અસુરાઃ કાલખઞ્જાશ્ચ તથા વુષ્ણુપદોદ્ભવાઃ । નૈર્ઋતા યાતુધાનાશ્ચ બ્રહ્મપાદોદ્ભવાશ્ચ યે
અહીં અસુરો, કાળખંજ નામના લંગડા, વિષ્ણુના પગમાંથી જન્મેલા, નૈરૃત, યાતુધાન અને બ્રહ્માના પગમાંથી જન્મેલા લોકો વસે છે.
દંષ્ટ્રિણો ભીમવેગાશ્ચ વાતવેગપરાક્રમાઃ । માયાવીર્યોપસંપન્ના નિવસન્ત્યત્ર માતલે
અહીં, હે માતલિ, દાંતવાળા, ભયાનક ગતિ ધરાવતા, પવન જેવી તાકાત ધરાવતા અને માયાશક્તિથી ભરપૂર એવા લોકો વસે છે.
નિવાતકવચા નામ દાનવા યુદ્ધદુર્મદાઃ । જાનાસિ ચ યથા શક્રો નૈતાઞ્શક્રોતિ બાધિતું
નિવાતકવચ નામના દાનવો યુદ્ધમાં અત્યંત ભયાનક છે; અને તમે જાણો છો કે ઇન્દ્ર પણ તેમને હરાવી શકતો નથી.
બહુશો માતલે ત્વં ચ તવ પુત્રશ્ચ ગોમુખઃ । નિર્ભગ્નો દેવરાજશ્ચ સહપુત્રઃ શચીપતિઃ
માતલિ, અનેક વખત તમે અને તમારા પુત્ર ગોમુખ, દેવોના રાજા અને તેમના પુત્ર સાથે મળીને પણ પરાજિત થયા છો.
પશ્ય વેશ્માનિ રૌક્માણિ માતલે રાજતાનિ ચ । કર્મણા વિધિયુક્તેન યુક્તાન્યુપગતાનિ ચ
માતલિ, આ સોનાના અને ચાંદીના મહેલો જુઓ, જે યોગ્ય રીતથી કરેલા કર્મોથી પ્રાપ્ત થયા છે.
વૈદૂર્યમણિચિત્રાણિ પ્રવાલરુચિરાણિ ચ । અર્કસ્ફટિકશુભ્રાણિ વજ્રસારોઞ્જ્વલાનિ ચ
આ મહેલો વૈડૂર્યમણિ, લાલ મોતી, તેજસ્વી સૂર્યમણિ અને ઝગમગતા વજ્રોથી શોભાયમાન છે.
પાર્થિવાનીવ ચાભાસ્તિ પદ્મરાગમયાનિ ચ। શૈલાનીવ ચ દૃશ્યન્તે દારવાણીવ ચાપ્યુત
કેટલાક મહેલો પૃથ્વી પરના રાજમહેલ જેવા ચમકે છે, કેટલાક પદ્મરાગથી બનેલા છે, કેટલાક પહાડ જેવા દેખાય છે અને કેટલાક લાકડાથી બનેલા લાગે છે.
સૂર્યરૂપાણિ ચાભાન્તિ દીપ્તાગ્નિસદૃશાનિ ચ । મણિજાલવિચિત્રાણિ પ્રાંશૂનિ નિબિડાનિ ચ
કેટલાક મહેલો સૂર્ય જેવો તેજ આપે છે, કેટલાક અગ્નિ જેવી જ્વાળા ધરાવે છે; બધા ઊંચા, ઘન અને મણિની જાળીઓથી શોભિત છે.
નૈતાનિ શક્યં નિર્દેષ્ટુ રૂપતો દ્રવ્યતસ્તથા । ગુણતશ્ચૈવ સિદ્ધાનિ પ્રમાણગુણવન્તિ ચ
આ મહેલોનું રૂપ કે દ્રવ્યથી વર્ણન કરી શકાય તેમ નથી; એ ગુણોમાં પૂર્ણ અને માપમાં ઉત્તમ છે.
આક્રીડાન્પશ્ય દૈત્યાનાં તથૈવ શયનાન્યુત । રત્નવન્તિ મહાર્હાણિ ભાજનાન્યાસનાનિ ચ
દૈત્યોના રમણસ્થળો, તેમનાં શયન, રત્નોથી શોભિત કિંમતી વાસણો અને આસનો પણ જુઓ.
જલદાભાંસ્તથા શૈલાંસ્તોયપ્રસ્રવણાનિ ચ । કામપુષ્પફલાંશ્ચાપિ પાદપાન્કાપચારિણઃ
પર્વત જેવા વાદળો, પાણીના પ્રવાહો અને મનગમતા ફૂલ-ફળ આપતા, ઇચ્છા મુજબ ફરતા વૃક્ષો પણ અહીં છે.
માતલે કશ્ચિદત્રાપિ રુચિરસ્તે વરો ભવેત્ । અથવાઽન્યાં દિશં ભૂમેર્ગચ્છાવ યદિ મન્યસે
માતલિ, અહીંના કોઈ પણ આનંદ જો તમને ગમે તો પસંદ કરો; નહિતર, જો તમારે મન હોય તો આપણે પૃથ્વીના બીજા પ્રદેશે જઈએ.
માતલિસ્ત્વબ્રવીદેનં ભાષમાણં તથાવિધમ્ । દેવર્ષે નૈવ મે કાર્યં વિપ્રિયં ત્રિદિવૌકસામ્
માતલિએ એમ બોલનારને ઉત્તર આપ્યો: 'દેવર્ષિ, મને સ્વર્ગવાસીઓનું અપ્રિય કંઈ કરવું નથી.'
નિત્યાનુષક્તવૈરા હિ ભ્રાતરો દેવદાનવાઃ । પરપક્ષેણ સંબન્ધં રોચયિષ્યામ્યહં કથમ્
દેવો અને દાનવો ભાઈઓ છે, પણ સદા એકબીજાના દુશ્મન છે; હું વિરુદ્ધ પક્ષ સાથે સંબંધ કેમ રાખું?
અન્યત્ર સાધુ ગચ્છાવ દ્રષ્ટું નાર્હામિ દાનવાન્ । જાનામિ તવ ચાત્માનં હિંસાત્મકમનં તથા
ચાલો, આપણે બીજે જઈએ; હું દૈત્યોને જોવા ઇચ્છતો નથી. હું જાણું છું કે તમારો સ્વભાવ હિંસક છે.
અયં લોકઃ સુપર્ણાનાં પક્ષિણાં પન્નગાશિનામ્ । વિક્રમે ગમને ભારે નૈષામસ્તિ પરિશ્રમઃ
આ જગત સુપર્ણોનું છે, એ પંખીઓનું છે જે સાપોને ખાય છે; તેમની તાકાત, ગતિ અને ભાર સહન કરવાની ક્ષમતા એવી છે કે તેમને ક્યારેય થાક આવતો નથી.
વૈનતેયસુતૈઃ સૂત પઙ્ભિસ્તતમિદં કુલમ્ । સુમુખેન સુનામ્ના ચ સુનેત્રેણ સુવર્ચસા
હે સારથી, આ વંશ વિનતા ના પુત્રો જેવા કે સુમુખ, સુનામ્ના, સુનેત્ર અને સુવર્ચસાથી ભરપૂર છે.
સુરુચા પક્ષિરાજેન સુબલેન ચ માતલે। વર્ધિતાનિ પ્રસૃત્યા વૈ વિનાતાકુલકર્તૃભિઃ
માતલિ, સુરુચા નામના પંખીઓના રાજા અને સુબલથી, અને વિનતા કુળના સર્જકો દ્વારા, આ વંશ વધુ વિસ્તર્યો છે.
પક્ષિરાજાભિજાત્યાનાં સહસ્રાણિ શતાનિ ચ। કશ્યપસ્ય તતો વંશે જાતૈર્ભૂતિવિવર્ધનૈઃ
પંખીઓના રાજાના વંશમાં જન્મેલા, કશ્યપના વંશજ એવા, હજારો-સૈંકડો પંખીઓ સમૃદ્ધિમાં વધ્યા છે.
સર્વે હ્યેતે શ્રિયા યુક્તાઃ સર્વે શ્રીવત્સલક્ષણાઃ । સર્વે શ્રિયમભીપ્સન્તો ધારયન્તિ બલાન્યુત
આ બધા જ વૈભવથી યુક્ત છે, બધા જ શ્રીવત્સના ચિહ્ન ધરાવે છે, બધા સમૃદ્ધિ ઇચ્છે છે અને બધા શક્તિશાળી છે.
કર્મણા ક્ષત્રિયાશ્ચૈતે નિર્ઘૃણા ભોગિભોજિનઃ । જ્ઞાતિસઙ્ક્ષયકર્તૃત્વાદ્બ્રાહ્મણ્યં ન લભન્તિ વૈઃ
આ ક્ષત્રિયોએ ક્રૂરતાથી અને ભોગવિલાસમાં મગ્ન રહીને પોતાના જ કુટુંબનો નાશ કર્યો છે, તેથી તેમને બ્રાહ્મણપદ મળતું નથી.
નામાનિ ચૈષાં વક્ષ્યામિ યથાપ્રાધાન્યતઃ શ્રૃણુ । માતલે શ્લાઘ્યમેતદ્ધિ કુલં વિષ્ણુપરિગ્રહમ્
હવે હું તેમનાં નામ મહત્ત્વના ક્રમ પ્રમાણે કહું છું, સાંભળ માતલિ. આ વંશ બહુ પ્રશંસનીય છે, કારણ કે તે વિષ્ણુ સાથે જોડાયેલો છે.
દૈવતં વિષ્ણુરેતેષાં વિષ્ણુરેવ પરાયણમ્ । હૃદિ ચૈષાં સદા વિષ્ણુર્વિષ્ણુરેવ સદા ગતિઃ
વિષ્ણુ એ તેમનો દેવ છે, અને વિષ્ણુ જ તેમનું અંતિમ આશ્રય છે. તેમનાં હૃદયમાં હંમેશા વિષ્ણુ વસે છે અને વિષ્ણુ જ તેમનો સદાય લક્ષ્ય છે.
સુવર્ણચૂડો નાગાશી દારુણશ્ચણ્ડતુણ્ડકઃ । અનિલશ્ચાનલશ્ચૈવ વિશાલાક્ષોઽથ કુણ્ડલી
સુવર્ણચૂડ, નાગાશી, દારુણ, ચંડતુંડક, અનિલ, અનલ, વિશાલાક્ષ અને કુંડળી,
પઙ્કજિદ્વજ્રવિષ્કમ્ભો વૈનતેયોઽથ વામનઃ । વાતવેગો દિશાચક્ષુર્નિમેષોઽનિમિષસ્તથા
પંકજી, વજ્રવિષ્કંભ, વૈનતેય, વામન, વાતવેગ, દિશાચક્ષુ, નિમેષ અને અનિમિષ,
ત્રિરાવઃ સપ્તરાવશ્ચ વાલ્મીકિર્દીપકસ્તથા । દૈત્યદ્વીપઃ સરિદ્દ્વીપઃ સારસઃ પદ્મકેતનઃ
ત્રિરાવ, સપ્તરાવ, વાલ્મીકિ, દીપક, દૈત્યદ્વીપ, સરિદ્દ્વીપ, સારસ અને પદ્મકેતન,
સુમુખશ્ચિત્રકેતુશ્ચ ચિત્રબર્હસ્તથાઽનઘઃ। મેષહૃત્કુમુદો દક્ષઃ સર્પાન્તઃ સોમભોજનઃ
સુમુખ, ચિત્રકેતુ, ચિત્રબર્હ, અનઘ, મેષહૃત, કુમુદ, દક્ષ, સર્પાંત અને સોમભોજન,
ગુરુભારઃ કપોતશ્ચ સૂર્યનેત્રશ્ચિરાન્તકઃ । વિષ્ણુધર્મા કુમારશ્ચ પરિબર્હો હરિસ્તથા
ગુરુભાર, કપોત, સૂર્યનેત્ર, ચિરાંતક, વિષ્ણુધર્મા, કુમાર, પરિભાર અને હરિ,
સુસ્વરો મધુપર્કશ્ચ હેમવર્ણસ્તથૈવ ચ। માલયો માતરિશ્વા ચ નિશાકરદિવાકરૌ
સુસ્વર, મધુપર્ક, હેમવર્ણ, માલય, માતરિશ્વા, નિશાકર અને દિવાકર,
એતે પ્રદેશમાત્રેણ મયોક્તા ગરુડાત્મજાઃ । પ્રાધાન્યતસ્તે યશસા કીર્તિતાઃ પ્રાણિનશ્ચયે
આ બધા ગરુડના પુત્રો છે, જેમને મેં પ્રદેશ પ્રમાણે નામ આપ્યા છે; તેઓ જીવજાતમાં પોતાની પ્રસિદ્ધિ પ્રમાણે અહીં ઉલ્લેખાયા છે.