તેષ્વાસીનેષુ સર્વેષુ તૂષ્ણીંભૂતેષુ રાજસુ। વાક્યમભ્યાદદે કૃષ્ણઃ સુદંષ્ટ્રો દુન્દુભિસ્વનઃ
બધા રાજાઓ બેઠા અને શાંતિથી બેઠા હતા ત્યારે કૃષ્ણે, જેમના વચન તીખા અને ગર્જનાવાન હતા, બોલવાનું શરૂ કર્યું.
જીમૂત ઇવ ધર્માન્તે સર્વાં સંશ્રાવયન્સભામ્ । ધૃતરાષ્ટ્રમભિપ્રેક્ષ્ય સમભાષત માધવઃ
માધવે ધૃતરાષ્ટ્ર તરફ નજર કરીને, ધર્મના અંતે મેઘ જેમ ગર્જે છે એ રીતે, આખી સભાને પોતાના વચન સંભળાવ્યા.
કુરૂણાં પાણ્ડવાનાં ચ શમઃ સ્યાદિતિ ભારત । અપ્રણશેન વીરાણામેતદ્યાચિતુમાગતઃ
હે ભારત, હું અહીં એ માટે આવ્યો છું કે કુરુઓ અને પાંડવો વચ્ચે કોઈને નુકસાન ન થાય અને શાંતિ સ્થાપિત થાય.
રાજન્નાન્યત્પ્રવક્તવ્યં તવ નૈઃશ્રેયસં વચઃ । વિદિતં હ્યેવ તે સર્વં વેદિતવ્યમરિન્દમ
રાજા, તારા સર્વોત્તમ કલ્યાણ માટે હવે કંઈ બોલવાનું બાકી નથી; કારણ કે, હે શત્રુવિજયી, તને જે જાણવું જોઈએ એ બધું જ જાણી ચૂક્યો છે.
ઇદં હ્યદ્ય કુલં શ્રેષ્ઠં સર્વરાજસુ પાર્થિવ । શ્રુતવૃત્તોપસંપન્નં સર્વૈઃ સમુદિતં ગુણૈઃ
આજે બધા રાજાઓમાં, હે રાજાધિરાજ, આ કુળ સર્વોત્તમ છે, જે સારા વર્તન અને સર્વ ગુણોથી યુક્ત છે અને બધે તેની ખ્યાતિ છે.
કૃપાનુકમ્પા કારુણ્યમાનૃશંસ્યં ચ ભારત । તથાર્જવં ક્ષમા સત્યં કુરુષ્વેતદ્વિશિષ્યતે
કૃપા, દયા, કરુણા, અહિંસા, સીધાઈ, ક્ષમા અને સત્ય—આ બધા ગુણો, હે ભારત, ખાસ કરીને કુરુઓમાં જોવા મળે છે.
તસ્મિન્નેવંવિધે રાજન્કુલે મહતિ તિષ્ઠતિ। ત્વન્નિમિત્તં વિશેષેણ નેહ યુક્તમસાંપ્રતમ્
આવા મહાન અને ઉત્તમ કુળમાં, હે રાજા, ખાસ કરીને તારા કારણે આવી હાલત સર્જાય એ યોગ્ય નથી.
ત્વં હિ ધારયિતા શ્રેષ્ઠઃ કુરૂણાં કુરુસત્તમ। મિથ્યાપ્રચરતાં તાત બાહ્યેષ્વાભ્યન્તરેષુ ચ
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તું તો કુરુઓનો શ્રેષ્ઠ આધાર છે, બહાર અને અંદર, ભલે બીજાઓ ખોટું વર્તન કરે, તું સાચો uphold કરનાર છે.
તે પુત્રાસ્તવ કૌરવ્ય દુર્યોધનપુરોગમાઃ। ધર્માર્થૌ પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા પ્રચરન્તિ નૃશંસવત્
પણ, હે કૌરવ, તારા પુત્રો, દુર્યોધનને આગેવાન બનાવી, ધર્મ અને લાભને પછાડીને, ક્રૂરતાથી વર્તે છે.
અશિષ્ટા ગતમર્યાદા લોભેન હૃતચેતસઃ। સ્વેષુ બન્ધુષુ મુખ્યેષુ તદ્વેત્થ પુરુષર્ષભ
શિક્ષણ વિના, મર્યાદા ઓળંગી, લોભમાં મન ગુમાવી, તેઓ પોતાના મુખ્ય બંધુઓ સાથે પણ આવું વર્તે છે—આ વાત તને ખબર છે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
સેયમાપન્મહાઘોરા કુરુષ્વેવ સમુત્થિતા । ઉપેક્ષ્યમાણા કૌરવ્ય પૃથિવીં ઘાતયિષ્યતિ
આ ભયાનક વિપત્તિ તો કુરુઓમાં જ ઊભી થઈ છે, હે કૌરવ; જો તેને અવગણવામાં આવે તો આખી પૃથ્વીનો વિનાશ કરી દેશે.
શક્યા ચેયં શમયિતું ત્વં ચેદિચ્છસિ ભારત । ન દુષ્કરો હ્યત્ર શમો મતો મે ભરતર્ષભ
હું માનું છું કે, હે ભારત, જો તું ઈચ્છે તો આ શાંતિ સ્થાપિત કરી શકાય છે; અહીં શાંતિ કરવી મુશ્કેલ નથી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
ત્વય્યધીનઃ શમો રાજન્મયિ ચૈવ વિશાંપતે । પુત્રાન્સ્થાપય કૌરવ્ય સ્થાપયિષ્યામ્યહં પરાન્
શાંતિ તો તારા અને મારા પર આધાર રાખે છે, હે રાજા; તું તારા પુત્રોને સંયમમાં રાખ, હે કૌરવ, અને હું બીજાઓને સંયમમાં રાખીશ.
આજ્ઞા તવ હિ રાજેન્દ્ર કાર્યા પુત્રૈઃ સહાન્વયૈઃ । હિતં બલવદપ્યેષાં તિષ્ઠતાં તવ શાસને
હે રાજાધિરાજ, તારી આજ્ઞા તારા પુત્રો અને તેમના અનુયાયીઓએ માનવી જ જોઈએ, ભલે એ કઠોર હોય, જ્યાં સુધી તેઓ તારા વશમાં છે.
તવ ચૈવ હિતં રાજન્પાણ્ડવાનામથો હિતમ્ । શમે પ્રયતમાનસ્ય તવ શાસનકાઙ્ક્ષિણઃ
હે રાજા, તારો અને પાંડવોનો પણ જે હિત છે, એ ત્યારે જ પ્રાપ્ત થશે જ્યારે તું શાંતિ માટે પ્રયત્નશીલ રહેશે અને તારી આજ્ઞા માનવામાં આવે તેવી ઈચ્છા રાખશે.
સ્વયં નિષ્ફલમાલક્ષ્ય સંવિધત્સ્વ વિશાંપતે । સહાયભૂતા ભરતાસ્તવૈવ સ્યુર્જનેશ્વર
હે જનપતિ, જો તારા પોતાના પ્રયાસો નિષ્ફળ જાય છે એવું દેખાય, તો તું પોતે જ યોગ્ય વ્યવસ્થા કર; ભરતો તારા સહાય બનશે.
ધર્માર્થયોસ્તિષ્ઠ રાજન્પાણ્ડવૈરભિરક્ષિતઃ । ન હિ શક્યાસ્તથાભૂતા યત્નાદપિ નરાધિપ
ધર્મ અને લાભમાં સ્થિર રહી, પાંડવોની રક્ષા હેઠળ રહે, હે રાજા; કેમ કે આવા પાંડવોને મહેનતથી પણ હરાવી શકાય એમ નથી, હે નરાધિપ.
ન હિ ત્વાં પાણ્ડવૈર્જેતું રક્ષ્યમાણં મહાત્મભિઃ । ઇન્દ્રોપિ દેવૈઃ સહિતઃ પ્રસહેત કુતો નૃપાઃ
પાંડવો જેવા મહાત્માઓ તારી રક્ષા કરે તો, હે રાજા, ઈન્દ્ર પણ દેવો સાથે મળીને તને જીતે એ શક્ય નથી—તો પછી સામાન્ય રાજાઓ કેવી રીતે?
યત્ર ભીષ્મશ્ચ દ્રોણશ્ચ કૃપઃ કર્ણો વિવિંશતિઃ । અશ્વત્થામા વિકર્ણશ્ચ સોમદત્તોઽથ બાહ્લિકઃ
જ્યાં ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ, કર્ણ, વિવિંશતિ, અશ્વત્થામા, વિકર્ણ, સોમદત્ત અને બાહ્લિક હાજર છે,
સૈન્ધવશ્ચ કલિઙ્ગશ્ચ કામ્ભોજશ્ચ સુદક્ષિણઃ । યુધિષ્ઠિરો ભીમસેનઃ સવ્યસાચી યમૌ તથા
અને જ્યાં સિંધુ, કલિંગ, કામ્બોજ અને સુદક્ષિણ જેવા રાજાઓ, યુધિષ્ઠિર, ભીમસેન, અર્જુન અને બંને યમદ્વય પણ છે,
સાત્યકિશ્ચ મહાતેજા યુયુત્સુશ્ચ મહારથઃ । કો નુ તાન્વિપરીતાત્મા યુદ્ધ્યેત ભરતર્ષભ
મહાન તેજવાળા સાથીકી અને શક્તિશાળી યુયુત્સુ પણ છે—હે ભરતવંશી, એવો કોણ ઉંધા મનથી એ બધા સામે યુદ્ધ કરવા જઈ શકે?
લોકસ્યેશ્વરતાં ભૂયઃ શત્રુભિશ્ચાપ્યધૃષ્યતામ્। પ્રાપ્સ્યસિ ત્વમમિત્રઘ્ન સહિતઃ કુરુપાણ્ડવૈઃ
હે શત્રુવિનાશક, જો તું કુરુ અને પાંડવો સાથે જોડાઈશ, તો તારે આખા જગત પર રાજ અને દુશ્મનો સામે અજેયતા મળશે.
તસ્ય તે પૃથિવીપાલાસ્ત્વત્સમાઃ પૃથિવીપતે । શ્રેયાંસશ્ચૈવ રાજાનઃ સન્ધાસ્યન્તે પરન્તપ
પછી, હે ધરતીના રાજા, તારા જેવાં અને તારા કરતા પણ શ્રેષ્ઠ રાજાઓ તારી સાથે સંધિ કરવા આવશે, હે શત્રુઓને દહન કરનાર.
સ ત્વં પુત્રૈશ્ચ પૌત્રૈશ્ચ પિતૃભિર્ભ્રાતૃભિસ્તથા । સુહૃદ્ભિઃ સર્વતો ગુપ્તઃ સુખં શક્ષ્યસિ જીવિતું
તારે પુત્રો, પૌત્રો, પિતા, ભાઈઓ અને મિત્રો四 તરફથી તને ઘેરીને રાખશે, ત્યારે તું આનંદથી જીવી શકીશ.
એતાનેવ પુરોધાય યત્કૃત્ય ચ યથા પુરા। અખિલાં ભોક્ષ્યસે સર્વાં પૃથિવીં પૃથિવીપતે
આ શ્રેષ્ઠ પુરુષોને પોતાના પક્ષમાં રાખીને, જેમ પહેલાં હતું તેમ, તું આખી ધરતીનો આનંદથી ભોગ લઈ શકીશ, હે ધરતીના રાજા.
એતૈર્હિ સહિતઃ સર્વૈઃ પાણ્ડવૈઃ સ્વૈશ્ચ ભારત । અન્યાન્વિજેષ્યસે શત્રૂનેષ સ્વાર્થસ્તવાખિલઃ
હે ભારત, પાંડવો અને પોતાના સ્વજનો સાથે જોડાઈને તું બીજા બધા દુશ્મનોને જીતી શકીશ; આ તારો સંપૂર્ણ લાભ છે.
તૈરેવોપાર્જિતાં ભૂમિં ભોક્ષ્યસે ચ પરન્તપ । યદિ સંપત્સ્યસે પુત્રૈઃ સહામાત્યૈર્નરાધિપ
હે શત્રુઓને દહન કરનાર, જો તું પુત્રો અને મંત્રીઓ સાથે સુખી રહીશ, તો એ લોકો દ્વારા મેળવેલી ધરતી તું આનંદથી ભોગવી શકીશ, હે મનુષ્યોના રાજા.
સંયુગે વૈ મહારાજ દૃશ્યતે સુમહાન્ક્ષયઃ। ક્ષયે ચોભયતો રાજન્કં ધર્મમનુપશ્યસિ
હે મહારાજા, યુદ્ધમાં મોટો વિનાશ દેખાય છે; બંને તરફ વિનાશ થાય ત્યારે, હે રાજા, તું કયું ધર્મ માને છે?
પાણ્ડવૈર્નિહતૈઃ સઙ્ખ્યે પુત્રૈર્વાપિ મહાબલૈઃ । યદ્વિન્દેથાઃ સુખં રાજંસ્તદ્બ્રૂહિ ભરતર્ષભ
હે રાજા, જો યુદ્ધમાં પાંડવો કે તારા શક્તિશાળી પુત્રો મરી જાય અને એમાંથી તને સુખ મળે, તો એ જ વાત કહેજે, હે ભરતવંશી.
શૂરાશ્ચ હિ કૃતાસ્ત્રાશ્ચ સર્વે યુદ્ધાભિકાઙ્ક્ષિણઃ। પાણ્ડવાસ્તાવકાશ્ચૈવ તાન્રક્ષ મહતો ભયાત્
પાંડવો અને તારા પોતાના બધા જ શૂરવીર, શસ્ત્રવિદ્યા જાણનારા અને યુદ્ધ માટે આતુર છે—એમને મોટા સંકટમાંથી બચાવ.