યઃ સ નાગાયુતપ્રાણો વાતરંહા મહાબલઃ । સામર્ષઃ પાણ્ડવો નિત્યં પ્રિયો ભ્રાતુઃ પ્રિયંકરઃ
જેની જિંદગી દસ હજાર હાથીઓ જેટલી છે, પવન જેવી ઝડપી અને મહાબળવાન છે, હંમેશા ઉત્સાહી છે, પાંડવોમાં ભાઈને ખૂબ જ પ્રિય અને આનંદ આપનાર છે—
કીચકસ્ય તુ સજ્ઞાતેર્યો હન્તા મધુસૂદન । શૂરઃ ક્રોધવશાનાં ચ હિડિમ્બસ્ય બકસ્ય ચ
મધુસૂદન, જેણે કીચક જેવા શક્તિશાળી સંબંધીને મારો, અને ક્રોધી હિડીમ્બ અને બકાસુરને પણ હરાવ્યો—એવી શૂરવીરતા ધરાવે છે.
પરાક્રમે શક્રસમો માતરિશ્વસમો બલે। મહેશ્વરસમઃ ક્રોધે ભીમઃ પ્રહરતાં વરઃ
પરાક્રમમાં ઇન્દ્ર જેટલો, બળમાં પવનદેવ સમો, ક્રોધમાં મહાદેવ જેવો, ભીમ યુદ્ધમાં મારનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
ક્રોધં બલમમર્ષં ચ યો નિધાય પરંતપઃ । જિતાત્મા પાણ્ડવોઽમર્ષી ભ્રાતુસ્તિષ્ઠતિ શાસને
જે દુશ્મનોને હરાવનારો છે, પણ પોતાનું ક્રોધ, બળ અને ઉતાવળપણું બાજુએ રાખી શકે છે, આત્મસંયમી છે, છતાં અડગ છે અને ભાઈના આજ્ઞામાં રહે છે—એ પાંડવ છે.
તેજોરાશિં મહાત્માનં વરિષ્ઠમભિતૌજસમ્ । ભીમં પ્રદર્શનેનાપિ ભીમસેનં જનાર્દન
એ ભીમ, મહાન આત્મા, તેજનો પર્વત, શક્તિમાં સર્વોત્તમ—એ ભીમસેનને માત્ર જોવાથી જ લોકોમાં ભય ઉત્પન્ન થાય છે, જનાર્દન.
તં મમાચક્ષ્વ વાર્ષ્ણેય કથમદ્ય વૃકોદરઃ । આસ્તે પરિઘબાહુઃ સ મધ્યમઃ પાણ્ડવો બલી
વૃષ્ણિવંશી, મને કહો, આજે એ મજબૂત હાથવાળો, બળવાન, મધ્યમ પાંડવ, વૃકોદર કેમ છે?
અર્જુનેનાર્જુનો યઃ સ કૃષ્ણ બાહુસહસ્રિણા । દ્વિબાહુઃ સ્પર્ધતે નિત્યમતીતેનાપિ કેશવ
કૃષ્ણ, જે બે હાથવાળો હોવા છતાં હંમેશા હજારો હાથવાળા અર્જુન સાથે સ્પર્ધા કરે છે અને પોતાની હદથી પણ આગળ વધે છે—
ક્ષિપત્યેકેન વેગેન પઞ્ચબાણશતાનિ યઃ । ઇષ્વસ્ત્રે સદૃશો રાજ્ઞઃ કાર્તવીર્યસ્ય પાણ્ડવઃ
જે એક જ ઝાટકે સો સો બાણ ફેંકી શકે છે, અને શસ્ત્રવિદ્યામાં રાજા કાર્તવીર્ય જેવો પાંડવ છે—
તેજસાઽઽદિત્યસદૃશો મહર્ષિસદૃશો દમે। ક્ષમયા પૃથિવીતુલ્યો મહેન્દ્રસમવિક્રમઃ
તેજમાં સૂર્ય સમાન, આત્મસંયમમાં મહર્ષિ જેવો, ક્ષમામાં ધરતી જેટલો, અને પરાક્રમમાં મહેન્દ્ર સમાન છે.
આધિરાજ્યં મહદ્દીપ્તં પ્રથિતં મધુસૂદન । આહૃતં યેન વીર્યેણ કુરૂણાં સર્વરાજસુ
મધુસૂદન, જેનું વીર્યથી કુરુઓમાં અને બધા રાજાઓમાં પ્રસિદ્ધ અને તેજસ્વી રાજપદ પ્રાપ્ત થયું—
યસ્ય બાહુબલં સર્વે પાણ્ડવાઃ પર્યુપાસતે। સ સર્વરથિનાં શ્રેષ્ઠઃ પાણ્ડવઃ સત્યવિક્રમઃ
જેના બળવાન હાથને બધા પાંડવો માન આપે છે, એ સર્વ રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને સાચા પરાક્રમવાળો પાંડવ છે.
યં ગત્વાઽભિમુખઃ સઙ્ખ્યે ન જીવન્તશ્ચિદાવ્રજેત્ । યો જેતા સર્વભૂતાનામજેયો જિષ્ણુરચ્યુત
જેના સામે યુદ્ધમાં જઇને કોઈ જીવતો પાછો આવતો નથી, જે સર્વ જીવોને જીતે છે, અને જેને કોઈ હરાવી શકતો નથી—એ જિષ્ણુ, અચ્યૂત.
યોઽપાશ્રયઃ પાણ્ડવાનાં દેવાનામિવ વાસવઃ । સ તે ભ્રાતા સખા ચૈવ કથમદ્ય ધનઞ્જયઃ
જે પાંડવો માટે આશ્રય છે, જેમ દેવો માટે ઇન્દ્ર છે—એ તારો ભાઈ અને મિત્ર છે; મને કહો, આજે ધનંજય કેમ છે?
દયાવાન્સર્વભૂતેષુ હ્રીનિષેવો મહાસ્રવિત્ । મૃદુશ્ચ સુકુમારશ્ચ ધાર્મિકશ્ચ પ્રિયશ્ચ મે
જે સર્વ જીવો પર દયાળુ છે, લજ્જાશીલતામાં નિષ્ઠાવાન છે, મહાપવિત્ર છે, નરમ અને કોમળ છે, ધર્મનિષ્ઠ અને મને પ્રિય છે—
સહદેવો મહેષ્વાસઃ શૂરઃ સમિતિશોભનઃ । ભ્રાતૃણાં કૃષ્ણ શુશ્રૂષુર્ધર્માર્થકુશલો યુવા
સહદેવ, મહાન ધનુર્ધર, શૂરવીર અને યુદ્ધમાં તેજસ્વી છે, ભાઈઓની સેવા કરે છે, ધર્મ અને અર્થમાં nipuN છે અને યુવાન છે—
સદૈવ સહદેવસ્ય ભ્રાતરો મધુસૂદન । વૃત્તં કલ્યાણવૃત્તસ્ય પૂજયન્તિ મહાત્મનઃ
મધુસૂદન, સહદેવના ભાઈઓ હંમેશા એ મહાન આત્મા, સારા સ્વભાવ ધરાવનાર સહદેવના વર્તનનું સન્માન કરે છે.
જ્યેષ્ઠોપચાયિનં વીરં સહદેવં યુધાં પતિમ્। શુશ્રૂષું મમ વાર્ષ્ણેય માદ્રીપુત્રં પ્રચક્ષ્વ મે
હે વૃષ્ણિવંશી, મારા માટે કહો કે સહદેવ, જે યુદ્ધમાં બહાદુર છે, મોટા ભાઈઓની સેવા કરે છે અને માતૃભક્ત છે, તે માદ્રીપુત્ર કેમ છે?
સુકુમારો યુવા શૂરો દર્શનીયશ્ચ પાણ્ડવઃ। ભ્રાતૄણાં ચૈવ સર્વેષાં પ્રિયઃ પ્રાણો બહિશ્ચરઃ
પાંડુપુત્ર સહદેવ નાજુક, યુવાન, શૂરવીર અને સુંદર છે; પોતાના બધા ભાઈઓને પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય છે અને બધાની સાથે ખુલ્લા દિલથી વર્તે છે.
ચિત્રયોધી ચ નકુલો મહેષ્વાસો મહાબલઃ । કચ્ચિત્સ કુશલી કૃષ્ણ વત્સો મમ સુખૈધિતઃ
નકુલ અનેક પ્રકારના યુદ્ધમાં નિપુણ, મહાન ધનુર્ધર અને બળવાન છે. હે કૃષ્ણ, કહો કે મારો લાડકવાયો નકુલ સુખી અને સુખ-ચૈનથી છે કે કેમ?
સુખોચિતમદુઃખાર્હં સુકુમારં મહારથમ્ । અપિ જાતુ મહાબાહો પશ્યેયં નકુલં પુનઃ
નકુલ તો સુખ માટે જ પાત્ર છે, દુઃખ સહન કરવા યોગ્ય નથી, એ નાજુક અને મહાન રથવીર છે. હે મહાબાહુ, શું હું કદી ફરીથી નકુલને જોઈ શકીશ?
પક્ષ્મસંપાતજે કાલે નકુલેન વિનાકૃતા । ન લભામિ ધૃતિં વીર સાઽદ્ય જીવામિ પશ્ય મામ્
પંખીઓ ઉડી જાય તેવા સમયે જ્યારે નકુલ દૂર ગયો ત્યારથી મને શાંતિ નથી મળી, હે વીર, છતાં જુઓ, આજે પણ હું જીવતી છું.
સર્વૈઃ પુત્રૈઃ પ્રિયતરા દ્રૌપદી મે જનાર્દન । કુલીના રૂપસંપન્ના સર્વૈઃ સમુદિતા ગુણૈઃ
મારા બધા પુત્રોથી પણ વધુ દ્રૌપદી મને પ્રિય છે, હે જનાર્દન. એ ઉન્નત કુળની, સુંદર અને સર્વ ગુણોથી યુક્ત છે.
પુત્રલોકાત્પતિલોકં વૃણ્વાના સત્યવાદિની। પ્રિયાન્પુત્રાન્પરિત્યજ્ય પાણ્ડવાનનુરુધ્યતે
સત્યવચન વાળી દ્રૌપદી, પુત્રોના સાથને છોડીને પતિઓના સાથને પસંદ કરી, પોતાના પ્રિય પુત્રોને ત્યજીને પાંડવોને અનુસરે છે.
મહાભિજનસંપન્ના સર્વકામૈઃ સુપૂજિતા। ઈશ્વરી સર્વકલ્યાણી દ્રૌપદી કથમચ્યુત
મહાન વંશની, સર્વ ઇચ્છાઓથી સન્માનિત, સર્વ સુખોની સ્વામિની એવી દ્રૌપદી, હે અચ્યૂત, આજે આવી પરિસ્થિતિમાં કેમ આવી પહોંચી?
પતિભિઃ પઞ્ચભિઃ શૂરૈરગ્નિકલ્પૈઃ પ્રહારિભિઃ । ઉપપન્ના મહેષ્વાસૈર્દ્રૌપદી દુઃખભાગિની
પાંચ શૂરવીર પતિઓ, અગ્નિ સમાન અને યુદ્ધકૌશલ્ય ધરાવતા મહાન ધનુર્ધરો સાથે જોડાયેલી દ્રૌપદી આજે દુઃખમાં ભાગીદાર કેમ બની ગઈ?
ચતુર્દશમિદં વર્ષં યન્નાપશ્યમરિન્દમ । પુત્રાદિભિઃ પરિદ્યૂનાં દ્રૌપદીં સત્યવાદિનીમ્
હે શત્રુવિજયી, આજે ચૌદમું વર્ષ છે કે દ્રૌપદી, જે સત્યવચન વાળી અને પુત્રાદિથી વિહોણી થઈ છે, તેને મેં જોયી નથી.
ન નૂનં કર્મભિઃ પુણ્યૈરશ્રુતે પુરુષઃ સુખમ્ । દ્રૌપદી ચેત્તથાવૃત્તા નાશ્રુતે સુખમવ્યયમ્
નક્કી છે કે માત્ર સારા કર્મોથી મનુષ્યને સુખ મળતું નથી, કેમ કે દ્રૌપદી જેવું વર્તન કરીને પણ તેને અવિનાશી સુખ મળ્યું નથી.
ન પ્રિયો મમ કૃષ્ણાયા બીભત્સુર્ન યુધિષ્ઠિરઃ । ભીમસેનો યમૌ વાપિ યદપશ્યં સભાગતામ્
કૃષ્ણાને માટે હું સૌથી વધુ પ્રિય છું, અર્જુન કે યુધિષ્ઠિર નહીં, ભીમસેન કે યમદ્વય પણ નહીં, કારણ કે મેં તેને સભામાં જોયા પછી એવું માનું છું.
ન મે દુઃખતરં કિંચિદ્ભૂતપૂર્વં તતોઽધિકમ્ । સ્ત્રીધર્મિણીં દ્રૌપદીં યચ્છ્વશુરાણાં સમીપગામ્
મારે માટે એથી વધુ દુઃખદ ઘટના કદી બની નથી કે પતિવ્રતા દ્રૌપદી પોતાના સસરા પાસે આવીને આવી સ્થિતિમાં પડી.
આનાયિતામનાર્યેણ ક્રોધલોભાનુવર્તિના । સર્વે પ્રૈક્ષન્ત કુરવ એકવસ્ત્રાં સભાગતામ્
અન્યાયી, ક્રોધ અને લોભથી ચાલિત વ્યક્તિએ દ્રૌપદીને સભામાં લાવી, એક જ વસ્ત્રમાં, જ્યાં બધા કૌરવો તેને જોઈ રહ્યા હતા.