સંબન્ધી દયિતશ્ચાસિ ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય માધવ । ત્વં હિ ગોવિન્દ ધર્માર્થૌ વેત્થ તત્ત્વેન સર્વશઃ । તત્ર કારણમિચ્છામિ શ્રોતું ચક્રગદાધર
'માધવ, તમે ધૃતરાષ્ટ્રના સંબંધીએ અને પ્રિય પણ છો; ગોવિંદ, તમે ધર્મ અને અર્થને સંપૂર્ણ રીતે જાણો છો. તેથી, ચક્ર અને ગદા ધારક, હું કારણ તમારી પાસેથી સાંભળવા ઇચ્છું છું.'
સ એવમુક્તો ગોવિન્દઃ પ્રત્યુવાચ મહામનાઃ । ઉદ્યન્મેઘસ્વનઃક કાલે પ્રગૃહ્ય વિપુલં ભુજમ્
આ રીતે સંબોધાયા પછી, મહાન મનવાળા ગોવિંદે જવાબ આપ્યો—મેઘગર્જના જેવી ગૂંજી ઉઠેલી અવાજે, પોતાની વિશાળ ભુજાને પકડીને.
અલઘૂકૃતમગ્રસ્તમનિરસ્તમસંકુલમ્ । રાજીવનેત્રો રાજાનં હેતુમદ્વાક્યમુત્તમમ્
કમળ જેવી આંખો ધરાવતા તેમણે રાજાને ભારપૂર્વક, સ્પષ્ટ અને અવ્યાકુલ, ન તો હલકાં કે અસ્પષ્ટ, પણ કારણથી ભરપૂર શ્રેષ્ઠ વચન કહ્યાં.
કૃતાર્થા ભુઞ્જતે દૂતાઃ પૂજાં ગૃહ્ણન્તિ ચૈવ હ। કૃતર્થં માં સહામાત્યં સમર્ચિષ્યસિ ભારત
'દૂતોએ પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કર્યા પછી જ પૂજા અને ભેટો સ્વીકારવી જોઈએ; હે ભારત, જ્યારે મારું કાર્ય પૂર્ણ થશે ત્યારે તમે અને તમારા મંત્રીઓ મને સન્માન આપશો.'
એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ ધાર્તરાષ્ટ્રો જનાર્દનમ્ । ન યુક્તં ભવતાઽસ્માસુ પ્રતિપત્તુમસાંપ્તમ્
આ રીતે સંભળ્યા પછી, ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રે જનાર્દનને જવાબ આપ્યો: 'તમારા કાર્યને અધૂરું માનીને અમારો આદર ન કરવો યોગ્ય નથી.'
કૃતાર્થં વાઽકૃતાર્થં વા ત્વાં વયં મધુસૂદન। યતામહે પૂજયિતું દાશાર્હ ન ચ શક્નુમઃ
'મધુસૂદન, તમારું કાર્ય પૂર્ણ થયું હોય કે ન થયું હોય, દાશાર્હ, અમે તમને સન્માન આપવા પ્રયત્ન કરીએ છીએ, પણ એ કરી શકતા નથી.'
ન ચ તત્કારણં વિદ્મો યસ્માન્નો મધુસૂદન । પૂજાં કૃતાં પ્રીયમાણો નામંસ્થાઃ પુરુષોત્તમ
હે મધુસૂદન, અમને એનું કારણ ખબર નથી કે, પૂજા કરીને તમને પ્રસન્ન કર્યા પછી પણ, હે પુરુષોત્તમ, તમે ત્યાં કેમ ન રોકાયા.
વૈરં નો નાસ્તિ ભવતા ગોવિન્દ ન ચ વિગ્રહઃ । સ ભવાન્પ્રસમીક્ષ્યૈતન્નેદૃશં વક્તુમર્હતિ
હે ગોવિંદ, અમને તમારાથી કોઈ વૈર કે ઝઘડો નથી; તેથી, તમે આ વાતને વિચારીને યોગ્ય રીતે જવાબ આપવો જોઈએ.
એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ ધાર્તરાષ્ટ્રં જનાર્દનઃ। અભિવીક્ષ્ય સહામાત્યં દાશાર્હઃ પ્રહસન્નિવ
આ રીતે કહેતાં, જનાર્દન ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર અને તેમના અમાત્યો તરફ જોઈને, દાશાર્હે હળવી સ્મિત સાથે જવાબ આપ્યો.
નાહં કામાન્ન સંરમ્ભાન્ન દ્વેષાન્નાર્થકારણાત્ । ન હેતુવાદાલ્લોભાદ્વા ધર્મં જહ્યાં કથંચન
હું ક્યારેય કામ, ક્રોધ, દ્વેષ, લાભ, તર્ક કે લોભના કારણે ધર્મનો ત્યાગ કરું તેમ નથી.
સંપ્રીતિભોજ્યાન્યન્નાનિ આપદ્ભોજ્યાનિ વા પુનઃ । ન ચ સંપ્રીયતે રાજન્ન ચૈવાપદ્ગતા વયમ્
હે રાજા, આનંદથી કે દુઃખમાં ખાધેલું અન્ન મનને ભાવે એવું નથી, અને અમને પણ કોઈ દુઃખ નથી.
દ્વિષદન્નં ન ભોક્તવ્યં દ્વિષન્તં નૈવ ભોજયેત્ । પાણ્ડવાન્દ્વિષસે રાજન્મમ પ્રાણા હિ પાણ્ડવાઃ
શત્રુના ઘરમાંનું અન્ન ખાવું નહીં, અને શત્રુને પોતે પણ ખવડાવવું નહીં; હે રાજા, તમે પાંડવો સાથે વૈર રાખો છો, અને પાંડવો તો મને જીવ જેટલા પ્રિય છે.
અકસ્માદ્દ્વિષસે રાજઞ્જન્મપ્રભૃતિ પાણ્ડવાન્ । પ્રિયાનુવર્તિનો ભ્રાતૄન્સર્વૈઃ સમુદિતાન્ગુણૈઃ
હે રાજા, તમે જન્મથી જ કોઈ કારણ વિના પાંડવો પર દ્વેષ રાખો છો, જ્યારે એ બધા ગુણોથી ભરપૂર અને તમારાં પ્રિય ભાઈઓ છે.
અકસ્માચ્ચૈવ પાર્થાનાં દ્વેષણં નોપપદ્યતે। ધર્મે સ્થિતાઃ પાણ્ડવેયાઃ કસ્તાન્કિં વક્તુમર્હતિ
અને એમાં પણ પાંડવો પર દ્વેષ રાખવાનો કોઈ યોગ્ય કારણ નથી; પાંડવપુત્રો તો ધર્મમાં સ્થિર છે—એટલે એમની સામે કોણ કંઈ કહી શકે?
યસ્તાન્દ્વેષ્ટિ સ માં દ્વેષ્ટિ યસ્તાનનુ સમામનુ । ઐકાત્મ્યં માં ગતં વિદ્ધિ પાણ્ડવૈર્ધર્મચારિભિઃ
જે એમને દ્વેષે છે, એ મને દ્વેષે છે; અને જે એમના અનુગામી છે, એ મારા અનુગામી છે. પાંડવો ધર્મમાં સ્થિર છે—મારે એમની સાથે એકતા છે, એ જાણો.
કામક્રોધાનુવર્તી હિ યો મોહાદ્વિરુરુત્સતિ। ગુણવન્તં ચ યો દ્વેષ્ટિ તમાહુઃ પુરુષાધમમ્
જે માણસ મોહથી કામ અને ક્રોધના પીછે જાય છે અને ગુણવાનને નુકસાન પહોંચાડે છે, એ પુરુષોમાં સૌથી નીચો કહેવાય છે.
યઃ કલ્યાણગુણાઞ્જ્ઞાતીન્મોહાલ્લોભાદ્દિદૃક્ષતે । સોજિતાત્માઽજિતક્રોધો ન ચિરં તિષ્ઠતિ શ્રિયા
જે માણસ મોહ કે લોભથી પોતાના સારા ગુણવાળા સગાને દુઃખ આપે છે, એ જો પોતે સંયમી અને ક્રોધથી દૂર હોય તો પણ, લાંબા સમય સુધી સુખી રહેતો નથી.
અથ યો ગુણસંપન્નાન્હૃદયસ્યાપ્રિયાનપિ। પ્રિયેણ કુરુતે વશ્યાંશ્ચિરં યશસિ તિષ્ઠતિ
પણ જે માણસ, મનમાં નાપસંદ હોવા છતાં, ગુણવાન લોકો સાથે પ્રેમથી વર્તે છે અને તેમને પોતાના વશમાં રાખે છે, એ લાંબા સમય સુધી યશમાં રહે છે.
સર્વમેતન્ન ભોક્તવ્યમન્નં દુષ્ટાભિસંહિતમ્। ક્ષુત્તુરેકસ્ય ભોક્તવ્યમિતિ મે ધીયતે મતિઃ
દુષ્ટ ઈરાદાથી બનાવેલું અન્ન ક્યારેય ખાવું નહીં; મારા મનમાં પક્કી માન્યતા છે કે, પોતાનું જ અન્ન ખાવું જોઈએ.
એવમુક્ત્વા મહાબાહુર્દુર્યોધનમમર્ષણમ્ । નિશ્ચક્રામ તતઃ શુભ્રાદ્ધાર્તરાષ્ટ્રનિવેશનાત્
આ રીતે અડગ દુર્યોધનને કહીને, મહાબાહુ ત્યાંથી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રના શુદ્ધ નિવાસથી બહાર નીકળી ગયા.
નિર્યાય ચ મહાબાહુર્વાસુદેવો મહામનાઃ । નિવેશાય યયૌ વેશ્ય વિદુરસ્ય મહાત્મનઃ
અને પછી મહાબાહુ, મહામન વાસુદેવ, મહાત્મા વિદુરના નિવાસસ્થાને ગયા.
તમભ્યગચ્છદ્દ્રોણશ્ચ કૃપો ભીષ્મોઽથ બાહ્લિકઃ । કુરવશ્ચ મહાબાહું વિદુરસ્ય ગૃહે સ્થિતમ્
ત્યાં દ્રોણ, કૃપ, ભીષ્મ અને બાહ્લિક તથા કુરુઓએ, વિદુરના ઘરમાં રહેલા મહાબાહુ પાસે આવી પહોંચ્યા.
ત ઊચુર્માધવં વીરં કુરવો મધુસૂદનમ્ । નિવેદયામો વાર્ષ્ણેય સરત્નાંસ્તે ગૃહાન્વયમ્
એ કુરુઓએ વીર મધુસૂદનને કહ્યું: 'હે વૃષ્ણિવંશી, અમારાં ઘર અને તેમાં રહેલા બધા રત્નો અમે તમને અર્પણ કરીએ છીએ.'
તાનુવાચ મહાતેજાઃ કૌરવાન્મધુસૂદનઃ । સર્વે ભવન્તે ગચ્છન્તુ સર્વા મેઽપચિતિઃ કૃતા
મધુસૂદન, મહાતેજસ્વી, એમને ઉત્તર આપ્યો: 'તમારે બધા જાઓ, તમે જે સન્માન આપ્યું છે, એ પૂરતું છે.'
યાતેષુ કુરુષુ ક્ષત્તા દાશાર્હમપરાજિતમ્। અભ્યર્ચયામાસ તદા સર્વકામૈઃ પ્રયત્નવાન્
કૌરવો જતા રહ્યા ત્યારે વિદુરે દાશાર્હ કુળના અપરાજિત શ્રીકૃષ્ણને સર્વ ઇચ્છિત ભેટો આપી શ્રદ્ધાપૂર્વક સન્માન આપ્યું.
તતઃ ક્ષત્રાઽન્નપાનાનિ શુચીનિ ગુણવન્તિ ચ। ઉપાહરદનેકાનિ કેશવાય મહાત્મને
પછી વિદુરે મહાન આત્માવાળા કેશવ માટે અનેક શુદ્ધ અને ઉત્તમ ખાદ્ય-પેય વસ્તુઓ લાવી.
તૈતર્પયિત્વા પ્રથમં બ્રાહ્મણાન્મધુસૂદનઃ । વેદવિદ્ભ્યો દદૌ કૃષ્ણઃ પરમદ્રવિણાન્યપિ
મધુસૂદન કૃષ્ણે પહેલાં બ્રાહ્મણોને તૃપ્ત કર્યા અને પછી વેદ જાણનારા બ્રાહ્મણોને શ્રેષ્ઠ દાન આપ્યું.
ભુક્તવત્સુ દ્વિજાગ્ર્યેષુ નિષણ્ણેષુ વરાસને । શુચિઃ સુપ્રયતો ભૂન્વા વિદુરોઽન્નમુપારત્
જ્યારે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ ભોજન કરી ઉત્તમ આસન પર બેઠા, ત્યારે વિદુરે શુદ્ધ અને સજ્જ થઈને ભોજન પીરસ્યું.
શ્રદ્ધયા પરયા યુક્ત ઇદં વચનમબ્રવીત્। સંવૃતૈસ્તુષ્ય ગોવિન્દ એતન્નઃ ધનમ્। અન્યથા હિ વિશેષેણ કસ્ત્વામર્ચિતુમર્હતિ
ઉચ્ચ શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ વિદુરે કહ્યું: 'હે ગોવિંદ, આપ અમારી આ નમ્ર ભેટથી પ્રસન્ન થાઓ; કેમ કે બીજું તો, આપને યોગ્ય રીતે કોણ પૂજવી શકે?'
તતોઽનુયાયિભિઃ સાર્ધં મરુદ્ભિરિવ વાસવઃ। વિદુરાન્નાનિ બુભુજે શુચીનિ ગુણવન્તિ ચ
પછી વિદુરે પોતાના અનુયાયીઓ સાથે, જેમ ઈન્દ્ર મરુતો સાથે, શુદ્ધ અને ગુણવત્તાવાળી વિદુરે લાવેલી વાનગીઓ ભોજન કરી.