ઋષીઞ્શાન્તનવો દૃષ્ટ્વા સભાદ્વારમુપસ્થિતાન્ । ત્વરમાણસ્તતો ભૃત્યાનાસનાનીત્યચોદયત્
શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે સભાના દ્વારે આવેલા ઋષિઓને જોઈને, તરત જ પોતાના સેવકોને આસન લાવવાનો આદેશ આપ્યો.
આસનાન્યથ મૃષ્ટાનિ મહાન્તિ વિપુલાનિ ચ ।। મણિકાઞ્ચનચિત્રાણિ સમાજહ્રુસ્તતસ્તતઃ
પછી ચારે બાજુથી મોટા અને સુંદર, રત્નો અને સોનાથી શોભિત આસનો લાવવામાં આવ્યા.
તેષુ તત્રોપવિષ્ટેષુ ગૃહીતાર્ઘ્યેષુ ભારત ।। નિષસાદાસને કૃષ્ણો રાજાનશ્ચ યથાસનમ્
જ્યારે ઋષિઓ ત્યાં બેસી ગયા અને અર્ગ્ય સ્વીકારી લીધું, ત્યારે કૃષ્ણ અને રાજાઓએ પણ પોતપોતાના આસન લીધા.
દુઃશાસનઃ સાત્યકયે દદાવાસનમુત્તમમ્ ।। વિવિંશતિર્દદૌ પીઠં કાઞ્ચનં કૃતવર્મણે
દુઃશાસને સાત્યકી માટે શ્રેષ્ઠ આસન આપ્યું અને વિવિમ્શતિએ કૃતવર્માને સોનાનું પીઠું આપ્યું.
અવિદૂરે તુ કૃષ્ણસ્ય કર્ણદુર્યોધનાવુભૌ ।। એકાસને મહાત્માનૌ નિષીદતુરમર્ષણૌ
કૃષ્ણથી થોડું દૂર, કર્ણ અને દુર્યોધન બંને મહાન આત્માવાળા અને ગર્વીલા, એક જ આસન પર બેસ્યા.
ગાન્ધારરાજઃ શકુનિર્ગાન્ધારૈરભિરક્ષિતઃ ।। નિષસાદાસને રાજા સહપુત્રો વિશાંપતે
ગાંધીરરાજા શકુની, ગાંધીરો દ્વારા રક્ષિત, પોતાના પુત્ર સાથે આસન પર બેસ્યો.
વિદુરો મણિપીઠે તુ શુક્લસ્પર્ધ્યાજિનોત્તરે ।। સંસ્પૃશન્નાસનં શૌરેર્મહામતિરુપાવિશત્
વિદુર, મહા બુદ્ધિશાળી, સફેદ કૃષ્ણમૃગની ચામડીથી ઢંકાયેલા રત્નજડિત પીઠે બેસ્યા, જે શૌરીના આસનને સ્પર્શતું હતું.
ચિરસ્ય દૃષ્ટ્વા દાશાર્હં રાજાનઃ સર્વ એવ તે ।। અમૃતસ્યેવ નાતૃપ્યન્પ્રેક્ષમાણા જનાર્દનમ્
લાંબા સમય પછી, બધા રાજાઓએ દાશાર્હેને જોઈને જનાર્દનને આમ જોતાં જોતાં તૃપ્ત થયા નહીં, જાણે અમૃતને નિહાળી રહ્યા હોય.
અતસીપુષ્પસઙ્કાશઃ પીતવાસા જનાર્દનઃ ।। વ્યભ્રાજત સભામધ્યે હેમ્નીવોપહિતો મણિઃ
અતસીના ફૂલ જેવો, પીળા વસ્ત્રોમાં જનાર્દન સભામાં એ રીતે તેજસ્વી લાગતા હતા, જેમ સોનામાં જડેલો મણિ.
તતસ્તૂષ્ણીં સર્વમાસીદ્ગોવિન્દગતમાનસમ્ । ન તત્ર કશ્ચિત્કિંચિદ્વા વ્યાજહાર પુમાન્ક્વચિત્
પછી બધાની મનોવૃત્તિ ગોવિંદમાં એકાગ્ર થઈ ગઈ અને આખી સભામાં કોઈએ એક પણ શબ્દ બોલ્યો નહીં.
તેષ્વાસીનેષુ સર્વેષુ તૂષ્ણીંભૂતેષુ રાજસુ। વાક્યમભ્યાદદે કૃષ્ણઃ સુદંષ્ટ્રો દુન્દુભિસ્વનઃ
બધા રાજાઓ બેઠા અને શાંતિથી બેઠા હતા ત્યારે કૃષ્ણે, જેમના વચન તીખા અને ગર્જનાવાન હતા, બોલવાનું શરૂ કર્યું.
જીમૂત ઇવ ધર્માન્તે સર્વાં સંશ્રાવયન્સભામ્ । ધૃતરાષ્ટ્રમભિપ્રેક્ષ્ય સમભાષત માધવઃ
માધવે ધૃતરાષ્ટ્ર તરફ નજર કરીને, ધર્મના અંતે મેઘ જેમ ગર્જે છે એ રીતે, આખી સભાને પોતાના વચન સંભળાવ્યા.
કુરૂણાં પાણ્ડવાનાં ચ શમઃ સ્યાદિતિ ભારત । અપ્રણશેન વીરાણામેતદ્યાચિતુમાગતઃ
હે ભારત, હું અહીં એ માટે આવ્યો છું કે કુરુઓ અને પાંડવો વચ્ચે કોઈને નુકસાન ન થાય અને શાંતિ સ્થાપિત થાય.
રાજન્નાન્યત્પ્રવક્તવ્યં તવ નૈઃશ્રેયસં વચઃ । વિદિતં હ્યેવ તે સર્વં વેદિતવ્યમરિન્દમ
રાજા, તારા સર્વોત્તમ કલ્યાણ માટે હવે કંઈ બોલવાનું બાકી નથી; કારણ કે, હે શત્રુવિજયી, તને જે જાણવું જોઈએ એ બધું જ જાણી ચૂક્યો છે.
ઇદં હ્યદ્ય કુલં શ્રેષ્ઠં સર્વરાજસુ પાર્થિવ । શ્રુતવૃત્તોપસંપન્નં સર્વૈઃ સમુદિતં ગુણૈઃ
આજે બધા રાજાઓમાં, હે રાજાધિરાજ, આ કુળ સર્વોત્તમ છે, જે સારા વર્તન અને સર્વ ગુણોથી યુક્ત છે અને બધે તેની ખ્યાતિ છે.
કૃપાનુકમ્પા કારુણ્યમાનૃશંસ્યં ચ ભારત । તથાર્જવં ક્ષમા સત્યં કુરુષ્વેતદ્વિશિષ્યતે
કૃપા, દયા, કરુણા, અહિંસા, સીધાઈ, ક્ષમા અને સત્ય—આ બધા ગુણો, હે ભારત, ખાસ કરીને કુરુઓમાં જોવા મળે છે.
તસ્મિન્નેવંવિધે રાજન્કુલે મહતિ તિષ્ઠતિ। ત્વન્નિમિત્તં વિશેષેણ નેહ યુક્તમસાંપ્રતમ્
આવા મહાન અને ઉત્તમ કુળમાં, હે રાજા, ખાસ કરીને તારા કારણે આવી હાલત સર્જાય એ યોગ્ય નથી.
ત્વં હિ ધારયિતા શ્રેષ્ઠઃ કુરૂણાં કુરુસત્તમ। મિથ્યાપ્રચરતાં તાત બાહ્યેષ્વાભ્યન્તરેષુ ચ
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તું તો કુરુઓનો શ્રેષ્ઠ આધાર છે, બહાર અને અંદર, ભલે બીજાઓ ખોટું વર્તન કરે, તું સાચો uphold કરનાર છે.
તે પુત્રાસ્તવ કૌરવ્ય દુર્યોધનપુરોગમાઃ। ધર્માર્થૌ પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા પ્રચરન્તિ નૃશંસવત્
પણ, હે કૌરવ, તારા પુત્રો, દુર્યોધનને આગેવાન બનાવી, ધર્મ અને લાભને પછાડીને, ક્રૂરતાથી વર્તે છે.
અશિષ્ટા ગતમર્યાદા લોભેન હૃતચેતસઃ। સ્વેષુ બન્ધુષુ મુખ્યેષુ તદ્વેત્થ પુરુષર્ષભ
શિક્ષણ વિના, મર્યાદા ઓળંગી, લોભમાં મન ગુમાવી, તેઓ પોતાના મુખ્ય બંધુઓ સાથે પણ આવું વર્તે છે—આ વાત તને ખબર છે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
સેયમાપન્મહાઘોરા કુરુષ્વેવ સમુત્થિતા । ઉપેક્ષ્યમાણા કૌરવ્ય પૃથિવીં ઘાતયિષ્યતિ
આ ભયાનક વિપત્તિ તો કુરુઓમાં જ ઊભી થઈ છે, હે કૌરવ; જો તેને અવગણવામાં આવે તો આખી પૃથ્વીનો વિનાશ કરી દેશે.
શક્યા ચેયં શમયિતું ત્વં ચેદિચ્છસિ ભારત । ન દુષ્કરો હ્યત્ર શમો મતો મે ભરતર્ષભ
હું માનું છું કે, હે ભારત, જો તું ઈચ્છે તો આ શાંતિ સ્થાપિત કરી શકાય છે; અહીં શાંતિ કરવી મુશ્કેલ નથી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
ત્વય્યધીનઃ શમો રાજન્મયિ ચૈવ વિશાંપતે । પુત્રાન્સ્થાપય કૌરવ્ય સ્થાપયિષ્યામ્યહં પરાન્
શાંતિ તો તારા અને મારા પર આધાર રાખે છે, હે રાજા; તું તારા પુત્રોને સંયમમાં રાખ, હે કૌરવ, અને હું બીજાઓને સંયમમાં રાખીશ.
આજ્ઞા તવ હિ રાજેન્દ્ર કાર્યા પુત્રૈઃ સહાન્વયૈઃ । હિતં બલવદપ્યેષાં તિષ્ઠતાં તવ શાસને
હે રાજાધિરાજ, તારી આજ્ઞા તારા પુત્રો અને તેમના અનુયાયીઓએ માનવી જ જોઈએ, ભલે એ કઠોર હોય, જ્યાં સુધી તેઓ તારા વશમાં છે.
તવ ચૈવ હિતં રાજન્પાણ્ડવાનામથો હિતમ્ । શમે પ્રયતમાનસ્ય તવ શાસનકાઙ્ક્ષિણઃ
હે રાજા, તારો અને પાંડવોનો પણ જે હિત છે, એ ત્યારે જ પ્રાપ્ત થશે જ્યારે તું શાંતિ માટે પ્રયત્નશીલ રહેશે અને તારી આજ્ઞા માનવામાં આવે તેવી ઈચ્છા રાખશે.
સ્વયં નિષ્ફલમાલક્ષ્ય સંવિધત્સ્વ વિશાંપતે । સહાયભૂતા ભરતાસ્તવૈવ સ્યુર્જનેશ્વર
હે જનપતિ, જો તારા પોતાના પ્રયાસો નિષ્ફળ જાય છે એવું દેખાય, તો તું પોતે જ યોગ્ય વ્યવસ્થા કર; ભરતો તારા સહાય બનશે.
ધર્માર્થયોસ્તિષ્ઠ રાજન્પાણ્ડવૈરભિરક્ષિતઃ । ન હિ શક્યાસ્તથાભૂતા યત્નાદપિ નરાધિપ
ધર્મ અને લાભમાં સ્થિર રહી, પાંડવોની રક્ષા હેઠળ રહે, હે રાજા; કેમ કે આવા પાંડવોને મહેનતથી પણ હરાવી શકાય એમ નથી, હે નરાધિપ.
ન હિ ત્વાં પાણ્ડવૈર્જેતું રક્ષ્યમાણં મહાત્મભિઃ । ઇન્દ્રોપિ દેવૈઃ સહિતઃ પ્રસહેત કુતો નૃપાઃ
પાંડવો જેવા મહાત્માઓ તારી રક્ષા કરે તો, હે રાજા, ઈન્દ્ર પણ દેવો સાથે મળીને તને જીતે એ શક્ય નથી—તો પછી સામાન્ય રાજાઓ કેવી રીતે?
યત્ર ભીષ્મશ્ચ દ્રોણશ્ચ કૃપઃ કર્ણો વિવિંશતિઃ । અશ્વત્થામા વિકર્ણશ્ચ સોમદત્તોઽથ બાહ્લિકઃ
જ્યાં ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ, કર્ણ, વિવિંશતિ, અશ્વત્થામા, વિકર્ણ, સોમદત્ત અને બાહ્લિક હાજર છે,
સૈન્ધવશ્ચ કલિઙ્ગશ્ચ કામ્ભોજશ્ચ સુદક્ષિણઃ । યુધિષ્ઠિરો ભીમસેનઃ સવ્યસાચી યમૌ તથા
અને જ્યાં સિંધુ, કલિંગ, કામ્બોજ અને સુદક્ષિણ જેવા રાજાઓ, યુધિષ્ઠિર, ભીમસેન, અર્જુન અને બંને યમદ્વય પણ છે,