દુઃશાસતશ્ચ કર્ણશ્ચ પરુષાણ્યભ્યભાષતામ્। દુર્યોધનો ભીમસેનમભ્યગચ્છન્મનસ્વિનમ્
દુઃશાસન અને કર્ણે કડક વચનો કહ્યા, અને દુર્યોધન ભીમસેન પાસે ગયો, જે ઉંચા મનવાળો છે.
પશ્યતાં કુરુમુખ્યાનાં તસ્ય દ્રક્ષ્યતિ યત્ફલમ્ । ન હિ વૈરં સમાસાદ્ય પ્રશામ્યતિ વૃકોદરઃ
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ લોકો સામે, એના કરેલા કર્મનું પરિણામ એ જોઈ લેશે; કેમ કે વૃકોદર એકવાર શત્રુતા પેદા થાય પછી, એ કદી શમાવતો નથી.
સુચિરાદપિ ભીમસ્ય ન હિ વૈરં પ્રશામ્યતિ। યાવદન્તં ન નયતિ શાત્રવાઞ્ચત્રુકર્શનઃ
ભીમની શત્રુતા લાંબા સમય પછી પણ શાંત થતી નથી, જ્યાં સુધી એ પોતાના દુશ્મનોને અંત સુધી લઈ ન જાય, એ શત્રુઓને તડપાવનાર છે.
ન દુઃખં રાજ્યહરણં ન ચ દ્યૂતે પરાજયઃ । પ્રવ્રાજનં તુ પુત્રાણાં ન મે તદ્દુઃખકારણમ્
રાજ્ય ગુમાવવું દુઃખદ નથી, કે જુગારમાં હારવું પણ દુઃખદ નથી; મારા પુત્રોનું વનવાસ પણ મારા દુઃખનું કારણ નથી.
યત્તુ સા બૃહતી શ્યામા એકવસ્ત્રા સભાં ગતા। અશૃણોત્પરુષા વાચઃ કિં નુ દુઃખતરં તતઃ
પણ જ્યારે એ મહાન, શ્યામવર્ણા સ્ત્રી, એક જ વસ્ત્રમાં સભામાં ગઈ અને કડક વચનો સાંભળ્યા—તો એથી વધારે દુઃખદ શું હોઈ શકે?
સ્ત્રીધર્મિણી વરારોહા ક્ષત્રધર્મરતા સદા। નાભ્યગચ્છત્તદા નાથં કૃષ્ણા નાથવતી સતી
એ સુંદર કટિવાળી સ્ત્રી, હંમેશા ક્ષત્રિય ધર્મમાં સ્થિર, પતિવ્રતા હોવા છતાં, એ સમયે કૃષ્ણાને કોઈ રક્ષક મળ્યો નહીં.
યસ્યા મમ સપુત્રાયાસ્ત્વં નાથો મધુસૂદન । રામશ્ચ બલિનાં શ્રેષ્ઠઃ પ્રદ્યુમ્નશ્ચ મહારથઃ
મારા માટે, મારા પુત્રો માટે અને એ માટે, હે મધુસૂદન, તું રક્ષક છે; રામ, બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, અને પ્રદ્યુમ્ન, મહાન રથીઓમાં પણ રક્ષક છે.
સાઽહમેવંવિધં દુઃખં સહેયં પુરુષોત્તમ । ભીમે જીવતિ દુર્ધર્ષે વિજયે ચાપલાયિનિ
હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, આવું દુઃખ હું સહન કરી શકું, જો ભીમ, જે અજેય છે, જીવતો હોય અને વિજય પણ પીછેહઠ ન કરે.
તત આશ્વાસયામાસ પુત્રાધિભિરભિપ્લુતામ્। પિતૃષ્વસારં શોચન્તીં શૌરિઃ પાર્થસખઃ પૃથામ્
પછી કૃષ્ણે, પાંડો પુત્રોના મિત્રએ, પોતાના પુત્રોના દુઃખથી વ્યાકુળ અને બહેન માટે શોક કરતી કુંતીને શાંત કરી.
કા નુ સીમન્તિની ત્વાદૃગ્લોકેષ્વસ્તિ પિતૃષ્વસઃ । શૂરસ્ય રાજ્ઞો દુહિતા આજમીઢકુલં ગતા
હે પિતૃસ્વસા, તારા જેવી બીજી કઈ મહાન સ્ત્રી દુનિયામાં છે? તું શૂરવીર રાજાની પુત્રી છે અને આજમીઢના કુળમાં આવી છે.
મહાકુલીના ભવતી હ્રદાદ્ધ્રદમિવાગતા। ઈશ્વરી સર્વકલ્યાણી ભર્ત્રા પરમપૂજિતા
તમે મહાન કુળમાં જન્મેલા છો, જેમ કે એક ઊંડા તળાવમાંથી બીજામાં આવ્યા હોય તેમ; તમે સર્વે રીતે શુભ અને સર્વેના કલ્યાણ માટે છો, અને તમારા પતિ દ્વારા સર્વોપરી સન્માન પામો છો.
વીરસૂર્વીરપત્ની ત્વં સર્વૈઃ સમુદિતા ગુણૈઃ । મુખદુઃખે મહાપ્રાજ્ઞે ત્વાદૃશી સોઢુમર્હતિ
તમે વીર પુત્રોને જન્મ આપનાર અને વીર પતિની પત્ની છો, સર્વ ગુણોથી યુક્ત છો; હે મહાપ્રજ્ઞા, આવા મનના દુઃખને સહન કરવા યોગ્ય તમે જ છો.
નિદ્રાતન્દ્રે ક્રોધહર્ષૌ ક્ષુત્પિપાસે હિમાતપૌ। એતાનિ પાર્થા નિર્જિત્ય નિત્યં વીરસુખે રતાઃ
પાંડુપુત્રો હંમેશા વીર સુખમાં આનંદ પામે છે; તેમણે ઊંઘ, આળસ, ક્રોધ, આનંદ, ભૂખ, તરસ, ઠંડી અને ગરમીને જીત્યા છે.
ત્યક્તગ્રામ્યસુખાઃ પાર્થા નિત્યં વીરસુખપ્રિયાઃ । ન તુ સ્વલ્પેન તુષ્યેયુર્મહોત્સાહા મહાબલાઃ
પાંડવો લોકિક સુખોને ત્યજીને હંમેશા વીર સુખને પસંદ કરે છે; તેઓ મહાન ઉત્સાહી અને બળવાન છે, થોડામાં સંતોષતા નથી.
અન્તં ધીરા નિષેવન્તે મધ્યં ગ્રામ્યસુખપ્રિયાઃ । ઉત્તમાંશ્ચ પરિક્લેશાન્ભોગાંશ્ચાતીવ માનુષાન્
ધીર લોકો અંત સુધી પહોંચવાનો પ્રયત્ન કરે છે; જે લોકો લોકિક સુખને પસંદ કરે છે, તેઓ મધ્યમાં જ અટકી જાય છે; પણ શ્રેષ્ઠ લોકો ભારે કષ્ટો અને માનવથી વધુ સુખ-ભોગ ભોગવે છે.
અન્તેષુ રેમિરે ધીરા ન તે મધ્યેષુ રેમિરે । અન્તપ્રાપ્તિં સુખં પ્રાહુર્દુઃખમન્તરમન્તયોઃ
ધીર લોકો અંતે આનંદ પામે છે, તેઓ મધ્યમાં આનંદ પામતા નથી; તેઓ કહે છે કે સુખ અંતે મળે છે અને બંને અંત વચ્ચે દુઃખ રહે છે.
અભિવાદયન્તિ ભવતીં પાણ્ડવાઃ સહ કૃષ્ણયા । આત્માનં તે કુશલિનં નિવેદ્યાહુરનામયમ્
પાંડવો કૃષ્ણા સાથે મળી તમને વંદન કરે છે અને પોતે સુખી અને નિરોગી હોવાનું સંદેશ આપે છે.
અરોગાન્સર્વસિદ્ધાર્થાન્ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ પાણ્ડવાન્ । ઈશ્વરાન્સર્વલોકસ્ય હતામિત્રાઞ્શ્રિયા વૃતાન્
તમે જલ્દી જ પાંડવોને આરોગ્યપૂર્ણ, સર્વ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરેલા, દુશ્મનોને હરાવેલા અને વૈભવથી યુક્ત જોઈ શકશો.
એવમાશ્વાસિતા કુન્તી પ્રત્યુવાચ જનાર્દનમ્ । પુત્રાધિભિરભિધ્વસ્તા નિગૃહ્યાબુદ્ધિજં તમઃ
આ રીતે આશ્વાસન મળતાં, પુત્રોના દુઃખથી પીડાયેલી પણ મનની અંધકારને દબાવી, કુંતીએ જનાર્દનને જવાબ આપ્યો.
યદ્યત્તેષાં મહાબાહો પથ્યં સ્યાન્મધુસૂદન। યથાયથા ત્વં મન્યેથાઃ કુર્યાઃ કૃષ્ણ તથાતથા
હે મહાબાહુ, જો તેમ કરવું પાંડવો માટે હિતાવહ હોય, તો હે કૃષ્ણ, તમે જે યોગ્ય માનો તે પ્રમાણે કરો.
અવિલોપેન ધર્મસ્ય અનિકૃત્યા પરન્તપ। પ્રભાવજ્ઞાઽસ્મિ તે કૃષ્ણ સત્યસ્યાભિજનસ્ય ચ
ધર્મને ભંગ કર્યા વિના અને કોઈને નુકસાન કર્યા વિના, હે પરંતપ, હું તારી શક્તિ અને તારા સત્ય અને ઉન્નત વંશને જાણું છું, હે કૃષ્ણ.
વ્યવસ્થાયાં ચ મિત્રેષુ બુદ્ધિવિક્રમયોસ્તથા। ત્વમેવ નઃ કુલે ધર્મસ્ત્વં સત્યં ત્વં તપો મહત્
મિત્રો, બુદ્ધિ અને પરાક્રમની બાબતમાં પણ, અમારા કુળમાં તું જ ધર્મ છે, તું જ સત્ય છે અને તું જ મહાન તપ છે.
ત્વં ત્રાતા ત્વં મહદ્બ્રહ્મ ત્વયિ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્। યથૈવાત્થ તથૈવૈતત્ત્વયિ સત્યં ભવિષ્યતિ
તું રક્ષક છે, તું મહાન બ્રહ્મ છે; સર્વે તારી અંદર સ્થિત છે. જેમ તું કહ્યું છે તેમ જ થશે; તારી અંદર જ સત્ય પૂર્ણ થશે.
કુરૂણાં પાણ્ડવાનાં ચ લોકાનાં ચાપરાજિત । સર્વસ્યૈતસ્ય વાર્ષ્ણેય ગતિસ્ત્વમસિ માધવ। પ્રભાવો બુદ્ધિવીર્યં ચ તાદૃશં તવ કેશવ
કુરુઓ, પાંડવો અને સર્વ લોકોમાં, હે અપરાજિત, તું સર્વનો આશ્રય છે, હે માધવ; તારી એવી શક્તિ, બુદ્ધિ અને બળ છે, હે કેશવ.
તામામન્ત્ર્ય ચ ગોવિન્દઃ કૃત્વા ચાભિપ્રદક્ષિણમ્। પ્રાતિષ્ઠત મહાબાહુર્દુર્યોધનગૃહાન્પ્રતિ
એ રીતે વિદાય લઈને અને પ્રદક્ષિણ કરીને, ગોવિંદે, મહાબાહુએ, દુર્યોધનના ઘર તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.
પૃથામામન્ત્ર્ય ગોવિન્દઃ કૃત્વા ચાભિપ્રદક્ષિણમ્ । દુર્યોધનગૃહં શૌરિરભ્યગચ્છદરિન્દમઃ
પૃથાને વિદાય આપી અને પ્રદક્ષિણ કરીને, ગોવિંદે, શૌરી વંશી અને શત્રુઓના દમનકર્તા, દુર્યોધનના ઘેર પહોંચ્યા.
લક્ષ્મ્યા પરમયા યુક્તં પુરન્દરગૃહોપમમ્ । વિચિત્રૈરાસનૈર્યુક્તં પ્રવિવેશ જનાર્દનઃ
જનાર્દને એ ઘર પ્રવેશ્યું, જે ઉત્તમ વૈભવથી ભરપૂર હતું, ઇન્દ્રના મહેલ જેવું લાગતું હતું અને વિવિધ આસનોથી સજ્જ હતું.
તસ્ય કક્ષ્યા વ્યતિક્રમ્ય તિસ્રો દ્વાઃસ્થૈરવારિતઃ । તતોઽભ્રઘનસઙ્કાશં ગિરિકૂટમિવોચ્છ્રિતમ્
તેના મહેલના ભાગો પસાર કરીને, ત્રણ દરવાજા પર દ્વારપાલોએ તેને રોક્યો; પછી તેણે ઘનઘોર વાદળ જેવું અને પર્વત શિખર જેવું ઊંચું એક સ્થાન જોયું.
શ્રિયા જ્વલન્તં પ્રાસાદમારુરોહ મહાયશાઃ । તત્ર રાજસહસ્રૈશ્ચ કુરુભિશ્ચાભિસંવૃતમ્
તે મહાન યશસ્વી વ્યક્તિ તેજથી ઝળહળતા મહેલમાં ચઢ્યા, જ્યાં તેમને હજારો રાજાઓ અને કુરુઓએ ઘેરી લીધા હતા.
ધાર્તરાષ્ટ્રં મહાબાહું દદર્શાસીનમાસને । દુઃશાસનં ચ કર્ણં ચ શકુનિં ચાપિ સૌબલમ્
ત્યાં તેમણે ધૃતરાષ્ટ્રના પરાક્રમી પુત્રને આસન પર બેઠેલા જોયા, અને સાથે દુઃશાસન, કર્ણ તથા સુબલપુત્ર શકુનિ પણ હતા.