેશ પ્રમાણે નામ આપ્યા છે; તેઓ જીવજાતમાં પોતાની પ્રસિદ્ધિ પ્રમાણે અહીં ઉલ્લેખાયા છે.
યદ્યત્ર ન રુચિઃ કાચિદેહિ ગચ્છાવ માતલે । તં નયિષ્યામિ દેશં ત્વાં વરં યત્રોપલપ્સ્યસે
માતલિ, જો તને ક્યાંય મન ન લાગે તો ચાલ, હું તને એ દેશે લઈ જઈશ જ્યાં તને ઇચ્છિત વરદાન મળશે.
ઇદં રસાતલં નામ સપ્તમં પૃથિવીતલમ્। યત્રાસ્તે સુરભિર્માતા ગવામમૃતસંભવા
આને રસાતલ કહે છે, જે પૃથ્વીનું સાતમું સ્તર છે; અહીં અમૃતમાંથી જન્મેલી ગાયોની માતા સુરભિ વસે છે.
ક્ષરન્તી સતતં ક્ષીરં પૃથિવીસારસંભવમ્ । ષણ્ણં રસાનાં સારેણ રસમેકમનુત્તમમ્
તે સતત દુધ વરસાવે છે, જે પૃથ્વીના સારમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે; છ રસના સારથી તે એક ઉત્તમ સ્વાદ આપે છે.
અમૃતેનાભિતૃપ્તસ્ય સારમુદ્ગિરતઃ પુરા। પિતામહસ્ય વદનાદુદતિષ્ઠદનિન્દિતા
પહેલાં, જ્યારે પિતામહ અમૃતથી તૃપ્ત થયા ત્યારે તેમના મુખમાંથી તે સાર બહાર આવ્યો અને નિર્દોષ સુરભિ પ્રગટ થઈ.
યસ્યાઃ ક્ષીરસ્ય ધારાયા નિપતન્ત્યા મહીતલે। હ્રદઃ કૃતઃ ક્ષીરનિધિઃ પવિત્રં પરમુચ્યતે
તેના દુધની ધારા પૃથ્વી પર પડતાં એક સરોવર બન્યું, જે દુધનું ભંડાર છે અને અત્યંત પવિત્ર કહેવાય છે.
પુષ્પિતસ્યેવ ફેનેન પર્યન્તમનુવેષ્ટિતમ્। પિબન્તો નિવસન્ત્યત્ર ફેનપા મુનિસત્તમાઃ
તેના કિનારા ફેનથી ઘેરાયેલા છે, જાણે ફૂલો ખીલી ગયા હોય; અહીં શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ ફેન પીતા અને રહેતા છે.
ફેનપા નામ તે ખ્યાતાઃ ફેનાહારાશ્ચ માતલે। ઉગ્રે તપસિ વર્તન્તે યેષાં બિભ્યતિ દેવતાઃ
માતલિ, તેમને ફેનપા કહે છે, કારણ કે તેઓ ફેન પર જીવતા છે; તેઓ ઘોર તપ કરે છે અને દેવતાઓ પણ તેમનો ભય માને છે.
અસ્યાશ્ચતસ્રો ધેન્વોઽન્યા દિક્ષુ સર્વાસુ માતલે। નિવસન્તિ દિશાં પાલ્યો ધારયન્ત્યોદિશઃસ્મ તાઃ
માતલિ, તેની ચાર બીજી ગાયો છે, જે બધા દિશાઓમાં રહે છે; તે દિશાઓનું રક્ષણ કરે છે અને પ્રદેશોને ધારે છે.
પૂર્વાં દિશં ધારયતે સુરૂપા નામ સૌરભી । દક્ષિણાં હંસિકા કનામ ધારયત્યપરાં દિશમ્
પૂર્વ દિશામાં સુંદર રૂપવાળી સૌરભી નામની ગાય છે, જ્યારે દક્ષિણ દિશામાં હંસિકા નામની ગાય કનામા છે.
પશ્ચિમા વારુણી દિક્ચ ધાર્યતે વૈ સુભદ્રયા। મહાનુભાવયા નિત્યં માતલે વિશ્વરૂપયા
પશ્ચિમ દિશા મહાન શક્તિવાળી અને સર્વ રૂપ ધારણ કરતી સુભદ્રા ગાયે સંભાળી છે, હે માતલિ.