ધૃતરાષ્ટ્રં પુરસ્કૃત્ય ભીષ્મદ્રોણાદયસ્તતઃ । આસનેભ્યોઽચલન્સર્વે પૂજયન્તો જનાર્દનમ્
પછી ધૃતરાષ્ટ્રને આગળ રાખીને, ભીષ્મ, દ્રોણ અને અન્ય બધા પોતાના બેઠેલા સ્થાનેથી ઊભા થયા અને જનાર્દનનું સન્માન કર્યું.
અભ્યાગચ્છતિ દાશાર્હે પ્રજ્ઞાચક્ષુર્નરેશ્વર। સહૈવ દ્રોણભીષ્માભ્યામુદતિષ્ઠન્મહાયશાઃ
જ્યારે દાશાર્હ વંશી કૃષ્ણ આવ્યા, ત્યારે વિદ્વાન રાજા, દ્રોણ અને ભીષ્મ સાથે, મહાન યશ ધરાવતા, ઊભા રહ્યા.
ઉત્તિષ્ઠતિ મહારાજે ધૃતરાષ્ટ્રે જનેશ્વરે । તાનિ રાજસહસ્રાણિ સમુત્તસ્થુઃ સમન્તતઃ
જ્યારે મહારાજ ધૃતરાષ્ટ્ર ઊભા થયા, ત્યારે આસપાસ બેઠેલા હજારો રાજાઓ પણ એક સાથે ઊભા થયા.
આસનં સર્વતોભદ્રં જામ્બૂનદપરિષ્કૃતમ્ । કૃષ્ણાર્થે કલ્પિતં તત્ર ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય શાસનાત્
ત્યાં ધૃતરાષ્ટ્રના આદેશે કૃષ્ણ માટે ચારે બાજુથી શુભ અને જાંબુનદ સોનાથી શોભિત આસન તૈયાર કરવામાં આવ્યું.
સ્મયમાનસ્તુ રાજાનં ભીષ્મદ્રોણૌ ચ માધવઃ । અભ્યભાષત ધર્માત્મા રાજ્ઞશ્ચાન્યાન્યથાવયઃ
પછી ધર્મનિષ્ઠ માધવ સ્મિત સાથે રાજા, ભીષ્મ, દ્રોણ અને અન્ય રાજાઓને યોગ્ય રીતે સંબોધ્યા.
તત્ર કેશવમાનર્ચુઃ સમ્યગભ્યાગતં સભામ્। રાજાનઃ પાર્થિવાઃ સર્વે કુરવશ્ચ જનાર્દનમ્
ત્યાં બધા રાજાઓ, પૃથ્વીના શાસકો અને કુરુઓએ સભામાં યોગ્ય રીતે પ્રવેશેલા કેશવ જનાર્દનનું સન્માન કર્યું.
તત્ર તિષ્ઠન્સ દાશાર્હો રાજમધ્યે પરન્તપઃ। અપશ્યદન્તરિક્ષસ્થાનૃષીન્પરપુરઞ્જયઃ
રાજાઓની વચ્ચે ઊભેલા પરાક્રમી દાશાર્હે, દુશ્મનોને હરાવનાર, આકાશમાં ઊભેલા ઋષિઓને જોયા.
તતસ્તાનભિસંપ્રેક્ષ્ય નારદપ્રમુખાનૃષીન્ ।। અભ્યભાષત દાશાર્હો ભીષ્મં શાન્તનવં શનૈઃ
પછી નારદાદિ ઋષિઓને જોઈને દાશાર્હે ધીમે ધીમે શાંતનુપુત્ર ભીષ્મને સંબોધ્યા.
પાર્થિવીં સમિતિં દ્રષ્ટુમૃષયોઽભ્યાગતા નૃપ ।। નિમન્ત્ર્યન્તામાસનૈશ્ચ સત્કારેણ ચ ભૂયસા
રાજા, આ ઋષિઓ રાજસભા જોવા આવ્યા છે; તેમને આસન અને વિશેષ સન્માનથી આમંત્રિત કરો.
નૈતેષ્વનુપવિષ્ટેષુ શક્યં કેનચિદાસિતુમ્ ।। પૂજા પ્રયુજ્યતામાશુ મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્
જ્યારે સુધી આ મહાન આત્માવાળા ઋષિઓ બેઠા નથી, ત્યાં સુધી કોઈને બેસવું યોગ્ય નથી; તેમને તરત જ પૂજા અર્પણ કરો.
ઋષીઞ્શાન્તનવો દૃષ્ટ્વા સભાદ્વારમુપસ્થિતાન્ । ત્વરમાણસ્તતો ભૃત્યાનાસનાનીત્યચોદયત્
શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે સભાના દ્વારે આવેલા ઋષિઓને જોઈને, તરત જ પોતાના સેવકોને આસન લાવવાનો આદેશ આપ્યો.
આસનાન્યથ મૃષ્ટાનિ મહાન્તિ વિપુલાનિ ચ ।। મણિકાઞ્ચનચિત્રાણિ સમાજહ્રુસ્તતસ્તતઃ
પછી ચારે બાજુથી મોટા અને સુંદર, રત્નો અને સોનાથી શોભિત આસનો લાવવામાં આવ્યા.
તેષુ તત્રોપવિષ્ટેષુ ગૃહીતાર્ઘ્યેષુ ભારત ।। નિષસાદાસને કૃષ્ણો રાજાનશ્ચ યથાસનમ્
જ્યારે ઋષિઓ ત્યાં બેસી ગયા અને અર્ગ્ય સ્વીકારી લીધું, ત્યારે કૃષ્ણ અને રાજાઓએ પણ પોતપોતાના આસન લીધા.
દુઃશાસનઃ સાત્યકયે દદાવાસનમુત્તમમ્ ।। વિવિંશતિર્દદૌ પીઠં કાઞ્ચનં કૃતવર્મણે
દુઃશાસને સાત્યકી માટે શ્રેષ્ઠ આસન આપ્યું અને વિવિમ્શતિએ કૃતવર્માને સોનાનું પીઠું આપ્યું.
અવિદૂરે તુ કૃષ્ણસ્ય કર્ણદુર્યોધનાવુભૌ ।। એકાસને મહાત્માનૌ નિષીદતુરમર્ષણૌ
કૃષ્ણથી થોડું દૂર, કર્ણ અને દુર્યોધન બંને મહાન આત્માવાળા અને ગર્વીલા, એક જ આસન પર બેસ્યા.
ગાન્ધારરાજઃ શકુનિર્ગાન્ધારૈરભિરક્ષિતઃ ।। નિષસાદાસને રાજા સહપુત્રો વિશાંપતે
ગાંધીરરાજા શકુની, ગાંધીરો દ્વારા રક્ષિત, પોતાના પુત્ર સાથે આસન પર બેસ્યો.
વિદુરો મણિપીઠે તુ શુક્લસ્પર્ધ્યાજિનોત્તરે ।। સંસ્પૃશન્નાસનં શૌરેર્મહામતિરુપાવિશત્
વિદુર, મહા બુદ્ધિશાળી, સફેદ કૃષ્ણમૃગની ચામડીથી ઢંકાયેલા રત્નજડિત પીઠે બેસ્યા, જે શૌરીના આસનને સ્પર્શતું હતું.
ચિરસ્ય દૃષ્ટ્વા દાશાર્હં રાજાનઃ સર્વ એવ તે ।। અમૃતસ્યેવ નાતૃપ્યન્પ્રેક્ષમાણા જનાર્દનમ્
લાંબા સમય પછી, બધા રાજાઓએ દાશાર્હેને જોઈને જનાર્દનને આમ જોતાં જોતાં તૃપ્ત થયા નહીં, જાણે અમૃતને નિહાળી રહ્યા હોય.
અતસીપુષ્પસઙ્કાશઃ પીતવાસા જનાર્દનઃ ।। વ્યભ્રાજત સભામધ્યે હેમ્નીવોપહિતો મણિઃ
અતસીના ફૂલ જેવો, પીળા વસ્ત્રોમાં જનાર્દન સભામાં એ રીતે તેજસ્વી લાગતા હતા, જેમ સોનામાં જડેલો મણિ.
તતસ્તૂષ્ણીં સર્વમાસીદ્ગોવિન્દગતમાનસમ્ । ન તત્ર કશ્ચિત્કિંચિદ્વા વ્યાજહાર પુમાન્ક્વચિત્
પછી બધાની મનોવૃત્તિ ગોવિંદમાં એકાગ્ર થઈ ગઈ અને આખી સભામાં કોઈએ એક પણ શબ્દ બોલ્યો નહીં.
તેષ્વાસીનેષુ સર્વેષુ તૂષ્ણીંભૂતેષુ રાજસુ। વાક્યમભ્યાદદે કૃષ્ણઃ સુદંષ્ટ્રો દુન્દુભિસ્વનઃ
બધા રાજાઓ બેઠા અને શાંતિથી બેઠા હતા ત્યારે કૃષ્ણે, જેમના વચન તીખા અને ગર્જનાવાન હતા, બોલવાનું શરૂ કર્યું.
જીમૂત ઇવ ધર્માન્તે સર્વાં સંશ્રાવયન્સભામ્ । ધૃતરાષ્ટ્રમભિપ્રેક્ષ્ય સમભાષત માધવઃ
માધવે ધૃતરાષ્ટ્ર તરફ નજર કરીને, ધર્મના અંતે મેઘ જેમ ગર્જે છે એ રીતે, આખી સભાને પોતાના વચન સંભળાવ્યા.
કુરૂણાં પાણ્ડવાનાં ચ શમઃ સ્યાદિતિ ભારત । અપ્રણશેન વીરાણામેતદ્યાચિતુમાગતઃ
હે ભારત, હું અહીં એ માટે આવ્યો છું કે કુરુઓ અને પાંડવો વચ્ચે કોઈને નુકસાન ન થાય અને શાંતિ સ્થાપિત થાય.
રાજન્નાન્યત્પ્રવક્તવ્યં તવ નૈઃશ્રેયસં વચઃ । વિદિતં હ્યેવ તે સર્વં વેદિતવ્યમરિન્દમ
રાજા, તારા સર્વોત્તમ કલ્યાણ માટે હવે કંઈ બોલવાનું બાકી નથી; કારણ કે, હે શત્રુવિજયી, તને જે જાણવું જોઈએ એ બધું જ જાણી ચૂક્યો છે.
ઇદં હ્યદ્ય કુલં શ્રેષ્ઠં સર્વરાજસુ પાર્થિવ । શ્રુતવૃત્તોપસંપન્નં સર્વૈઃ સમુદિતં ગુણૈઃ
આજે બધા રાજાઓમાં, હે રાજાધિરાજ, આ કુળ સર્વોત્તમ છે, જે સારા વર્તન અને સર્વ ગુણોથી યુક્ત છે અને બધે તેની ખ્યાતિ છે.
કૃપાનુકમ્પા કારુણ્યમાનૃશંસ્યં ચ ભારત । તથાર્જવં ક્ષમા સત્યં કુરુષ્વેતદ્વિશિષ્યતે
કૃપા, દયા, કરુણા, અહિંસા, સીધાઈ, ક્ષમા અને સત્ય—આ બધા ગુણો, હે ભારત, ખાસ કરીને કુરુઓમાં જોવા મળે છે.
તસ્મિન્નેવંવિધે રાજન્કુલે મહતિ તિષ્ઠતિ। ત્વન્નિમિત્તં વિશેષેણ નેહ યુક્તમસાંપ્રતમ્
આવા મહાન અને ઉત્તમ કુળમાં, હે રાજા, ખાસ કરીને તારા કારણે આવી હાલત સર્જાય એ યોગ્ય નથી.
ત્વં હિ ધારયિતા શ્રેષ્ઠઃ કુરૂણાં કુરુસત્તમ। મિથ્યાપ્રચરતાં તાત બાહ્યેષ્વાભ્યન્તરેષુ ચ
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તું તો કુરુઓનો શ્રેષ્ઠ આધાર છે, બહાર અને અંદર, ભલે બીજાઓ ખોટું વર્તન કરે, તું સાચો uphold કરનાર છે.
તે પુત્રાસ્તવ કૌરવ્ય દુર્યોધનપુરોગમાઃ। ધર્માર્થૌ પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા પ્રચરન્તિ નૃશંસવત્
પણ, હે કૌરવ, તારા પુત્રો, દુર્યોધનને આગેવાન બનાવી, ધર્મ અને લાભને પછાડીને, ક્રૂરતાથી વર્તે છે.
અશિષ્ટા ગતમર્યાદા લોભેન હૃતચેતસઃ। સ્વેષુ બન્ધુષુ મુખ્યેષુ તદ્વેત્થ પુરુષર્ષભ
શિક્ષણ વિના, મર્યાદા ઓળંગી, લોભમાં મન ગુમાવી, તેઓ પોતાના મુખ્ય બંધુઓ સાથે પણ આવું વર્તે છે—આ વાત તને ખબર છે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.