રાજમાર્ગે નરાસ્તસ્મિન્સંસ્તુવન્ત્યવનિં ગતાઃ । તસ્મિન્કાલે મહારાજ હૃષીકેશપ્રવેશને
એ રાજમાર્ગ પર, મહારાજા, ઘણા લોકો જમીન પર આવીને, હૃષીકેશના પ્રવેશ સમયે ધરતીની પ્રશંસા કરતા હતા.
આવૃતાનિ વરસ્ત્રીભિર્ગૃહાણિ સુમહાન્ત્યપિ । પ્રચલન્તીવ ભારેણ દૃશ્યન્તેસ્મ મહીતલે
મહાન અને વિશાળ ઘરોમાં પણ, શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓથી ભરેલા, એમ લાગતું હતું કે ધરતી પર એ ઘરો તેમના વજનથી દોળાઈ રહ્યા છે.
તથા ચ ગતિમન્તસ્તે વાસુદેવસ્ય વાજિનઃ । પ્રનષ્ટગતયોઽભૂવન્રાજમાર્ગે નરૈર્વૃતે
એ રીતે વાસુદેવના તેજસ્વી ઘોડાઓ, રાજમાર્ગ પર લોકોની ભીડથી ઘેરાઈને, પોતાની દોડ ગુમાવી બેઠાં.
સ ગૃહં ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પ્રાવિશચ્છત્રુકર્શનઃ। પાણ્ડુરૈઃ પુણ્ડરીકાક્ષઃ પ્રાસાદૈરુપશોભિતમ્
પછી શત્રુઓને હરાવનાર, કમળની આંખો ધરાવનાર પાંડવ, ધૃતરાષ્ટ્રના શ્વેત મહેલો વડે શોભિત એવા ઘરમા પ્રવેશ્યા.
તિસ્રઃ કક્ષ્યા વ્યતિક્રમ્ય કેશવો રાજવેશ્મનઃ । વૈચિત્રવીર્યં રાજાનમભ્યગચ્છદરિન્દમઃ
પછી કેશવે રાજમહેલની ત્રણ વાડીઓ પાર કરી, વૈચિત્રવીર્ય નામના રાજાને મળવા ગયા.
અભ્યાગચ્છતિ દાશાર્હે પ્રજ્ઞાચક્ષુર્નરાધિપઃ । તહૈવ દ્રોણભીષ્માભ્યામુદતિષ્ઠન્મહાયશાઃ
દશાર્હ વંશજ નજીક આવતા, વિદ્વાન અને પ્રસિદ્ધ રાજા, દ્રોણ અને ભીષ્મ સાથે, ઊભા રહીને આવકાર્યા.
કૃપશ્ચ સોમદત્તશ્ચ મહારાજશ્ચ બાહ્લિકઃ। આસનેભ્યોઽચલન્સર્વે પૂજયન્તો જનાર્દનમ્
કૃપ, સોમદત્ત અને મહારાજ બાહ્લિક—બધા જ પોતાના બેઠેલા સ્થાનેથી ઊભા રહીને જનાર્દનનું સન્માન કરવા લાગ્યા.
તતો રાજાનમાસાદ્ય ધૃતરાષ્ટ્રં યશસ્વિનમ્। સભીષ્મં પૂજયામાસ વાર્ષ્ણેયો વાગ્ભિરઞ્જસા
પછી વાર્ષ્ણેયે, ભીષ્મ સાથે, ધૃતરાષ્ટ્ર મહારાજ પાસે જઈ, મીઠા અને સન્માનભર્યા શબ્દોથી તેમનું સન્માન કર્યું.
તેષુ ધર્માનુપૂર્વી તાં પ્રયુજ્ય મધુસૂદનઃ । યથાવયઃ સમીયાય રાજભિઃ સહ માધવઃ
ત્યાં મધુસૂદને, ધર્મ પ્રમાણે, રાજાઓને તેમની ઉંમર મુજબ વિનમ્રતાથી પ્રણામ કર્યા.
અથ દ્રોણં સબાહ્લીકં સપુત્રં ચ યશસ્વિનમ્। કૃપં ચ સોમદત્તં ચ સમીયાય જનાર્દનઃ
પછી જનાર્દને દ્રોણ, પુત્રવાળા બાહ્લિક, કૃપ અને સોમદત્ત—આ બધા પ્રસિદ્ધ પુરુષોને પણ વિનમ્રતાથી મળ્યા.
તત્રાસીદૂર્જિતં મૃષ્ટં કાઞ્ચનં મહદાસનમ્ । શાસનાદ્ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય તત્રોપાવિશદચ્યુતઃ
ત્યાં એક સુંદર, ચમકતું અને સોનાનું વિશાળ આસન હતું; ધૃતરાષ્ટ્રના આદેશથી અચ્યૂત એ આસન પર બેઠા.
અથ ગાં મધુપર્કં ચાપ્યુદકં ચ જનાર્દને । ઉપજહ્નુર્યથાન્યાયં ધૃતરાષ્ટ્રપુરોહિતાઃ
પછી ધૃતરાષ્ટ્રના પુરોહિતોએ નિયમ પ્રમાણે જનાર્દન માટે ગાય, મધુપર્ક અને પાણી લાવ્યાં.
કૃતાતિથ્યસ્તુ ગોવિન્દઃ સર્વાન્પરિહસન્કુરૂન્ । આસ્તે સાંબન્ધિકં કુર્વન્કુરુભિઃ પરિવારિતઃ
ગોવિંદનું યથાયોગ્ય આથિથ્ય થયા પછી, તેઓ કૌરવોની વચ્ચે બેઠા અને સૌ સાથે કુટુંબની જેમ હળવાશથી વાતો કરતા રહ્યાં.
સોઽર્ચિતો ધૃતરાષ્ટ્રેણ પૂજિતશ્ચ મહાયશાઃ । રાજાનં સમનુજ્ઞાપ્ય નિરક્રામદરિન્દમઃ
એ રીતે ધૃતરાષ્ટ્ર અને સૌના સન્માનથી પામ્યા પછી, પ્રસિદ્ધ શત્રુવિનાશક રાજાને વિદાય લઈ ત્યાંથી નીકળી પડ્યા.
તૈઃ સમેત્ય યથાન્યાયં કુરુભિઃ કુરુસંસદિ । વિદુરાવસથં રમ્યમુપાતિષ્ઠત માધવઃ
કૌરવો સાથે સભામાં યથાવિધિ મુલાકાત કરી, માધવે વિદુરના સુખદ નિવાસસ્થાને ગયા.
વિદુરઃ સર્વકલ્યાણૈરભિગમ્ય જનાર્દનમ્ । અર્ચયામાસ દાશાર્હં સર્વકામૈરુપસ્થિતમ્
વિદુરે સર્વશ્રેષ્ઠ શુભાશયથી જનાર્દનનું આવકાર કર્યું અને દશાર્હને ઈચ્છિત બધું આપી સન્માન આપ્યું.
કૃતાતિથ્યં તુ ગોવિન્દં વિદુરઃ સર્વધર્મવિત્। કુશલં પાણ્ડુપુત્રાણામપૃચ્છન્મધુસૂદનમ્
ગોવિંદનું યથાયોગ્ય આથિથ્ય કર્યા પછી, સર્વધર્મવિદ વિદુરે મધુસૂદનને પાંડુપુત્રોની ખબર પુછવી શરૂ કરી.
પ્રીયમાણસ્ય સુહૃદો વિદુરો બુદ્ધિસત્તમઃ । ધર્માર્થનિત્યસ્ય સતો ગતરોવસ્ય ધીમતઃ
પ્રીય મિત્ર વિદુર, જે બુદ્ધિશાળી, ધર્મ અને કલ્યાણમાં સતત સ્થિર અને લાંબા સમય પછી આવેલા હતા—તેમને,
તસ્ય સર્વં સવિસ્તારં પાણ્ડવાનાં વિચેષ્ટિતમ્ । ક્ષત્તુરાચષ્ટ દાશાર્હઃ સર્વં પ્રત્યક્ષદર્શિવાન્
દશાર્હે, જે બધું પોતે જોઈ ચૂક્યા હતા, એમને પાંડવોના તમામ કાર્યક્લાપો વિગતે કહી સંભળાવ્યા.
અથોપગમ્ય વિદુરમપરાહ્ણે જનાર્દનઃ। પિતૃષ્વસારં સ પૃથામભ્યગચ્છદરિન્દમઃ
પછી બપોર પછી, જનાર્દન વિદુર પાસે ગયા અને પછી પિતૃસ્વસા પૃથાને મળવા ગયા.
સા દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણમાયાન્તં પ્રસન્નાદિત્યવર્ચસમ્। કણ્ઠે ગૃહીત્વા પ્રાક્રોશત્સ્મરન્તી તનયાન્પૃથા
કુંતિએ જ્યારે કૃષ્ણને આવી રહ્યાં જોઈયા, જેમ સ્વચ્છ સૂર્ય પ્રકાશે તેજસ્વી હોય, ત્યારે તેણે કૃષ્ણને ગળે લગાડ્યા અને પોતાના પુત્રોને યાદ કરીને રડી ઊઠી.
તેષાં સત્વવતાં મધ્યે ગોવિન્દં સહચારિણમ્ । ચિરસ્ય દૃષ્ટ્વા વાર્ષ્ણેયં બાષ્પમાહારયત્મૃથા
તે ધીરજવાન લોકો વચ્ચે, જ્યારે પ્રિથાએ વાંશના વંશજ અને પોતાના સાથી શ્રીકૃષ્ણને લાંબા સમય પછી જોયા, ત્યારે તેની આંખોમાંથી આંસુ વહી નીકળ્યા.
સાઽબ્રવીત્કૃષ્ણમાસીનં કૃતાતિથ્યં યુધાં પતિમ્ । બાષ્પગદ્ગદપૂર્ણેન મુખેન પરિશુષ્યતા
કુંતિએ, યોદ્ધાઓના સ્વામી કૃષ્ણને સન્માનપૂર્વક બેઠેલા જોઈ, પોતાનું દુઃખ અને આંસુઓથી ભરેલું, સુકાઈ ગયેલું મુખ લઈને, ધીરજ ગુમાવીને બોલી.
એતે બાલ્યાન્પ્રભૃત્યેવ ગુરુશુશ્રૂષણે રતાઃ । પરસ્પરસ્ય સુહૃદઃ સંમતાઃ સમચેતસઃ। નિકૃત્યા ભ્રંશિતા રાજ્યાઞ્જનાર્હા નિર્જનં ગતાઃ
આ મારા પુત્રોએ બાળપણથી જ વડીલોની સેવા કરી, એકબીજાને પ્રિય અને મનથી એક હતા, મિત્રો પાસે માન્ય હતા; છતાં, દગાથી રાજ્ય ગુમાવી, જેઓ રાજ્ય લાયક હતા તેઓ એકલતા ભોગવી રહ્યા છે.
વિનીતક્રોધહર્ષાશ્ચ બ્રહ્મણ્યાઃ સત્યવાદિનઃ । ત્યક્ત્વા પ્રિયમુખે પાર્થા રુદતીમપહાય મામ્
મારા પુત્રો વિનમ્ર, ક્રોધ અને આનંદથી મુક્ત, બ્રાહ્મણોની સેવા કરનારા અને સત્ય બોલનારા હતા; છતાં, મને, પોતાની પ્રિય માતાને, રડતી છોડી, વનમાં ચાલી ગયા.
અહાર્ષુશ્ચ વનં યાન્તઃ સમૂલં હૃદયં મમ। અતદર્હા મહાત્માનઃ કથં કેશવ પાણ્ડવાઃ
જ્યારે તેઓ વનમાં ગયા, ત્યારે મારું હૃદય પણ મૂળથી ખેંચી લઈ ગયા; હે કેશવ, આવા મહાન આત્માવાળા પાંડવો, જે આ દુઃખ લાયક ન હતા, એ બધું કેમ સહન કરી શક્યા?
ઊષુર્મહાવને તાત સિંહવ્યાઘ્રગજાકુલે । બાલા વિહીનાઃ પિત્રા તે મયા સતતલાલિતાઃ
મોટા જંગલમાં, જ્યાં સિંહ, વાઘ અને હાથીઓ ભરેલા છે, એ બાળકો, પિતાની વિના અને મારી હંમેશા લાડકવાયેલી, જીવતા રહ્યા, હે પ્રિય.
અપશ્યન્તશ્ચ પિતરૌ કથમુષૂર્મહાવને। શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષૈર્ભૃદઙ્ગૈર્વેણુનિસ્વનૈઃ
જેઓએ બાળપણથી શંખ, ઢોલ અને વાંસળીના અવાજ સિવાય બીજું કશું જાણ્યું નહોતું, એવા મારા પુત્રોએ માતા-પિતાની વિના, એ મોટા જંગલમાં કેવી રીતે દિવસ કાપ્યા હશે?
પાણ્ડવાઃ સમબોધ્યન્ત બાલ્યાત્પ્રભૃતિ કેશવ । યે સ્મ વારણશબ્દેન હયાનાં હેષિતેન ચ
હે કેશવ, પાંડવો બાળપણથી જ હાથીઓના ગર્જના અને ઘોડાઓના હિંચકારા અવાજથી જાગતા હતા.
રથેનેમિનિનાદૈશ્ચ વ્યબોધ્યન્ત તદા ગૃહે । શઙ્ખભેરીનિનાદેન વેણુવીણાનુનાદિના
ઘરે તેઓ રથના ગર્જના, શંખ અને ભેરીના અવાજ, વાંસળી અને વીણા જેવા વાદ્યોના મધુર સંગીતથી જાગતા હતા.