યત્રતત્રશયો નિત્યં યેનકેનચિદાશિતઃ। યેનકેનચિદાચ્છન્નઃ સ ગોવ્રત ઇહોચ્યતે
જે કોઈ જ્યાં હોય, જેમ પણ ખાય, જેમ પણ ઢાંકી રહે, તે અહીં ગાયવ્રતી કહેવાય છે.
પશ્ય યદ્યત્ર તે કશ્ચિદ્રોચતે ગુણતો વરઃ । વરયિષ્યામિ તં ગત્વા યત્નમાસ્થાય માતલે
હે માતલિ, અહીં જો તને કોઈ ગુણથી પસંદ પડે, તો હું પ્રયત્ન કરીને ત્યાં જઈને તેને પસંદ કરીશ.
અણ્ડમેતઞ્જલે ન્યસ્તં દીપ્યમાનમિવ શ્રિયા । આપ્રજાનાં નિસર્ગાદ્વૈ નોદ્ભિદ્યતિ ન સર્પતિ
આંડું હથેળીમાં મુકેલું છે, તે તેજથી ઝગમગતું લાગે છે; તેની સ્વભાવથી, તે તૂટી પણ નથી અને સંતાનથી દૂર પણ થતું નથી.
નાસ્ય જાતિં નિસર્ગં વા કથ્યમાનં શ્રૃણોમિ વૈ। પિતરં માતરં ચાપિ નાસ્ય જાનાતિ કશ્ચન
આનું neither જન્મ ક્યારે થયો કે કેવો છે, એ વિશે કોઈ કહેતો નથી; અને એના પિતા કે માતા કોણ છે, એ પણ કોઈ જાણતું નથી.
અતઃ કિલ મહાનગ્નિરન્તકાલે સમુત્થિતઃ। ધક્ષ્યતે માતલે સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્
આથી, અંતકાળે અહીંથી એક મહાન અગ્નિ ઉદ્ભવે છે એવું કહેવામાં આવે છે, હે માતલિ, જે સમગ્ર ત્રિલોકી, ચાલતું અને અચળ બધું જ ભસ્મ કરી નાખશે.
માતલિસ્ત્વબ્રવીચ્છ્રુત્વા નારદસ્યાથ ભાષિતમ્ । ન મેઽત્ર રોચતે કશ્ચિદન્યતો વ્રજ માચિરમ્
પણ માતલિએ નારદના શબ્દો સાંભળ્યા પછી કહ્યું: 'અહીં મને કોઈ પણ પસંદ નથી, તું બીજે ક્યાંક જા, વિલંબ કર નહીં.'
હિરણ્યપુરમિત્યેતત્ખ્યાતં પુરવરં મહત્। દૈત્યાનાં દાનવાનાં ચ માયાશતવિચારિણામ્
આ મહાન અને પ્રસિદ્ધ શહેરનું નામ હિરણ્યપુર છે, જે દૈત્ય અને દાનવોનું છે, અને જે અનેક માયા કળાઓમાં નિપુણ છે.
અનલ્પેન પ્રયત્નેન નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા । મયેન મનસા સૃષ્ટં પાતાલતલમાશ્રિતમ્
વિશ્વકર્માએ ઘણાં પ્રયત્નથી આ શહેર બનાવ્યું છે, અને માયાએ મનથી રચ્યું છે; તે પાતાળના તળિયે સ્થિત છે.
અત્ર માયાસહસ્રાણિ વવિકુર્વાણા મહૌજસઃ । દાનવા નિવસન્તિ સ્મ શૂરા દત્તવરાઃ પુરા
અહીં, મહાન શક્તિ ધરાવતા, વરદાન પ્રાપ્ત દાનવો, હજારો માયાજાળ રચતા, ક્યારેક વસતા હતા.
નૈતે શક્રેણ નાન્યેન યમેન વરુણેન વા। શક્યન્તે વશમાનેતું તથૈવ ધનદેન ચ
આ લોકો ને ઈન્દ્ર, યમ, વરુણ કે ધનદ પણ કાબૂમાં લાવી શકતા નથી, કોઈ પણ અન્ય દેવ પણ શક્તિમાન નથી.
અસુરાઃ કાલખઞ્જાશ્ચ તથા વુષ્ણુપદોદ્ભવાઃ । નૈર્ઋતા યાતુધાનાશ્ચ બ્રહ્મપાદોદ્ભવાશ્ચ યે
અહીં અસુરો, કાળખંજ નામના લંગડા, વિષ્ણુના પગમાંથી જન્મેલા, નૈરૃત, યાતુધાન અને બ્રહ્માના પગમાંથી જન્મેલા લોકો વસે છે.
દંષ્ટ્રિણો ભીમવેગાશ્ચ વાતવેગપરાક્રમાઃ । માયાવીર્યોપસંપન્ના નિવસન્ત્યત્ર માતલે
અહીં, હે માતલિ, દાંતવાળા, ભયાનક ગતિ ધરાવતા, પવન જેવી તાકાત ધરાવતા અને માયાશક્તિથી ભરપૂર એવા લોકો વસે છે.
નિવાતકવચા નામ દાનવા યુદ્ધદુર્મદાઃ । જાનાસિ ચ યથા શક્રો નૈતાઞ્શક્રોતિ બાધિતું
નિવાતકવચ નામના દાનવો યુદ્ધમાં અત્યંત ભયાનક છે; અને તમે જાણો છો કે ઇન્દ્ર પણ તેમને હરાવી શકતો નથી.
બહુશો માતલે ત્વં ચ તવ પુત્રશ્ચ ગોમુખઃ । નિર્ભગ્નો દેવરાજશ્ચ સહપુત્રઃ શચીપતિઃ
માતલિ, અનેક વખત તમે અને તમારા પુત્ર ગોમુખ, દેવોના રાજા અને તેમના પુત્ર સાથે મળીને પણ પરાજિત થયા છો.
પશ્ય વેશ્માનિ રૌક્માણિ માતલે રાજતાનિ ચ । કર્મણા વિધિયુક્તેન યુક્તાન્યુપગતાનિ ચ
માતલિ, આ સોનાના અને ચાંદીના મહેલો જુઓ, જે યોગ્ય રીતથી કરેલા કર્મોથી પ્રાપ્ત થયા છે.
વૈદૂર્યમણિચિત્રાણિ પ્રવાલરુચિરાણિ ચ । અર્કસ્ફટિકશુભ્રાણિ વજ્રસારોઞ્જ્વલાનિ ચ
આ મહેલો વૈડૂર્યમણિ, લાલ મોતી, તેજસ્વી સૂર્યમણિ અને ઝગમગતા વજ્રોથી શોભાયમાન છે.
પાર્થિવાનીવ ચાભાસ્તિ પદ્મરાગમયાનિ ચ। શૈલાનીવ ચ દૃશ્યન્તે દારવાણીવ ચાપ્યુત
કેટલાક મહેલો પૃથ્વી પરના રાજમહેલ જેવા ચમકે છે, કેટલાક પદ્મરાગથી બનેલા છે, કેટલાક પહાડ જેવા દેખાય છે અને કેટલાક લાકડાથી બનેલા લાગે છે.
સૂર્યરૂપાણિ ચાભાન્તિ દીપ્તાગ્નિસદૃશાનિ ચ । મણિજાલવિચિત્રાણિ પ્રાંશૂનિ નિબિડાનિ ચ
કેટલાક મહેલો સૂર્ય જેવો તેજ આપે છે, કેટલાક અગ્નિ જેવી જ્વાળા ધરાવે છે; બધા ઊંચા, ઘન અને મણિની જાળીઓથી શોભિત છે.
નૈતાનિ શક્યં નિર્દેષ્ટુ રૂપતો દ્રવ્યતસ્તથા । ગુણતશ્ચૈવ સિદ્ધાનિ પ્રમાણગુણવન્તિ ચ
આ મહેલોનું રૂપ કે દ્રવ્યથી વર્ણન કરી શકાય તેમ નથી; એ ગુણોમાં પૂર્ણ અને માપમાં ઉત્તમ છે.
આક્રીડાન્પશ્ય દૈત્યાનાં તથૈવ શયનાન્યુત । રત્નવન્તિ મહાર્હાણિ ભાજનાન્યાસનાનિ ચ
દૈત્યોના રમણસ્થળો, તેમનાં શયન, રત્નોથી શોભિત કિંમતી વાસણો અને આસનો પણ જુઓ.
જલદાભાંસ્તથા શૈલાંસ્તોયપ્રસ્રવણાનિ ચ । કામપુષ્પફલાંશ્ચાપિ પાદપાન્કાપચારિણઃ
પર્વત જેવા વાદળો, પાણીના પ્રવાહો અને મનગમતા ફૂલ-ફળ આપતા, ઇચ્છા મુજબ ફરતા વૃક્ષો પણ અહીં છે.
માતલે કશ્ચિદત્રાપિ રુચિરસ્તે વરો ભવેત્ । અથવાઽન્યાં દિશં ભૂમેર્ગચ્છાવ યદિ મન્યસે
માતલિ, અહીંના કોઈ પણ આનંદ જો તમને ગમે તો પસંદ કરો; નહિતર, જો તમારે મન હોય તો આપણે પૃથ્વીના બીજા પ્રદેશે જઈએ.
માતલિસ્ત્વબ્રવીદેનં ભાષમાણં તથાવિધમ્ । દેવર્ષે નૈવ મે કાર્યં વિપ્રિયં ત્રિદિવૌકસામ્
માતલિએ એમ બોલનારને ઉત્તર આપ્યો: 'દેવર્ષિ, મને સ્વર્ગવાસીઓનું અપ્રિય કંઈ કરવું નથી.'
નિત્યાનુષક્તવૈરા હિ ભ્રાતરો દેવદાનવાઃ । પરપક્ષેણ સંબન્ધં રોચયિષ્યામ્યહં કથમ્
દેવો અને દાનવો ભાઈઓ છે, પણ સદા એકબીજાના દુશ્મન છે; હું વિરુદ્ધ પક્ષ સાથે સંબંધ કેમ રાખું?
અન્યત્ર સાધુ ગચ્છાવ દ્રષ્ટું નાર્હામિ દાનવાન્ । જાનામિ તવ ચાત્માનં હિંસાત્મકમનં તથા
ચાલો, આપણે બીજે જઈએ; હું દૈત્યોને જોવા ઇચ્છતો નથી. હું જાણું છું કે તમારો સ્વભાવ હિંસક છે.
અયં લોકઃ સુપર્ણાનાં પક્ષિણાં પન્નગાશિનામ્ । વિક્રમે ગમને ભારે નૈષામસ્તિ પરિશ્રમઃ
આ જગત સુપર્ણોનું છે, એ પંખીઓનું છે જે સાપોને ખાય છે; તેમની તાકાત, ગતિ અને ભાર સહન કરવાની ક્ષમતા એવી છે કે તેમને ક્યારેય થાક આવતો નથી.
વૈનતેયસુતૈઃ સૂત પઙ્ભિસ્તતમિદં કુલમ્ । સુમુખેન સુનામ્ના ચ સુનેત્રેણ સુવર્ચસા
હે સારથી, આ વંશ વિનતા ના પુત્રો જેવા કે સુમુખ, સુનામ્ના, સુનેત્ર અને સુવર્ચસાથી ભરપૂર છે.
સુરુચા પક્ષિરાજેન સુબલેન ચ માતલે। વર્ધિતાનિ પ્રસૃત્યા વૈ વિનાતાકુલકર્તૃભિઃ
માતલિ, સુરુચા નામના પંખીઓના રાજા અને સુબલથી, અને વિનતા કુળના સર્જકો દ્વારા, આ વંશ વધુ વિસ્તર્યો છે.
પક્ષિરાજાભિજાત્યાનાં સહસ્રાણિ શતાનિ ચ। કશ્યપસ્ય તતો વંશે જાતૈર્ભૂતિવિવર્ધનૈઃ
પંખીઓના રાજાના વંશમાં જન્મેલા, કશ્યપના વંશજ એવા, હજારો-સૈંકડો પંખીઓ સમૃદ્ધિમાં વધ્યા છે.
સર્વે હ્યેતે શ્રિયા યુક્તાઃ સર્વે શ્રીવત્સલક્ષણાઃ । સર્વે શ્રિયમભીપ્સન્તો ધારયન્તિ બલાન્યુત
આ બધા જ વૈભવથી યુક્ત છે, બધા જ શ્રીવત્સના ચિહ્ન ધરાવે છે, બધા સમૃદ્ધિ ઇચ્છે છે અને બધા શક્તિશાળી છે.